Get 20M+ Full-Text Papers For Less Than $1.50/day. Start a 14-Day Trial for You or Your Team.

Learn More →

Touch In Professional Practice – View Of Physiotherapists

Touch In Professional Practice – View Of Physiotherapists Background: Touch is playing an important role in human's life. Thanks to it, people can discover the world around them, communicate emotions and create strong bonds. Touch is significant part of every human relationship and especially the relationship between physiotherapist­ patient, because the touch is the basic tool of a physiotherapist's daily life. The goal of this pilot study was to evaluate how the physiotherapists perceive the touch and if they know and follow right recommendations of touch. Material and methods: 80 therapists took part in the study (39 female, 41 male). Average age 30, 36 years (SD 6, 62) and average work experience 6, 62 years (SD 5, 05). They were asked to complete a questionnaire (28 questions) pertaining three aspects e-mail: dadura@op.pl Praca finansowana ze rodków wlasnych of the touch: physiotherapist's attitude towards touch, psychological aspects of touch and circumstances assuring a comfort of touching. Results: According to the answers physiotherapists treat touch mainly as a technical tool of gathering information and treating. They are aware of influence of the touch on a patient's psyche and body, it is working in both directions; physiotherapist <=> patient. The majority neither feels nor have any emotions while touching a patient. The respondents made sure that they follow the recommendations of right touch: respecting patients' rights to autonomy, privacy, information and therapists cared enough about comfort and safeness of their patients. Conclusions: The respondents use the touching as a technical tool while they neglect its psychosocial side. They know and they follow the recommendations of touch in correct way. Keywords: sense, perception, physical contact, palpation [5, 2, 10, 11], podobnie jak lekarze czy pielgniarki, ze wzgldu na specyfik swojej profesji czsto posluguj si dotykiem, przebywajc w strefie dystansu intymnego swoich pacjentów. Znajdowanie si w tym obszarze jest dla nich oczywist konsekwencj wykonywania czynnoci zawodowych, staje si niejako rutyn, która nie wzbudza emocji. Jednak tak dua blisko moe okaza si trudnym dowiadczeniem dla pacjentów nieobytych z takim rodzajem pracy. Mc Rae wskazuje, i lekarz poza badaniem przedmiotowym dysponuje równie badaniami dodatkowymi, w przeciwiestwie do pracy fizjoterapeuty, którego glównym narzdziem diagnostycznym pozostaje nadal dotyk [11], gdy w fizjoterapii wikszo dziala odbywa si w obszarze problematycznych struktur, co wymaga od terapeuty bardzo dobrej orientacji w topografii ciala i znajomoci zmian patologicznych [12]. Kysely [13] wprowadza podzial na ,,dlo odbiorcz" i ,,dlo interwencyjn", zgodnie z obecnie dominujcym mechanistycznym podejciem do tego zagadnienia. ,,Dlo odbiorcza" sluy diagnostyce, zbiera informacje z ciala pacjenta. ,,Dlo interwencyjna" natomiast bezporednio przeprowadza leczenie. Jednake pojawiaj si równie autorzy [14, 1, 15, 16], którzy wskazuj na potrzeb traktowania dotyku w sposób kompleksowy, akcentujc tym samym jego wymiar psychospoleczny, dlatego te zasadne wydaje si by wprowadzenie take ,,dloni psychospolecznej", która jako element mowy niewerbalnej moe komunikowa nastawienie terapeuty, odbiera emocje lub te wykonywa gesty wsparcia. Zagadnieniem dotyku interesuje si wielu specjalistów, dlatego te istniej badania, które analizuj dotyk jako zjawisko psychospoleczne lub te biologiczne, brakuje natomiast pozycji kompleksowo zajmujcych si tym problemem w kontekcie pracy fizjoterapeuty. Celem niniejszych pilotaowych bada bylo sprawdzenie, jak dotyk postrzegany jest przez osoby pracujce nim na co dzie. W pracy postawiono nastpujce pytania badawcze: Wstp Dotyk pelni istotn rol w yciu kadego czlowieka, pozwalajc mu odbiera otaczajcy go wiat, wchodzi z nim w interakcje oraz komunikowa emocje. ,,Dotyk jest podstawowym elementem wielu typów relacji midzyludzkich. Odgrywa wan rol w zachcaniu do wysilku, wyraaniu czuloci, manifestowaniu wsparcia" [1]. Poza tym bierze on równie udzial w tworzeniu najsilniejszych emocjonalnych wizi, poniewa pod jego wplywem wydziela si oksytocyna ­ hormon odpowiadajcy za dobre samopoczucie, odprenie, uspokojenie i powstawanie bliskich relacji [2, 3, 4]. Dotyk jest bardzo wanym zjawiskiem psychospolecznym, które moe by odmiennie traktowane w rónych krgach kulturowych. Potwierdzaj to doniesienia Hornung i Lächler, porównujce czstotliwo wymiany dotyków pomidzy dwojgiem ludzi rozmawiajcych ze sob w kawiarni. W Puerto Rico w trakcie godziny pojawilo si 180 dotyków, w Londynie ani jeden. Tego typu rónice staj si czasem powodem wielu nieporozumie [5, 6, 7]. Z dotykiem zwizane jest pojcie dystansu, które w swojej pracy opisuje Hall [8]. Wspomniany badacz podzielil przestrze wokól czlowieka na 4 strefy: ­ dystans publiczny (3,6 m lub wicej) ­ dystans spoleczny (1,2 - 3,6 m) ­ osobniczy / indywidualny (45 ­ 120 cm) ­ intymny (powierzchnia ciala ­ 45 cm) Kada ze stref przynalena jest relacji o innym stopniu zayloci. Rozleglo kadej z nich oraz szybko przechodzenia z jednej strefy do drugiej s zalene osobniczo i kulturowo [9]. Dotyk zasluguje na szczególn uwag w kontekcie pracy fizjoterapeuty, gdy jako bardzo bliska forma kontaktu ma on miejsce w obrbie dystansu intymnego, przeznaczonego dla osób najbliszych. Fizjoterapeuci jako tzw. ,,zawodowi dotykacze" (,,Berufsberührer") 1. Czy fizjoterapeuci dostrzegaj calociowy charakter oddzialywania dotyku na osob pacjenta i na wlasn osob? 2. Czy badani traktuj dotyk jedynie w sposób techniczny, czy te bior pod uwag równie jego wymiar psychospoleczny? 3. Czy dotyk wzbudza w terapeutach jakie odczucia? 4. Czy fizjoterapeuci znaj i wykorzystuj w praktyce prawidlowe zalecenia dotyczce warunków i sposobu stosowania dotyku? Material i metoda Badaniem objto 80 terapeutów (39K / 41M) z czterech mazowieckich placówek medycznych. Grupa badana byla stosunkowo jednorodna pod wzgldem wieku i stau pracy. redni wiek badanych to 30,36 lat (SD 5,13), a redni sta pracy to 6,62 lat (SD 5,05). Prawie wszyscy badani (98%) mieli wyksztalcenie wysze. Byli to glównie absolwenci AWF (78%) i UM (25%), pracujcy z pacjentami ortopedycznymi, geriatrycznymi i neurologicznymi. W badaniu posluono si autorsk, wypelnian anonimowo ankiet, skladajc si z 28 pyta, które obejmowaly 3 obszary tematyczne: ­ obszar postaw badal, jak badani postrzegaj dotyk, i czy wiedz, na jakim poziomie dzialaj, ­ obszar psychologiczny sprawdzal, czy dotyk wzbudza w terapeutach jakie odczucia, ­ obszar warunków, dotyczyl przestrzegania zalece odnonie otoczenia, w jakim odbywa si dotyk, poszanowania praw pacjenta i przygotowania terapeuty do wykonywanych czynnoci. Zalecenia dotyczce warunków lub te sposobu stosowania dotyku mona znale w literaturze [17, 18, 20, 21, 22], Ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz rzdowym projekcie Ustawy o niektórych zawodach medycznych. Ryc. 1. Postrzeganie dotyku Fig. 1. Perceiving the touch Podobn tendencj mona dostrzec w kolejnym pytaniu (ryc.2), gdy prawie wszyscy badani skuteczno dotyku uzaleniaj od umiejtnociach technicznych terapeuty. Znaczca jest dla nich take zgoda pacjenta i udzielanie informacji o podejmowanych czynnociach. Ryc. 2. Zmienne ksztaltujce skuteczno dotyku Fig. 2. Variables creating effectiveness of touch Kolejny obszar; aspekt psychologiczny, badal czy fizjoterapeuci dowiadczaj jakich odczu w trakcie dotykania pacjenta. Polowa badanych (tab.1) wskazuje, i niczego nie odczuwa podczas pracy manualnej. Jedna trzecia dowiadcza jakich odczu, wskazujc na ich pozytywny charakter: poczucie spelnienia zawodowego, profesjonalizmu, pewnoci dzialania. Tab. 1. Dotyk a odczucia Tab. 1. Touch vs feelings Czy kontakt z cialem pacjenta wywoluje u Ciebie jakie odczucia? Tak Nie trudno powiedzie wskazania 36% 51% 10% Wyniki bada Wyniki (ryc.1) z pierwszego obszaru tematycznego: postaw wobec dotyku, wskazuj, i badani postrzegaj dotyk jako techniczn form terapii i narzdzie do zbierania informacji. Prawie wszyscy badani (98%) s równie wiadomi kompleksowoci oddzialywania dotyku zarówno na cialo, jak i na psychik pacjenta. Zdecydowana wikszo (84%) wskazuje równie na fakt, i dotyk jest procesem dwukierunkowym, w którym zarówno fizjoterapeuta, jak i pacjent wzajemnie na siebie oddzialywuj. Zaledwie nieliczni (16%) uwaaj dotyk za jednostronny akt ze strony terapeuty. Kolejne pytanie (tab.2) wykazuje przeciwn tendencj, gdy ponad trzy czwarte badanych stwierdza, e zdarzaj si sytuacje, w których dotyk wywoluje u nich niech. 16 Tab. 2. Dowiadczanie niechci Tab. 2. Touching unwillingly Czy zdarzalo Ci si dotyka niektórych pacjentów z niechci? Tak Nie trudno powiedzie wskazania 80% 16% 4% Uznano, e szacunek dla autonomii wyraaj czasowniki ,,móglbym" oraz ,,chcialbym". Tab. 3. Poszanowanie autonomii pacjenta Tab. 3. Respecting patient's autonomy Po przeprowadzeniu wywiadu... owiadczam pacjentowi, e go teraz zbadam mówi pacjentowi, e teraz chcialbym go zbada przechodz od razu do badania pytam pacjenta, czy móglbym go zbada wskazania 31% 51% 11% 5% Za typ pacjenta niechtnie dotykanego (ryc.3) uznawano najczciej osob brudn, spocon, niewspólpracujc i zakrwawion. Dyskusja Literatura polskojzyczna zdaje si by uboga pod wzgldem dostpnych pozycji dotyczcych zagadnienia dotyku. Wprawdzie na rynku wydawniczym istniej pozycje zajmujce si techniczn stron tego zagadnienia, jednake brakuje literatury kompleksowo podchodzcej do tego tematu, która obok pragmatycznego podejcia uwzgldnialaby równie jego wymiar psychospoleczny. Stanowilo to duy problem w zaprojektowaniu bada. Wydaje si, i obecnie zwraca si niewielk uwag na to, jak pacjent odbiera dotyk terapeuty, nie podejmujc si glbszego poznania tego zjawiska [23]. W tym kontekcie mona by sdzi, i problem dotyku nalealoby gruntownie zbada. Lepsze poznanie tego zagadnienia mogloby okaza si pomocne w przypadku profesji, których glównym narzdziem pracy jest dotyk. Powysze badania s prób eksploracji tematu bardzo zloonego, wieloaspektowego i dotychczas szeroko nie omawianego, co bylo przyczyn trudnoci metodologicznych w trakcie bada. Z tego wzgldu otrzymane wyniki naley traktowa jako pilotaowe, stanowice podstaw do dalszych, szerszych analiz w ramach interdyscyplinarnego zespolu i przy zastosowaniu bardziej zaawansowanych narzdzi badawczych. Ciekawe wydaje si by odniesienie otrzymanych wyników do dostpnych zasobów literatury przedmiotu. Niektórzy autorzy [24, 25] podkrelaj, i dotyk jest zjawiskiem dwukierunkowym, podczas którego obie strony interakcji dowiadczaj wzajemnego kontaktu. Tez t zdaje si potwierdza wikszo respondentów (84%) wskazujc, e dotyk w trakcie terapii to akt dwukierunkowy pomidzy fizjoterapeut a pacjentem. Jednake moe zaskakiwa to, i w innym miejscu dotyk ze strony pacjenta oceniano ju jako niestosowny (ryc.4). Wydawa by si moglo, e fizjoterapeuci jako tzw. ,,zawodowi dotykacze" [5, 2, 10, 11], obcujcy na co dzie z cialem, s przyzwyczajeni do dotyku, tak e bliski kontakt z pacjentem nie powinien by dla nich problemem. Okazuje si jednak, e inicjowanie przez pacjenta dotyku wywo- Ryc. 3. Typ pacjenta dotykanego z niechci Fig. 3. Type of the patient touched unwillingly Kolejne pytanie sprawdzalo, jak fizjoterapeuci postrzegaj dotyk zainicjowany przez pacjenta w trakcie terapii (ryc.4). Otrzymane wyniki wskazuj, i w najczciej klasyfikowano go jako: niestosowny, krpujcy, nachalny i zagraajcy. Jedynie dla nielicznych byl on naturalny, przyjazny i stosowny. Ryc. 4. Dotyk ze strony pacjenta Fig. 4. Touching by the patient Ostatni obszar tematyczny dotyczyl warunków, jakie powinny zosta zapewnione w trakcie wykonywania czynnoci manualnych. Otrzymane dane wskazuj, i badani postpuj zgodnie z zawartymi w literaturze wskazówkami dotyczcymi poszanowania prawa pacjenta do autonomii, intymnoci, informacji, oraz zachowania wlaciwej dbaloci o higien, komfort i bezpieczestwo pacjenta. Na uwag jednak zasluguje pytanie dotyczce wyraania przez pacjenta zgody na dotyk (tab.3). 17 cjami wlasnymi i pacjenta). Techniczne umiejtnoci nie s wystarczajce w przypadku trudnoci wystpujcych w relacji z pacjentem [17, 14, 15]. Weber [16] postuluje nawet odwan tez, e w dzisiejszych czasach techniczna umiejtno dzialania to za malo. Wedlug niego wraz ze wzrastajc zloonoci schorzenia efektywno terapii zaley bardziej od czynników jakociowych ni ilociowych. Jego zdaniem udana komunikacja, realizujca si poprzez terapeutyczny dotyk, jest decydujca. Jest to zasadnicze stwierdzenie, jednake mona by przypuszcza, e w sytuacji duej konkurencji na rynku pracy, gdzie fachowo uslug jest porównywalna, decydujce znaczenie mog mie czynniki jakociowe warunkowane ,,mikkimi" kompetencjami. Dotyk jest istotnym narzdziem diagnostycznym i terapeutycznym. Staje si niejako rutyn dla terapeuty pracujcego nim na co dzie. Rutyna moe oznacza rozwinit zdolno dloni do odczuwania i rónicowania wrae dotykowych. Rutyna moe si jednak przejawia w technicznym, bezrefleksyjnym i obojtnym podejciu do dotykanego pacjenta [17]. Tego typu podejcie wyklucza powstanie partnerskiej relacji opartej na szacunku i zaufaniu, a tylko taka relacja stanowi wlaciwe podloe dla procesu usprawniania, zwiksza motywacj pacjenta do wspólpracy i prozdrowotnych zachowa [5, 10, 4, 28]. Poniszy cytat ilustruje do jakich sytuacji moe dochodzi, jeli dotyk potraktuje si jako techniczne narzdzie pracy. ,,Pacjentka: To bylo straszne! (...) Musialam rozebra si a do spodni, mimo e mialam problem tylko z barkiem. Potem ten obcy facet przypatrywal mi si, (...) ruszal moj glow na wszystkie strony. Balam si, e bdzie mi co nastawial. Mialam z tym kiepskie dowiadczenia (...). Zaskakiwal mnie kolejnymi chwytami, na które nie bylam przygotowana. Potem powiedzial, co jest nie w porzdku: jaka nieprawidlowa postawa, krzywe ustawienie, napicie miniowe, nieekonomiczny wzorzec ruchowy ­ wikszoci nie zrozumialam, ale brzmialo to, jakby nie bylo we mnie nic dobrego. Poza tym mial okropnie zimne rce. Najchtniej nigdy wicej bym do niego nie poszla (...). Fizjoterapeuta: ,,Ta pacjentka byla naprawd trudna. Mimo e diagnoza byla jasna, terapia obiecujca a ja postpowalem fachowo, pacjentka zdawala si by podejrzliwa i nieufna. To si zaczlo ju podczas badania. Nie mówila prawie ani slowa, dawala jedynie krótkie odpowiedzi. I wcale si na mnie nie patrzyla. Gdy jej powiedzialem wszystko, co ,,jest do roboty", byla obraona, zamiast si cieszy, e tak szybko rozpoznalem wszystkie problemy (...). Zaoszczdzilibymy wiele nerwów i czasu, gdyby niektórzy od pocztku wspólpracowali!" [10]. Fizjoterapeuta moe uywa zatem swoich dloni w czysto techniczny sposób, jeli jednak na tym poprze- luje u terapeutów dyskomfort. Moe to by zwizane z nieco paternalistycznym podejciem respondentów do terapii, gdy jak wskazuj socjologowie [1], dotyk jest najczciej inicjowany przez osoby o wyszym statusie spolecznym. Niech do dotyku ze strony pacjenta moe wynika równie z zaloenia, i to pacjent przychodzi na terapi, i dlatego te nie ma potrzeby, eby to on dotykal terapeuty. Jednake dotyk nadal pelni wan funkcj podczas kontaktu terapeutycznego. Niektórzy badacze donosz, e dotyk jest podstawowym sposobem tworzenia relacji i naturaln form komunikacji, sluc przekazywaniu informacji i emocji [4, 2, 3], zatem pozbawianie pacjentów tej moliwoci wydaje si by niewlaciwe. Podczas dotyku dochodzi do wymiany midzy osob dotykajc i dotykan. Jeli brakuje zwrócenia si ku drugiej osobie, lub jest ono tylko jednostronne, dotyk traci na jakoci. Leczone cialo staje si obiektem a terapia nie dziala tak, jak si tego oczekuje [16]. W innym pytaniu, podobnie jak powyej, równie zaobserwowano pewn niekonsekwencj. Respondenci utrzymywali, e niczego nie dowiadczaj podczas kontaktu z cialem pacjenta (tab.1), z drugiej jednak strony a 80 % badanych (tab.2) w kolejnym pytaniu donosilo, e odczuwa niech, dotykajc niektórych pacjentów. By moe rónice te wynikaly z obawy przed ujawnieniem postaw, które moglyby zosta uznane za niewlaciwe. Negatywne nastawienie terapeuty moe wplywa na jako prowadzonej terapii. Schweizer podkrela, e jeli kontakt z danym pacjentem stanowi dla fizjoterapeuty problem, powinien on zrezygnowa z terapii, zamiast przeprowadza j wbrew wlasnej woli. Jeli jednak zaniechanie zabiegów nie jest moliwe, terapeuta moe uy mniej kontaktowych form terapii [26]. Dotyk, jako element komunikacji niewerbalnej, trudno jest kontrolowa, a tym samym trudno jest kontrolowa przekazywane przez niego emocje. ,,Podobnie jak inne formy zachowania niewerbalnego, dotyk moe potwierdza lub negowa informacje komunikowane innymi kanalami" [1]. Wypowied niespójna, w której wysylane sygnaly niewerbalne s niezgodne z werbalnymi, wywoluje niepokój i dezorientacj, a przez to poczucie zagroenia i wycofanie si odbiorcy [3, 20, 2]. Jeli wic terapeuta mimo umiechu na twarzy dotyka pacjenta z niechci, ten na pewno wyczuje niespójno przekazu, co znaczco wplynie na wzajemn relacj i ch wspólpracy obu stron, a tym samym na kocowy efekt terapii [6, 1, 20, 2, 3]. Niektórzy autorzy wskazuj, i fizjoterapeuci w trakcie swojego ksztalcenia zajmuj si glównie rozwijaniem umiejtnoci technicznych zwizanych z dotykiem, zaniedbujc jego wymiar psychospoleczny i pomijajc ,,mikkie" narzdzia pracy, które ulatwiaj porozumienie z pacjentem zarówno na poziomie technicznym (wskazówki), jak i emocjonalnym (radzenie sobie z emo- 18 staje, nie wykorzystuje wielkiego potencjalu tkwicego w dotyku, który jest czym wicej ni tylko palpacj i chwytami terapeutycznymi. Dotyk dziala na poziomie ciala i emocji, nawet jeli sami fizjoterapeuci s zdania, e pracuj pierwotnie albo wylcznie w obszarze ciala [14, 15]. W skórze znajduj si zakoczenia nerwów pochodzcych z ukladu autonomicznego, które pobudzane przez dotyk mog wywolywa pewne emocjonalne reakcje. Dotyk zatem siga do znacznie glbszych pokladów ciala, ni pierwotnie mogloby si wydawa. Osoby pracujce z cialem powinny sobie wyranie uwiadomi, e swoj dloni dotykaj nie tylko chorego miejsca na ciele pacjenta, ale przede wszystkim jego calego [26, 19]. Czsto zapomina si, e cialo ludzkie magazynuje wspomnienia, które mog zosta aktywowane poprzez dotyk. Ma to szczególne znaczenie w przypadku osób, które dowiadczyly naduy w sferze cielesnej, dlatego te naley zwraca uwag na to, jak reaguj one na dotyk. Dziki temu mona unikn nieporozumie podczas komunikacji i póniejszych bledów w trakcie stawiania diagnozy [26]. Oczywistym jest, e fizjoterapeuci lecz w pierwszej kolejnoci cialo, jednake w dluszej perspektywie aden fizjoterapeuta nie bdzie mógl pracowa skutecznie, jeli nie otworzy si na wiat odczu pacjenta i nie zdobdzie umiejtnoci poruszania si na tym poziomie [14, 15]. Schweizer w takich sytuacjach proponuje okazanie pacjentowi zrozumienia, wsparcia, i empatyczne towarzyszenie. Pomocne moe by take zasugerowanie innych form pomocy. Zadaniem fizjoterapeuty nie jest dochodzenie przyczyn takiego stanu, ale raczej stale pozostawanie uwanym i otwartym na "cichy dialog" z cialem pacjenta [26]. Relacja fizjoterapeuta - pacjent jest bardzo zloona ze wzgldu na bliski, fizyczny kontakt, trudne emocje, jak ju wczeniej wspomniano, oraz charakter pacjenta i terapeuty. Aby dotyk stal si rzetelnym ródlem informacji oraz skutecznym rodkiem oddzialywania, naley spelni pewne warunki, sprzyjajce bliskiemu kontaktowi. Zalicza si do nich wlaciwe przygotowanie terapeuty (dlonie, umiejtnoci techniczne) i otoczenia, w którym odbywa si dotyk oraz poszanowanie prawa pacjenta do intymnoci, autonomii i informacji. Otrzymane wyniki potwierdzaj, i badani przestrzegaj zawartych w literaturze wskazówek dotyczcych wyej wymienionych czynników. Jednake obszar zgody zdaje si by przez nich marginalizowany, poniewa mimo i 73% badanych uwaa, e skuteczno terapii zaley od zgody pacjenta na dotyk (ryc.2), to w praktyce zaledwie polowa pyta pacjenta o tak zgod (tab.3). Uznano, e szacunek dla autonomii wyraaj czasowniki ,,móglbym" oraz ,,chcialbym", gdy daj one pacjentowi moliwo wyraenia sprzeciwu i ochrony granic. By moe fizjoterapeuci przyzwyczajeni do obcowania z cialem innych ludzi uznaj, i pacjent automatycznie wyraa zgod na dotyk. Jednake dla osób majcych pierwszy raz kontakt z terapeut, mniej oswojonych z dotykiem, moe to stanowi powany problem [27, 20]. Pominicie tego typu pytania, a w rezultacie zastosowanie nieakceptowanej przez pacjenta formy kontaktu moe obniy efektywno zabiegu i zafalszowa badanie. Jeli nie wemie si pod uwag odczu pacjenta, nawet najlepsza technika nie zadziala [28]. Wiele terapii zakoczylo si, poniewa fizjoterapeuta zbyt szybko wkroczyl w intymny dystans pacjenta [2]. Pytanie pacjenta o zgod na dotyk moe wydawa si jedynie zbdn formalnoci, jednak wielu autorów [17, 13, 18, 25], na czele z profesorem Szawarskim, wskazuje na to, i: ,,(...) wiadoma zgoda jest ostatni i by moe najwaniejsz enklaw wolnoci, (...) proba wic o wyraenie zgody na badanie lub zabieg wcale nie jest formalnoci lecz nawizaniem wanego moralnego stosunku pomidzy czlowiekiem a czlowiekiem." [22] Literatura przedmiotu jednake nie precyzuje jak mialoby wyglda pytanie o zgod na dotyk. Wnioski Analiza otrzymanych wyników pozwala wysnu nastpujce wnioski: 1. Badani fizjoterapeuci s wiadomi, e dotyk wplywa na cialo i psychik pacjenta, oraz e jest to akt dwukierunkowy fizjoterapeuta <=> pacjent. 2. Respondenci traktuj dotyk glównie jako techniczne narzdzie do zbierania informacji i prowadzenia terapii, zaniedbujc jego wymiar psychospoleczny. 3. Wikszo badanych nie dowiadcza adnych odczu, dotykajc pacjenta. W przypadku dotyku zainicjowanego przez pacjenta dominuj negatywne odczucia. 4. Badani znaj i zdaj si stosowa w praktyce zalecenia zwizane z poszanowaniem prawa pacjenta do autonomii, intymnoci, informacji oraz zachowaniem wlaciwej dbaloci o higien, komfort i bezpieczestwo pacjenta. Pimiennnictwo 1. Knapp ML, Hall J. Komunikacja niewerbalna w interakcja midzyludzkich. Wroclaw: Astrum; 1997. 2. Schneider C. Körpersprache als Ausdruck psychosomatischen Geschehens. Krankengymnastik 2002; 6: 940-946. 3. Stangierska I, Horst ­ Sikorska W. Ogólne zasady komunikacji midzy pacjentem a lekarzem. Forum Medycyny Rodzinnej 2007; 1 (1): 58-68. 19 17. Besuden F. Berühren und Berührt - Werden in der Therapie. Krankengymnastik 2003; 12: 2122-2130. 18. Weber KG. Berühren - Übergänge vom strukturellen zum energetischen Arbeiten. Krankengymnastik 2003; 12: 2150-2155. 19. Karcher S. Übergänge von der primär funktionell ausgerichteten Behandlungsebene der PT zur körperpsychotherapeutischen Ebene am Beispiel der Arbeit mit Menschen, die Folter überlebt haben. Krankengymnastik 2000; 10: 1691-1700. 20. Schneider C. Die Bedeutung von Kommunikation für Physiotherapeuten. Krankengymnastik 2000; 7: 1169-1174. 21. Rose A. Kommunikation in PT. Die richtigen Worte finden. Physiopraxis 2005; 5: 48-50. 22. Szawarski Z. Godno czlowieka rehabilitowanego. Post Rehab 2000; 4: 77-84. 23. Bevis N. Berührung und Gefühl in der manuellen Therapie. Bern: Huber Hans; 2001. 24. Niethammer U. Stille Zwiesprache mit dem Körper ­ Berührung aus Sicht der Feldenkrais Methode. Krankengymnastik 2003; 12: 2134-2141. 25. Karcher S. Grenzen des Körperdialogs. Krankengymnastik 2000; 1: 65-71. 26. Schweizer M. Berühren und Lösen bei Schaarschuch. Krankengymnastik 2003; 12: 2142-2149. 27. Pötz H, Dörrscheidt W. Umgang mit schwierigen Patienten. Die Macht der Psyche. Physiopraxis 2006; 2: 48-51. 28. Zuber V. Nonverbale Kommunikation in der Physiotherapie. Basis für das Vertrauen im Behandlungsprozess. Krankengymnastik 2008; 6: 683-686. 4. Hoos ­ Leistner H. Gesprächsführung für Physiotherapeuten. Stuttgart: Thieme; 2008. 5. Wilda­Kiesel A. Die Kommunikation zwischen Therapeut und Patient. Krankengymnastik 2003; 3: 394-400. 6. Myerscough PR, Ford M. Jak rozmawia z pacjentem. Gdask: GWP; 2002. 7. Kellnhauser E, Schewior-Popp S. Ausländische Patienten besser verstehen. Stuttgart: Thieme; 1999. 8. Hall E. Ukryty wymiar. Warszawa: Muza SA; 2001. 9. Drimalla­Schlieszus H. Empathie und Abgrenzung ­ Inhalte der Physiotherapieausbildung. Krankengymnastik 2002; 4: 13-22. 10. Schneider C. Patientenbindung durch Kommunikation. Weichen stellen im Erstgespräch. Physiopraxis 2003; 3: 42-45. 11. Mc Rae R. Kliniczne Badanie Ortopedyczne. Wroclaw: Urban&Partner; 2006. 12. Walaszek R, Kasperczyk T, Magiera L. Diagnostyka w kinezyterapii i masau. Kraków: Biosport; 2007. 13. Kysely H. Schmerzkrankheit - Schmerzstörung: Indikation für Integrative Bewegungs- und Physiotherapie (Teil I). Krankengymnastik 2002; 1: 57-43. 14. Janson E. Sich begegnen in der Therapie ­ Innere Haltung und Intensität der Begegnung. Krankengymnastik 2005; 4: 722-727. 15. Reumont A. Wer berührt wen in der Therapie. Krankengymnastik 2003; 12: 2156-2164. 16. Weber KG. Grundlagen einer somatopsychischen Interpretation von Techniken der Körperarbeit. Krankengymnastik 2002; 1: 48-55. http://www.deepdyve.com/assets/images/DeepDyve-Logo-lg.png Advances in Rehabilitation de Gruyter

Touch In Professional Practice – View Of Physiotherapists

Loading next page...
 
/lp/de-gruyter/touch-in-professional-practice-view-of-physiotherapists-1VysHIosYh
Publisher
de Gruyter
Copyright
Copyright © 2013 by the
ISSN
1734-4948
eISSN
1734-4948
DOI
10.2478/rehab-2014-0009
Publisher site
See Article on Publisher Site

Abstract

Background: Touch is playing an important role in human's life. Thanks to it, people can discover the world around them, communicate emotions and create strong bonds. Touch is significant part of every human relationship and especially the relationship between physiotherapist­ patient, because the touch is the basic tool of a physiotherapist's daily life. The goal of this pilot study was to evaluate how the physiotherapists perceive the touch and if they know and follow right recommendations of touch. Material and methods: 80 therapists took part in the study (39 female, 41 male). Average age 30, 36 years (SD 6, 62) and average work experience 6, 62 years (SD 5, 05). They were asked to complete a questionnaire (28 questions) pertaining three aspects e-mail: dadura@op.pl Praca finansowana ze rodków wlasnych of the touch: physiotherapist's attitude towards touch, psychological aspects of touch and circumstances assuring a comfort of touching. Results: According to the answers physiotherapists treat touch mainly as a technical tool of gathering information and treating. They are aware of influence of the touch on a patient's psyche and body, it is working in both directions; physiotherapist <=> patient. The majority neither feels nor have any emotions while touching a patient. The respondents made sure that they follow the recommendations of right touch: respecting patients' rights to autonomy, privacy, information and therapists cared enough about comfort and safeness of their patients. Conclusions: The respondents use the touching as a technical tool while they neglect its psychosocial side. They know and they follow the recommendations of touch in correct way. Keywords: sense, perception, physical contact, palpation [5, 2, 10, 11], podobnie jak lekarze czy pielgniarki, ze wzgldu na specyfik swojej profesji czsto posluguj si dotykiem, przebywajc w strefie dystansu intymnego swoich pacjentów. Znajdowanie si w tym obszarze jest dla nich oczywist konsekwencj wykonywania czynnoci zawodowych, staje si niejako rutyn, która nie wzbudza emocji. Jednak tak dua blisko moe okaza si trudnym dowiadczeniem dla pacjentów nieobytych z takim rodzajem pracy. Mc Rae wskazuje, i lekarz poza badaniem przedmiotowym dysponuje równie badaniami dodatkowymi, w przeciwiestwie do pracy fizjoterapeuty, którego glównym narzdziem diagnostycznym pozostaje nadal dotyk [11], gdy w fizjoterapii wikszo dziala odbywa si w obszarze problematycznych struktur, co wymaga od terapeuty bardzo dobrej orientacji w topografii ciala i znajomoci zmian patologicznych [12]. Kysely [13] wprowadza podzial na ,,dlo odbiorcz" i ,,dlo interwencyjn", zgodnie z obecnie dominujcym mechanistycznym podejciem do tego zagadnienia. ,,Dlo odbiorcza" sluy diagnostyce, zbiera informacje z ciala pacjenta. ,,Dlo interwencyjna" natomiast bezporednio przeprowadza leczenie. Jednake pojawiaj si równie autorzy [14, 1, 15, 16], którzy wskazuj na potrzeb traktowania dotyku w sposób kompleksowy, akcentujc tym samym jego wymiar psychospoleczny, dlatego te zasadne wydaje si by wprowadzenie take ,,dloni psychospolecznej", która jako element mowy niewerbalnej moe komunikowa nastawienie terapeuty, odbiera emocje lub te wykonywa gesty wsparcia. Zagadnieniem dotyku interesuje si wielu specjalistów, dlatego te istniej badania, które analizuj dotyk jako zjawisko psychospoleczne lub te biologiczne, brakuje natomiast pozycji kompleksowo zajmujcych si tym problemem w kontekcie pracy fizjoterapeuty. Celem niniejszych pilotaowych bada bylo sprawdzenie, jak dotyk postrzegany jest przez osoby pracujce nim na co dzie. W pracy postawiono nastpujce pytania badawcze: Wstp Dotyk pelni istotn rol w yciu kadego czlowieka, pozwalajc mu odbiera otaczajcy go wiat, wchodzi z nim w interakcje oraz komunikowa emocje. ,,Dotyk jest podstawowym elementem wielu typów relacji midzyludzkich. Odgrywa wan rol w zachcaniu do wysilku, wyraaniu czuloci, manifestowaniu wsparcia" [1]. Poza tym bierze on równie udzial w tworzeniu najsilniejszych emocjonalnych wizi, poniewa pod jego wplywem wydziela si oksytocyna ­ hormon odpowiadajcy za dobre samopoczucie, odprenie, uspokojenie i powstawanie bliskich relacji [2, 3, 4]. Dotyk jest bardzo wanym zjawiskiem psychospolecznym, które moe by odmiennie traktowane w rónych krgach kulturowych. Potwierdzaj to doniesienia Hornung i Lächler, porównujce czstotliwo wymiany dotyków pomidzy dwojgiem ludzi rozmawiajcych ze sob w kawiarni. W Puerto Rico w trakcie godziny pojawilo si 180 dotyków, w Londynie ani jeden. Tego typu rónice staj si czasem powodem wielu nieporozumie [5, 6, 7]. Z dotykiem zwizane jest pojcie dystansu, które w swojej pracy opisuje Hall [8]. Wspomniany badacz podzielil przestrze wokól czlowieka na 4 strefy: ­ dystans publiczny (3,6 m lub wicej) ­ dystans spoleczny (1,2 - 3,6 m) ­ osobniczy / indywidualny (45 ­ 120 cm) ­ intymny (powierzchnia ciala ­ 45 cm) Kada ze stref przynalena jest relacji o innym stopniu zayloci. Rozleglo kadej z nich oraz szybko przechodzenia z jednej strefy do drugiej s zalene osobniczo i kulturowo [9]. Dotyk zasluguje na szczególn uwag w kontekcie pracy fizjoterapeuty, gdy jako bardzo bliska forma kontaktu ma on miejsce w obrbie dystansu intymnego, przeznaczonego dla osób najbliszych. Fizjoterapeuci jako tzw. ,,zawodowi dotykacze" (,,Berufsberührer") 1. Czy fizjoterapeuci dostrzegaj calociowy charakter oddzialywania dotyku na osob pacjenta i na wlasn osob? 2. Czy badani traktuj dotyk jedynie w sposób techniczny, czy te bior pod uwag równie jego wymiar psychospoleczny? 3. Czy dotyk wzbudza w terapeutach jakie odczucia? 4. Czy fizjoterapeuci znaj i wykorzystuj w praktyce prawidlowe zalecenia dotyczce warunków i sposobu stosowania dotyku? Material i metoda Badaniem objto 80 terapeutów (39K / 41M) z czterech mazowieckich placówek medycznych. Grupa badana byla stosunkowo jednorodna pod wzgldem wieku i stau pracy. redni wiek badanych to 30,36 lat (SD 5,13), a redni sta pracy to 6,62 lat (SD 5,05). Prawie wszyscy badani (98%) mieli wyksztalcenie wysze. Byli to glównie absolwenci AWF (78%) i UM (25%), pracujcy z pacjentami ortopedycznymi, geriatrycznymi i neurologicznymi. W badaniu posluono si autorsk, wypelnian anonimowo ankiet, skladajc si z 28 pyta, które obejmowaly 3 obszary tematyczne: ­ obszar postaw badal, jak badani postrzegaj dotyk, i czy wiedz, na jakim poziomie dzialaj, ­ obszar psychologiczny sprawdzal, czy dotyk wzbudza w terapeutach jakie odczucia, ­ obszar warunków, dotyczyl przestrzegania zalece odnonie otoczenia, w jakim odbywa si dotyk, poszanowania praw pacjenta i przygotowania terapeuty do wykonywanych czynnoci. Zalecenia dotyczce warunków lub te sposobu stosowania dotyku mona znale w literaturze [17, 18, 20, 21, 22], Ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz rzdowym projekcie Ustawy o niektórych zawodach medycznych. Ryc. 1. Postrzeganie dotyku Fig. 1. Perceiving the touch Podobn tendencj mona dostrzec w kolejnym pytaniu (ryc.2), gdy prawie wszyscy badani skuteczno dotyku uzaleniaj od umiejtnociach technicznych terapeuty. Znaczca jest dla nich take zgoda pacjenta i udzielanie informacji o podejmowanych czynnociach. Ryc. 2. Zmienne ksztaltujce skuteczno dotyku Fig. 2. Variables creating effectiveness of touch Kolejny obszar; aspekt psychologiczny, badal czy fizjoterapeuci dowiadczaj jakich odczu w trakcie dotykania pacjenta. Polowa badanych (tab.1) wskazuje, i niczego nie odczuwa podczas pracy manualnej. Jedna trzecia dowiadcza jakich odczu, wskazujc na ich pozytywny charakter: poczucie spelnienia zawodowego, profesjonalizmu, pewnoci dzialania. Tab. 1. Dotyk a odczucia Tab. 1. Touch vs feelings Czy kontakt z cialem pacjenta wywoluje u Ciebie jakie odczucia? Tak Nie trudno powiedzie wskazania 36% 51% 10% Wyniki bada Wyniki (ryc.1) z pierwszego obszaru tematycznego: postaw wobec dotyku, wskazuj, i badani postrzegaj dotyk jako techniczn form terapii i narzdzie do zbierania informacji. Prawie wszyscy badani (98%) s równie wiadomi kompleksowoci oddzialywania dotyku zarówno na cialo, jak i na psychik pacjenta. Zdecydowana wikszo (84%) wskazuje równie na fakt, i dotyk jest procesem dwukierunkowym, w którym zarówno fizjoterapeuta, jak i pacjent wzajemnie na siebie oddzialywuj. Zaledwie nieliczni (16%) uwaaj dotyk za jednostronny akt ze strony terapeuty. Kolejne pytanie (tab.2) wykazuje przeciwn tendencj, gdy ponad trzy czwarte badanych stwierdza, e zdarzaj si sytuacje, w których dotyk wywoluje u nich niech. 16 Tab. 2. Dowiadczanie niechci Tab. 2. Touching unwillingly Czy zdarzalo Ci si dotyka niektórych pacjentów z niechci? Tak Nie trudno powiedzie wskazania 80% 16% 4% Uznano, e szacunek dla autonomii wyraaj czasowniki ,,móglbym" oraz ,,chcialbym". Tab. 3. Poszanowanie autonomii pacjenta Tab. 3. Respecting patient's autonomy Po przeprowadzeniu wywiadu... owiadczam pacjentowi, e go teraz zbadam mówi pacjentowi, e teraz chcialbym go zbada przechodz od razu do badania pytam pacjenta, czy móglbym go zbada wskazania 31% 51% 11% 5% Za typ pacjenta niechtnie dotykanego (ryc.3) uznawano najczciej osob brudn, spocon, niewspólpracujc i zakrwawion. Dyskusja Literatura polskojzyczna zdaje si by uboga pod wzgldem dostpnych pozycji dotyczcych zagadnienia dotyku. Wprawdzie na rynku wydawniczym istniej pozycje zajmujce si techniczn stron tego zagadnienia, jednake brakuje literatury kompleksowo podchodzcej do tego tematu, która obok pragmatycznego podejcia uwzgldnialaby równie jego wymiar psychospoleczny. Stanowilo to duy problem w zaprojektowaniu bada. Wydaje si, i obecnie zwraca si niewielk uwag na to, jak pacjent odbiera dotyk terapeuty, nie podejmujc si glbszego poznania tego zjawiska [23]. W tym kontekcie mona by sdzi, i problem dotyku nalealoby gruntownie zbada. Lepsze poznanie tego zagadnienia mogloby okaza si pomocne w przypadku profesji, których glównym narzdziem pracy jest dotyk. Powysze badania s prób eksploracji tematu bardzo zloonego, wieloaspektowego i dotychczas szeroko nie omawianego, co bylo przyczyn trudnoci metodologicznych w trakcie bada. Z tego wzgldu otrzymane wyniki naley traktowa jako pilotaowe, stanowice podstaw do dalszych, szerszych analiz w ramach interdyscyplinarnego zespolu i przy zastosowaniu bardziej zaawansowanych narzdzi badawczych. Ciekawe wydaje si by odniesienie otrzymanych wyników do dostpnych zasobów literatury przedmiotu. Niektórzy autorzy [24, 25] podkrelaj, i dotyk jest zjawiskiem dwukierunkowym, podczas którego obie strony interakcji dowiadczaj wzajemnego kontaktu. Tez t zdaje si potwierdza wikszo respondentów (84%) wskazujc, e dotyk w trakcie terapii to akt dwukierunkowy pomidzy fizjoterapeut a pacjentem. Jednake moe zaskakiwa to, i w innym miejscu dotyk ze strony pacjenta oceniano ju jako niestosowny (ryc.4). Wydawa by si moglo, e fizjoterapeuci jako tzw. ,,zawodowi dotykacze" [5, 2, 10, 11], obcujcy na co dzie z cialem, s przyzwyczajeni do dotyku, tak e bliski kontakt z pacjentem nie powinien by dla nich problemem. Okazuje si jednak, e inicjowanie przez pacjenta dotyku wywo- Ryc. 3. Typ pacjenta dotykanego z niechci Fig. 3. Type of the patient touched unwillingly Kolejne pytanie sprawdzalo, jak fizjoterapeuci postrzegaj dotyk zainicjowany przez pacjenta w trakcie terapii (ryc.4). Otrzymane wyniki wskazuj, i w najczciej klasyfikowano go jako: niestosowny, krpujcy, nachalny i zagraajcy. Jedynie dla nielicznych byl on naturalny, przyjazny i stosowny. Ryc. 4. Dotyk ze strony pacjenta Fig. 4. Touching by the patient Ostatni obszar tematyczny dotyczyl warunków, jakie powinny zosta zapewnione w trakcie wykonywania czynnoci manualnych. Otrzymane dane wskazuj, i badani postpuj zgodnie z zawartymi w literaturze wskazówkami dotyczcymi poszanowania prawa pacjenta do autonomii, intymnoci, informacji, oraz zachowania wlaciwej dbaloci o higien, komfort i bezpieczestwo pacjenta. Na uwag jednak zasluguje pytanie dotyczce wyraania przez pacjenta zgody na dotyk (tab.3). 17 cjami wlasnymi i pacjenta). Techniczne umiejtnoci nie s wystarczajce w przypadku trudnoci wystpujcych w relacji z pacjentem [17, 14, 15]. Weber [16] postuluje nawet odwan tez, e w dzisiejszych czasach techniczna umiejtno dzialania to za malo. Wedlug niego wraz ze wzrastajc zloonoci schorzenia efektywno terapii zaley bardziej od czynników jakociowych ni ilociowych. Jego zdaniem udana komunikacja, realizujca si poprzez terapeutyczny dotyk, jest decydujca. Jest to zasadnicze stwierdzenie, jednake mona by przypuszcza, e w sytuacji duej konkurencji na rynku pracy, gdzie fachowo uslug jest porównywalna, decydujce znaczenie mog mie czynniki jakociowe warunkowane ,,mikkimi" kompetencjami. Dotyk jest istotnym narzdziem diagnostycznym i terapeutycznym. Staje si niejako rutyn dla terapeuty pracujcego nim na co dzie. Rutyna moe oznacza rozwinit zdolno dloni do odczuwania i rónicowania wrae dotykowych. Rutyna moe si jednak przejawia w technicznym, bezrefleksyjnym i obojtnym podejciu do dotykanego pacjenta [17]. Tego typu podejcie wyklucza powstanie partnerskiej relacji opartej na szacunku i zaufaniu, a tylko taka relacja stanowi wlaciwe podloe dla procesu usprawniania, zwiksza motywacj pacjenta do wspólpracy i prozdrowotnych zachowa [5, 10, 4, 28]. Poniszy cytat ilustruje do jakich sytuacji moe dochodzi, jeli dotyk potraktuje si jako techniczne narzdzie pracy. ,,Pacjentka: To bylo straszne! (...) Musialam rozebra si a do spodni, mimo e mialam problem tylko z barkiem. Potem ten obcy facet przypatrywal mi si, (...) ruszal moj glow na wszystkie strony. Balam si, e bdzie mi co nastawial. Mialam z tym kiepskie dowiadczenia (...). Zaskakiwal mnie kolejnymi chwytami, na które nie bylam przygotowana. Potem powiedzial, co jest nie w porzdku: jaka nieprawidlowa postawa, krzywe ustawienie, napicie miniowe, nieekonomiczny wzorzec ruchowy ­ wikszoci nie zrozumialam, ale brzmialo to, jakby nie bylo we mnie nic dobrego. Poza tym mial okropnie zimne rce. Najchtniej nigdy wicej bym do niego nie poszla (...). Fizjoterapeuta: ,,Ta pacjentka byla naprawd trudna. Mimo e diagnoza byla jasna, terapia obiecujca a ja postpowalem fachowo, pacjentka zdawala si by podejrzliwa i nieufna. To si zaczlo ju podczas badania. Nie mówila prawie ani slowa, dawala jedynie krótkie odpowiedzi. I wcale si na mnie nie patrzyla. Gdy jej powiedzialem wszystko, co ,,jest do roboty", byla obraona, zamiast si cieszy, e tak szybko rozpoznalem wszystkie problemy (...). Zaoszczdzilibymy wiele nerwów i czasu, gdyby niektórzy od pocztku wspólpracowali!" [10]. Fizjoterapeuta moe uywa zatem swoich dloni w czysto techniczny sposób, jeli jednak na tym poprze- luje u terapeutów dyskomfort. Moe to by zwizane z nieco paternalistycznym podejciem respondentów do terapii, gdy jak wskazuj socjologowie [1], dotyk jest najczciej inicjowany przez osoby o wyszym statusie spolecznym. Niech do dotyku ze strony pacjenta moe wynika równie z zaloenia, i to pacjent przychodzi na terapi, i dlatego te nie ma potrzeby, eby to on dotykal terapeuty. Jednake dotyk nadal pelni wan funkcj podczas kontaktu terapeutycznego. Niektórzy badacze donosz, e dotyk jest podstawowym sposobem tworzenia relacji i naturaln form komunikacji, sluc przekazywaniu informacji i emocji [4, 2, 3], zatem pozbawianie pacjentów tej moliwoci wydaje si by niewlaciwe. Podczas dotyku dochodzi do wymiany midzy osob dotykajc i dotykan. Jeli brakuje zwrócenia si ku drugiej osobie, lub jest ono tylko jednostronne, dotyk traci na jakoci. Leczone cialo staje si obiektem a terapia nie dziala tak, jak si tego oczekuje [16]. W innym pytaniu, podobnie jak powyej, równie zaobserwowano pewn niekonsekwencj. Respondenci utrzymywali, e niczego nie dowiadczaj podczas kontaktu z cialem pacjenta (tab.1), z drugiej jednak strony a 80 % badanych (tab.2) w kolejnym pytaniu donosilo, e odczuwa niech, dotykajc niektórych pacjentów. By moe rónice te wynikaly z obawy przed ujawnieniem postaw, które moglyby zosta uznane za niewlaciwe. Negatywne nastawienie terapeuty moe wplywa na jako prowadzonej terapii. Schweizer podkrela, e jeli kontakt z danym pacjentem stanowi dla fizjoterapeuty problem, powinien on zrezygnowa z terapii, zamiast przeprowadza j wbrew wlasnej woli. Jeli jednak zaniechanie zabiegów nie jest moliwe, terapeuta moe uy mniej kontaktowych form terapii [26]. Dotyk, jako element komunikacji niewerbalnej, trudno jest kontrolowa, a tym samym trudno jest kontrolowa przekazywane przez niego emocje. ,,Podobnie jak inne formy zachowania niewerbalnego, dotyk moe potwierdza lub negowa informacje komunikowane innymi kanalami" [1]. Wypowied niespójna, w której wysylane sygnaly niewerbalne s niezgodne z werbalnymi, wywoluje niepokój i dezorientacj, a przez to poczucie zagroenia i wycofanie si odbiorcy [3, 20, 2]. Jeli wic terapeuta mimo umiechu na twarzy dotyka pacjenta z niechci, ten na pewno wyczuje niespójno przekazu, co znaczco wplynie na wzajemn relacj i ch wspólpracy obu stron, a tym samym na kocowy efekt terapii [6, 1, 20, 2, 3]. Niektórzy autorzy wskazuj, i fizjoterapeuci w trakcie swojego ksztalcenia zajmuj si glównie rozwijaniem umiejtnoci technicznych zwizanych z dotykiem, zaniedbujc jego wymiar psychospoleczny i pomijajc ,,mikkie" narzdzia pracy, które ulatwiaj porozumienie z pacjentem zarówno na poziomie technicznym (wskazówki), jak i emocjonalnym (radzenie sobie z emo- 18 staje, nie wykorzystuje wielkiego potencjalu tkwicego w dotyku, który jest czym wicej ni tylko palpacj i chwytami terapeutycznymi. Dotyk dziala na poziomie ciala i emocji, nawet jeli sami fizjoterapeuci s zdania, e pracuj pierwotnie albo wylcznie w obszarze ciala [14, 15]. W skórze znajduj si zakoczenia nerwów pochodzcych z ukladu autonomicznego, które pobudzane przez dotyk mog wywolywa pewne emocjonalne reakcje. Dotyk zatem siga do znacznie glbszych pokladów ciala, ni pierwotnie mogloby si wydawa. Osoby pracujce z cialem powinny sobie wyranie uwiadomi, e swoj dloni dotykaj nie tylko chorego miejsca na ciele pacjenta, ale przede wszystkim jego calego [26, 19]. Czsto zapomina si, e cialo ludzkie magazynuje wspomnienia, które mog zosta aktywowane poprzez dotyk. Ma to szczególne znaczenie w przypadku osób, które dowiadczyly naduy w sferze cielesnej, dlatego te naley zwraca uwag na to, jak reaguj one na dotyk. Dziki temu mona unikn nieporozumie podczas komunikacji i póniejszych bledów w trakcie stawiania diagnozy [26]. Oczywistym jest, e fizjoterapeuci lecz w pierwszej kolejnoci cialo, jednake w dluszej perspektywie aden fizjoterapeuta nie bdzie mógl pracowa skutecznie, jeli nie otworzy si na wiat odczu pacjenta i nie zdobdzie umiejtnoci poruszania si na tym poziomie [14, 15]. Schweizer w takich sytuacjach proponuje okazanie pacjentowi zrozumienia, wsparcia, i empatyczne towarzyszenie. Pomocne moe by take zasugerowanie innych form pomocy. Zadaniem fizjoterapeuty nie jest dochodzenie przyczyn takiego stanu, ale raczej stale pozostawanie uwanym i otwartym na "cichy dialog" z cialem pacjenta [26]. Relacja fizjoterapeuta - pacjent jest bardzo zloona ze wzgldu na bliski, fizyczny kontakt, trudne emocje, jak ju wczeniej wspomniano, oraz charakter pacjenta i terapeuty. Aby dotyk stal si rzetelnym ródlem informacji oraz skutecznym rodkiem oddzialywania, naley spelni pewne warunki, sprzyjajce bliskiemu kontaktowi. Zalicza si do nich wlaciwe przygotowanie terapeuty (dlonie, umiejtnoci techniczne) i otoczenia, w którym odbywa si dotyk oraz poszanowanie prawa pacjenta do intymnoci, autonomii i informacji. Otrzymane wyniki potwierdzaj, i badani przestrzegaj zawartych w literaturze wskazówek dotyczcych wyej wymienionych czynników. Jednake obszar zgody zdaje si by przez nich marginalizowany, poniewa mimo i 73% badanych uwaa, e skuteczno terapii zaley od zgody pacjenta na dotyk (ryc.2), to w praktyce zaledwie polowa pyta pacjenta o tak zgod (tab.3). Uznano, e szacunek dla autonomii wyraaj czasowniki ,,móglbym" oraz ,,chcialbym", gdy daj one pacjentowi moliwo wyraenia sprzeciwu i ochrony granic. By moe fizjoterapeuci przyzwyczajeni do obcowania z cialem innych ludzi uznaj, i pacjent automatycznie wyraa zgod na dotyk. Jednake dla osób majcych pierwszy raz kontakt z terapeut, mniej oswojonych z dotykiem, moe to stanowi powany problem [27, 20]. Pominicie tego typu pytania, a w rezultacie zastosowanie nieakceptowanej przez pacjenta formy kontaktu moe obniy efektywno zabiegu i zafalszowa badanie. Jeli nie wemie si pod uwag odczu pacjenta, nawet najlepsza technika nie zadziala [28]. Wiele terapii zakoczylo si, poniewa fizjoterapeuta zbyt szybko wkroczyl w intymny dystans pacjenta [2]. Pytanie pacjenta o zgod na dotyk moe wydawa si jedynie zbdn formalnoci, jednak wielu autorów [17, 13, 18, 25], na czele z profesorem Szawarskim, wskazuje na to, i: ,,(...) wiadoma zgoda jest ostatni i by moe najwaniejsz enklaw wolnoci, (...) proba wic o wyraenie zgody na badanie lub zabieg wcale nie jest formalnoci lecz nawizaniem wanego moralnego stosunku pomidzy czlowiekiem a czlowiekiem." [22] Literatura przedmiotu jednake nie precyzuje jak mialoby wyglda pytanie o zgod na dotyk. Wnioski Analiza otrzymanych wyników pozwala wysnu nastpujce wnioski: 1. Badani fizjoterapeuci s wiadomi, e dotyk wplywa na cialo i psychik pacjenta, oraz e jest to akt dwukierunkowy fizjoterapeuta <=> pacjent. 2. Respondenci traktuj dotyk glównie jako techniczne narzdzie do zbierania informacji i prowadzenia terapii, zaniedbujc jego wymiar psychospoleczny. 3. Wikszo badanych nie dowiadcza adnych odczu, dotykajc pacjenta. W przypadku dotyku zainicjowanego przez pacjenta dominuj negatywne odczucia. 4. Badani znaj i zdaj si stosowa w praktyce zalecenia zwizane z poszanowaniem prawa pacjenta do autonomii, intymnoci, informacji oraz zachowaniem wlaciwej dbaloci o higien, komfort i bezpieczestwo pacjenta. Pimiennnictwo 1. Knapp ML, Hall J. Komunikacja niewerbalna w interakcja midzyludzkich. Wroclaw: Astrum; 1997. 2. Schneider C. Körpersprache als Ausdruck psychosomatischen Geschehens. Krankengymnastik 2002; 6: 940-946. 3. Stangierska I, Horst ­ Sikorska W. Ogólne zasady komunikacji midzy pacjentem a lekarzem. Forum Medycyny Rodzinnej 2007; 1 (1): 58-68. 19 17. Besuden F. Berühren und Berührt - Werden in der Therapie. Krankengymnastik 2003; 12: 2122-2130. 18. Weber KG. Berühren - Übergänge vom strukturellen zum energetischen Arbeiten. Krankengymnastik 2003; 12: 2150-2155. 19. Karcher S. Übergänge von der primär funktionell ausgerichteten Behandlungsebene der PT zur körperpsychotherapeutischen Ebene am Beispiel der Arbeit mit Menschen, die Folter überlebt haben. Krankengymnastik 2000; 10: 1691-1700. 20. Schneider C. Die Bedeutung von Kommunikation für Physiotherapeuten. Krankengymnastik 2000; 7: 1169-1174. 21. Rose A. Kommunikation in PT. Die richtigen Worte finden. Physiopraxis 2005; 5: 48-50. 22. Szawarski Z. Godno czlowieka rehabilitowanego. Post Rehab 2000; 4: 77-84. 23. Bevis N. Berührung und Gefühl in der manuellen Therapie. Bern: Huber Hans; 2001. 24. Niethammer U. Stille Zwiesprache mit dem Körper ­ Berührung aus Sicht der Feldenkrais Methode. Krankengymnastik 2003; 12: 2134-2141. 25. Karcher S. Grenzen des Körperdialogs. Krankengymnastik 2000; 1: 65-71. 26. Schweizer M. Berühren und Lösen bei Schaarschuch. Krankengymnastik 2003; 12: 2142-2149. 27. Pötz H, Dörrscheidt W. Umgang mit schwierigen Patienten. Die Macht der Psyche. Physiopraxis 2006; 2: 48-51. 28. Zuber V. Nonverbale Kommunikation in der Physiotherapie. Basis für das Vertrauen im Behandlungsprozess. Krankengymnastik 2008; 6: 683-686. 4. Hoos ­ Leistner H. Gesprächsführung für Physiotherapeuten. Stuttgart: Thieme; 2008. 5. Wilda­Kiesel A. Die Kommunikation zwischen Therapeut und Patient. Krankengymnastik 2003; 3: 394-400. 6. Myerscough PR, Ford M. Jak rozmawia z pacjentem. Gdask: GWP; 2002. 7. Kellnhauser E, Schewior-Popp S. Ausländische Patienten besser verstehen. Stuttgart: Thieme; 1999. 8. Hall E. Ukryty wymiar. Warszawa: Muza SA; 2001. 9. Drimalla­Schlieszus H. Empathie und Abgrenzung ­ Inhalte der Physiotherapieausbildung. Krankengymnastik 2002; 4: 13-22. 10. Schneider C. Patientenbindung durch Kommunikation. Weichen stellen im Erstgespräch. Physiopraxis 2003; 3: 42-45. 11. Mc Rae R. Kliniczne Badanie Ortopedyczne. Wroclaw: Urban&Partner; 2006. 12. Walaszek R, Kasperczyk T, Magiera L. Diagnostyka w kinezyterapii i masau. Kraków: Biosport; 2007. 13. Kysely H. Schmerzkrankheit - Schmerzstörung: Indikation für Integrative Bewegungs- und Physiotherapie (Teil I). Krankengymnastik 2002; 1: 57-43. 14. Janson E. Sich begegnen in der Therapie ­ Innere Haltung und Intensität der Begegnung. Krankengymnastik 2005; 4: 722-727. 15. Reumont A. Wer berührt wen in der Therapie. Krankengymnastik 2003; 12: 2156-2164. 16. Weber KG. Grundlagen einer somatopsychischen Interpretation von Techniken der Körperarbeit. Krankengymnastik 2002; 1: 48-55.

Journal

Advances in Rehabilitationde Gruyter

Published: Jun 1, 2013

References