Get 20M+ Full-Text Papers For Less Than $1.50/day. Start a 14-Day Trial for You or Your Team.

Learn More →

Przyczyny wyłączenia sportu paraolimpijskiego z polskiego środowiska sportowego w opinii paraolimpijczyków / Exclusion of Paralympic Sport from the Sporting Community in Poland and its Causes according to Paralympic Athletes

Przyczyny wyłączenia sportu paraolimpijskiego z polskiego środowiska sportowego w opinii... DOI: 10.2478/rehab-2013-0003 Artyku y oryginalne - Adaptowana Aktywno Fizyczna Przyczyny wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego w opinii paraolimpijczyków Zak ad Sportu Niepe nosprawnych, Wydzia Rehabilitacji Ruchowej Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie Streszczenie Wst p: Celem pracy jest przedstawienie opinii uczestników igrzysk paraolimpijskich na temat istniej cych przyczyn utrzymywania si od roku 1972 do 2006 zjawiska wyobcowania sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego. Materia i metody: W badaniach, w których pos u ono si metod sonda u diagnostycznego, wzi o udzia 435 zawodników Letnich i Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich z lat 19722006, maj cych uszkodzenie narz du ruchu lub wzroku, na sta e przebywaj cych w Polsce. Wyszczególniono trzy grupy badanych: I ­ liczy a 135 osób (1972-1988), II ­ 94 (19921998), III ­ 206 (2000-2006). Wyniki: Analiza danych pozwoli a stwierdzi , i g ównych przyczyn wyizolowania sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego zawodnicy upatrywali przede wszystkim w braku informacji i niepropagowaniu go w rodkach masowego przekazu. Odczuwali tak e ró nic w sposobie ich traktowania w porównaniu do zawodników pe nosprawnych oraz brak akceptacji ze strony ludzi zdrowych, pracuj cych na rzecz sportu. W opinii badanych, w polskim sporcie uwidoczni si brak integracji samych sportowców pe no- i niepe nosprawnych, co uniemo liwia o paraolimpijczykom wzi cie udzia u we wspólnych treningach, zgrupowaniach oraz imprezach sportowych. Istniej ca w Polsce struktura organizacyjna prowadzi a do izolacji sportu osób niepe nosprawnych, poniewa obejmowa a zamkni ty kr g zawodników zrzeszonych w klubach, w których trenowa y tylko osoby niepe nosprawne. Nale y nadmieni , i powy sze przyczyny by y generowane zarówno przez instytucje rz dowe jak i pozarz dowe, samo rodowisko sportowe oraz postawy spo eczne wobec sportu niepe nosprawnych. Wnioski: Pomimo dokonuj cych si w Polsce przemian spo eczno-ekonomicznych, w kolejnych latach igrzysk paraolimpijskich zawodnicy napotykali na powtarzaj ce si problemy, które nie pozwoli y im odczu korzystnych zmian zbli aj cych ich do sportowców pe nosprawnych. Instytucje rz dowe i pozarz dowe podj y istotne dzia ania w kierunku likwidacji przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego ­ wskazanych przez badanych zawodników. Takich dzia a natomiast nie odnotowano w odniesieniu do przyczyn tkwi cych w samym rodowisku sportowym jak i postaw spo ecznych. S owa kluczowe: Sport paraolimpijski ­ rodowisko sportowe ­ Wy czenie sportu Exclusion of Paralympic Sport from the Sporting Community in Poland and its Causes according to Paralympic Athletes Summary Introduction: The aim of this paper is to present the views of paralympic competitors on the causes of the alienation of Polish paralympic sport from the sporting community of healthy persons between 1972 and 2006. Material and methods: This survey, prepared by means of diagnostic questionnaire method, was addressed to 435 competitors with locomotion or vision impaired, permanently residing in Poland and who participated in the Summer and Winter Paralympics between 1972 and 2006. Three groups of the surveyed subjects were created: Group One - 135 persons (1972e-mail: J.W.Sobiecka@interia.pl 1988), Two - 94 (1992-1998), Three - 206 (2000-2006). Results: The analysis of the data allows to say that the main causes of the separation of paralympic sport from the sporting community of healthy persons were attributed, ¿rst of all, to lack of information and promotion in the mass media. They also saw the difference in the way they were treated in comparison with able-bodied competitors and lack of appreciation by the healthy people who were supposed to work for the development of sport. According to the subjects, there was no integration among able-bodied athletes and disabled competitors themselves in Polish sport, which made it impossible for the paralympians to take part in common training sessions, training camps, and sporting events. The organisational structure in Poland has led to the isolation of the sport for disabled persons because it involved a closed circle of athletes associated with sports clubs, where only disabled persons trained. It should be mentioned that those causes were brought about by government and non-governmental institutions, the sporting community itself and social attitudes towards the sports practised by the disabled. Conclusions: Despite the socio-economic transformation underway in Poland, the athletes had to cope with some recurring problems in the consecutive years of the paralympic games, which did not allow them to bene¿t from the changes that should have brought them closer to able-bodied athletes. Following the opinions voiced by the surveyed subjects, the government and non-governmental institutions have taken signi¿cant steps to eliminate the causes of the exclusion of Polish paralympic athletes from the sporting community. However, no such activities have been undertaken to eliminate the causes existing in the sporting community itself and in social attitudes. Key words: Paralympic sport ­ Spoting community ­ Separation of sport Wst p Rozpatruj c wszelkie dzia ania podejmowane w adaptowanej aktywno ci ¿zycznej w zakresie integracji rodowiska sportowego osób pe no- i niepe nosprawnych na poziomie mi dzynarodowym, z uwzgl dnieniem najwa niejszych komitetów oraz organizacji, mo na stwierdzi , e rozpocz y si one na prze omie lat pi dziesi tych XX wieku. Ich inspiratorem przez d ugie lata by Ludwig Guttman [1]. Ponad 50 letni proces zbli ania obydwu rodowisk sportowych, doprowadzi do stworzenia wspólnego wizerunku oraz o¿cjalnych umów o wspó pracy. Pierwsze takie porozumienie pomi dzy Mi dzynarodowymi Komitetami ­ Olimpijskim i Paraolimpijskim ­ zosta o podpisane w 2000 roku. Nast pnie kilka razy rozszerzano je w latach: 2001, 2003, 2006 [2]. W lad za tym, na terenie wielu pa stw podejmowano liczne próby w czenia zawodników niepe nosprawnych do rodowiska sportowego, jednak w wielu przypadkach, do dnia dzisiejszego nie przynios y one oczekiwanych rezultatów [3, 4, 5, 6, 7, 8, 9]. Przyk adem dzia ania w tym zakresie mo e by kanadyjskie rodowisko sportowe. Z inicjatywy pewnej grupy osób z tego kraju utworzono w 1990 roku, Mi dzynarodowy Komitet Integracji Zawodników z Niepe nosprawno ci . Powoano go z my l o niepe nosprawnych zawodnikach, których zapraszano na Igrzyska Olimpijskie i Igrzyska Wspólnoty Brytyjskiej do pokazowych startów. G ównym jego celem by o wprowadzenie podczas tych zawodów nagradzania ich takimi samymi medalami, jakimi dekorowano sportowców pe nosprawnych [3]. Nie mo na jednak stwierdzi , i powy szy komitet odegra istotn rol w procesie integracji kanadyjskiego rodowiska sportowego. Z opinii uczestników igrzysk paraolimpijskich startuj cych w Atenach wynika, e zjawisko integracji na poziomie krajowym by o poza zasi giem ich mo liwo ci. Bior c pod uwag wypowiedzi sportowców niepe nosprawnych nale y stwierdzi , i odczuwali wyra n ró nic w sposobie ich traktowania w porównaniu z pe nosprawnymi zawodnikami, co w rezultacie uniemo liwia o im branie udzia u we wspólnych treningach, zgrupowaniach a tym samym pozbawia o mo liwo ci wspó pracy z trenerami zaanga owanymi w sport wyczynowy pe nosprawnych. Zawodnicy zwracali uwag tak e na utrudnienia organizacyjne oraz ¿nansowe, jakie mia y miejsce w sporcie niepe nosprawnych, a którymi obarczali zarówno instytucje rz dowe jak i sportowe rodowiska ludzi zdrowych. Uwa ali równie , e nie mo na tego nazywa niedopatrzeniem kanadyjskich urz dników, lecz przeciwnie: widoczn przepa ci spo eczn jaka musi zosta pokonana, aby osi gn integracj ca ego rodowiska sportowego [4]. Podobne spostrze enia zaobserwowali Kell i wspó autorzy [5]. Byli przekonani, i na terenie Australii w czenie zawodników niepe nosprawnych do rodowiska sportowego nie b dzie mo liwe a do momentu, kiedy zawodnicy obydwu rodowisk b d mogli trenowa i rywalizowa w zbli onych warunkach. Autorzy mieli na my li przede wszystkim w pe ni dostosowane obiekty sportowe i ich zaplecze dla potrzeb osób niepe nosprawnych, a tak e zapewnienie porównywalnych rodków ¿nansowych na dziaalno sportow . Za konieczne uwa ali równie zaoferowanie wsparcia ze strony pa stwa w aspekcie medialnym. Ich zdaniem media w Australii s zazwyczaj komercyjne i nie robi nic, aby pomóc w zbudowaniu pozytywnego wizerunku sportu osób niepe nosprawnych w oczach australijskiego Celem tej pracy jest zatem przedstawienie opinii polskich uczestników igrzysk paraolimpijskich na temat przyczyn utrzymywania si od roku 1972 do 2006 zjawiska wyobcowania sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego. Prezentuj c opinie paraolimpijczyków na ten temat uwzgl dniono ich mo liwe zró nicowanie ze wzgl du na p e zawodników, ich poziom wykszta cenia oraz wielokrotno ci udzia u badanych w igrzyskach paraolimpijskich. spo ecze stwa, a tym samym stworzy okazj do jego sponsorowania. Ponadto zwrócili istotn uwag na potrzeb zainteresowania tym tematem wszelkich instytucji, organizacji i stowarzysze , zaczynaj c od najni szych szczebli. Odmienne opinie na temat integracji rodowiska sportowego wykaza y badania przeprowadzone w ród paraolimpijczyków Czech [6]. Z otrzymanych danych wynika, i ponad 58% zawodników startuj cych w Atlancie uzna o sport paraolimpijski za zintegrowany ze rodowiskiem sportowym. Do wspólnych cech ankietowani zaliczyli przede wszystkim uprawianie jednakowych dyscyplin oraz w czanie si ludzi zdrowych w organizowanie sportu dla niepe nosprawnych. Podkre lali tak e inne zalety czeskiego rodowiska tj. mo liwo trenowania na tych samych obiektach oraz propagowanie w jednakowy sposób sportu zarówno pe no- jak i niepe nosprawnych osób. Tylko 19% zawodników by o zdania, e sport paraolimpijski pozostaje wy czony ze rodowiska sportowego, a za g ówn przyczyn utrudniaj c integracj uzna o pojawiaj ce si problemy w sferze organizacyjnej i nieakceptowanie przez osoby pe nosprawne ich dzia alno ci. Paraolimpijczycy twierdzili ponadto, i na funkcjonowanie tej dziedziny przeznaczane s ni sze rodki ¿nansowe oraz trudno dopatrze si znacznego zainteresowania ze strony sponsorów. Inne rezultaty bada ­ wykonanych w ród w gierskich uczestników igrzysk paraolimpijskich z Atlanty ­ przedstawi a Vermes [7]. Jej zdaniem prawie 90% ankietowanych zawodników by o przekonanych o braku integracji sportu osób niepe nosprawnych ze rodowiskiem sportowym. Za g ówne przyczyny tego zjawiska uznali nieodpowiednie traktowanie sportowców niepe nosprawnych przez rodowisko osób pe nosprawnych, uniemo liwianie propagowania sportu paraolimpijskiego w w gierskich mediach, a tak e niedostateczne ¿nansowanie tej dzia alno ci ze strony instytucji rz dowych. Badani sportowcy zwrócili uwag tak e na trudno ci organizacyjne jakie towarzyszy y im podczas treningu, a pojawia y si ze strony osób pe nosprawnych. Podobne badania przeprowadzono równie w Polsce. Wykaza y one, i pomimo post puj cego procesu integracji rodowiska sportowego, w opinii wi kszo ci respondentów od roku 1972 do 2006, sport paraolimpijski jest wy czony ze rodowiska sportowego (od 90% - w latach igrzysk 1972-1988, 72% - w latach 1992-1998 i 2000-2002, do 59% - w latach 2004-2006) [8, 9]. Jedna z osób startuj cych w igrzyskach od 1996 roku stwierdzi a, e ,,...sport paraolimpijski jest wyobcowany ze rodowiska ludzi zdrowych, mimo zachodz cych w tym zakresie ­ z roku na rok - pozytywnych zmian. W tym wzgl dzie nale y zwróci uwag na spo ecze stwo, które staje si nieoboj tne i zaczyna sukcesywnie zmienia swój pogl d na temat sportu ludzi niepe nosprawnych...." (669)*1. Inny natomiast zawodnik wyzna , i ,,...w rzeczywisto ci rodowisko ludzi zdrowych w naszym kraju nie jest przygotowane do integracji. By mo e te nie chce ogl da i tym samym docenia sportowców niepe nosprawnych. Równocze nie trzeba zdawa sobie spraw , e w ostatnich latach ujawni o si w Polsce sporo osób, które zaczynaj interesowa si zarówno tym tematem jak i rodowiskiem paraolimpijskim..." (680) *. * Wypowied badanego zawarta w kwestionariuszu ankiecie. Materia i metody W badaniach wzi o udzia 435 zawodników Letnich i Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich z lat 1972-2006, na sta e przebywaj cych w Polsce, maj cych uszkodzenie narz du ruchu lub wzroku. W ród respondentów wyszczególniono trzy grupy: ­ Grupa I ­ to 135 uczestników Igrzysk Paraolimpijskich z lat 1972-1988 (w tym: 39 kobiet, 96 m czyzn, co stanowi o 88% ca ej grupy ankietowanych sportowców). Reprezentowali oni 8 dyscyplin, trenuj c w sekcjach sportowych Rad Wojewódzkich podleg ych Radzie G ównej ZSSP ,,START" w Warszawie. ­ Grupa II ­ liczy a 94 zawodników startuj cych w Igrzyskach Paraolimpijskich w latach 1992-1998 (w tym: 20 kobiet i 74 m czyzn, co stanowi o 94% ca ej zbiorowoci badanych). Byli oni reprezentantami 11 dyscyplin. Trenowali w klubach zrzeszonych w Polskim Zwi zku Sportu Niepe nosprawnych ,,START" oraz Polskim Towarzystwie Tenisa na Wózkach. ­ Grupa III ­ sk ada a si z 206 paraolimpijczyków z lat igrzysk 2000-2006 (w tym: 61 kobiet, 145 m czyzn, co stanowi o 98% ca ej zbiorowo ci ankietowanych). Startowali oni w 14 dyscyplinach, na co dzie trenuj c w klubach sportowych Polskiego Zwi zku Sportu Niepe nosprawnych ,,START", Polskiego Zwi zku Tenisa na Wózkach, Stowarzyszenia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki Niewidomych i S abowidz cych ,,CROSS" oraz Stowarzyszenia Je dzieckiego Osób Niepe nosprawnych ,,HIPPOLAND". W badaniach pos u ono si metod sonda u diagnostycznego [10], wykorzystuj c kwestionariusz ankiety autorstwa Sobieckiej [11], dotycz cy polskich uczestników igrzysk paraolimpijskich z lat: 1972-1988, 1992-1998, 2000-2002, 2004-2006". Sk ada si on z dwóch cz ci. Pierwsza obejmowa a 41 pyta , otwartych i 5 zamkni tych lub pó otwartych. Odnosi y si one, miedzy innymi równie do tematyki integracji polskiego sportu paraolimpijskiego ze rodowiskiem sportowym. Druga jego cz ­ metryczka ­ zbiera a 29 informacji o cechach spo eczno-demogra¿cznych badanego paraolimpijczyka. Ka dy kwestionariusz ankiety posiada te instrukcj udzielenia odpowiedzi, a tak e dawa badanym mo liwo za czenia (na wyznaczonej stronie) dodatkowych uwag lub opinii, jakie nasun y si w trakcie jego wype niania. Opracowuj c materia , z kwestionariusza ankiety wyszczególniono cechy odnosz ce si wy cznie do tematyki zwi zanej z wy czeniem sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego. Nast pnie skategoryzowano je oraz przedstawiono w warto ciach procentowych dla trzech wyodr bnionych grup badanych zawodników. Aby wykaza istotno zmian opinii dotycz cych istniej cych przyczyn braku integracji obydwu rodowisk sportowych w kolejnych latach, wykorzystano test wska nika struktury (procenty). Do sprawdzenia za istotno ci przyczyn wyizolowania sportu paraolimpijskiego z innymi cechami pos u ono si testem Chi-kwadrat. Nale y doda , i przed wype nieniem kwestionariusza ankiety przeprowadzano z paraolimpijczykami indywidualne rozmowy, w których informowano ich o celu bada oraz proszono o wyra enie zgody na przeprowadzenie wywiadu. Tabela 1. Obszary wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego (w opinii paraolimpijczyków) Paraolimpijczycy z lat 1972-2006 Obszary wy czenia sportu paraolimpijskiego Grupa I (1972-1988) n % Grupa II (1992-1998) n % Grupa III (2000-2006) n % OBSZAR DZIA A INSTYTUCJI RZ DOWYCH I POZARZ DOWYCH Brak informacji, propagowania w mediach Niewielkie zainteresowanie ze strony instytucji rz dowych oraz sportowych osób pe nosprawnych Ni sze nak ady ¿nansowania sportu osób niepe nosprawnych Bariery architektoniczne obiektów sportowych Utrudnienia organizacyjne wynikaj ce ze strony instytucji rz dowych oraz sportowych osób pe nosprawnych Brak sponsorów 64 47,4 38 40,2 78 37,9 Wyniki Z otrzymanych danych wynika, i ankietowani zawodnicy z ka dej grupy dostrzegali te same g ówne kategorie przyczyn wyizolowania sportu osób niepe nosprawnych ­ bez wzgl du na lata bada . Ró ni a ich natomiast wyra ona w procentach cz sto postrzegania poszczególnych problemów (tab. 1). 9,6 7,8 8,1 7,3 5,2 2,1 0,5 1,5 1,4 8,5 4,9 OBSZAR POSTAW SPO ECZNYCH WOBEC SPORU OSÓB NIEPE NOSPRAWNYCH Ró nice w traktowaniu sportowców Brak akceptacji sportu niepe nosprawnych ze strony ludzi zdrowych Znikoma liczba kibiców pe nosprawnych na imprezach sportowych OBSZAR Brak wspólnych treningów i zgrupowa Niewiele wspólnych imprez sportowych Zamkni ta struktura organizacyjna sportu osób niepe nosprawnych Wyizolowanie klubów sportowych Razem 27 20,0 35 37,2 66 32,0 26,7 18,1 16,0 4,4 4,4 RODOWISKA SPORTOWEGO 23 8 17,0 5,9 7 15 7,4 16,0 14 20 6,8 9,7 15,6 8,5 10,7 1,5 4,3 5,8 ród o: badania w asne * Suma nie równa si 100%, gdy badani mogli wskaza wi cej ni jedn odpowied pijczyków z lat igrzysk 1972-1988, 9% - z okresu 1992-1998 oraz 11% - lat 2000-2006). W ich opinii dotyczy o to tak e klubów sportowych ,,START", w których trenowa y prawie wy cznie osoby niepe nosprawne (grupy: I ­ 2%, II ­ 4%, III ­ 6%). Bior c pod uwag przedstawione przyczyny powoduj ce brak integracji sportu paraolimpijskiego i polskiego rodowiska sportowego, mo na stwierdzi , i na przestrzeni prawie 35 lat by y one do liczne i zró nicowane. Okaza y si zale ne od: dzia alno ci instytucji rz dowych oraz pozarz dowych, postaw spo ecznych wobec sportu osób niepe nosprawnych, a tak e samego rodowiska sportowego (tab. 2). Tabela 2. Obszary wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego w opinii badanych grup zawodników wyró nionych ze wzgl du na okres startów w Igrzyskach Paraolimpijskich. Obszary wy czenia sportu paraolimijskiego Dzia ania instytucji rz dowych i pozarz dowych rodowisko sportowe Postawy spo eczne wobec sportu osób niepe nosprawnych Paraolimpijczycy z lat 1972-2006 Grupa I (1972-1988) % Grupa II (1992-1998) % Grupa III (2000-2006) % Zdecydowanie dominuj cym powodem zjawiska wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego, w opinii badanych paraolimpijczyków we wszystkich grupach, by brak przekazywania informacji o sporcie osób niepe nosprawnych i niepropagowanie go w krajowych rodkach masowego przekazu. Takie zdanie wyrazi o oko o 47% sportowców z igrzysk 1972-1988. W nast pnych latach stan procentowy osób potwierdzaj cych powy sz opini systematycznie si obni a , ale wci pozostawa na wysokim poziomie (40% w II grupie i 38% w grupie III). Inn istotn przyczyn braku integracji rodowiska sportowego, w odczuciu znacznej cz ci paraolimpijczyków, by zró nicowany sposób ich traktowania w porównaniu z pe nosprawnymi zawodnikami. Takie zdanie przedstawi o 20% uczestników igrzysk z lat 1972-1988, natomiast w ród osób startuj cych w latach 1992-1998 podobn opini wyrazi o 37%. W kolejnym okresie t sam przyczyn wymieni o 32% sportowców grupy III. Zawodnicy niepe nosprawni zwrócili równie uwag na brak akceptacji sportu paraolimpijskiego przez rodowiska ludzi zdrowych. Do wiadczali tego najcz ciej uczestnicy igrzysk 1972-1988 - 27%, nast pnie 1992-1998 - 18% oraz 2000-2006 - 16%. Na tak opini bez w tpienia wp yn tak e fakt, i podczas imprez sportowych na trybunach zasiada a zazwyczaj najbli sza rodzina, nie by o natomiast na nich kibiców pe nosprawnych, zainteresowanych rywalizacj paraolimpijczyków (grupy: I ­ 4%, II ­ 6%, III ­ 4%). Jak twierdzili respondenci, nie u atwia zbli enia do siebie sportowców pe no- i niepe nosprawnych tak e brak zainteresowania sportem paraolimpijskim osób pracuj cych w instytucjach rz dowych oraz sportowych, dzia aj cych na rzecz kultury ¿zycznej. Aspekt ten zosta oceniony negatywnie przez oko o 10% zawodników z grupy I, 6% - z II oraz 8% - z grupy III. Badani obarczali powy sze instytucje równie odpowiedzialno ci za przekazywanie mniejszych rodków ¿nansowych na jego dzia alno (odpowiednio w grupach: I ­ 8%, II ­ 6%, III ­ 7%). Ponadto paraolimpijczycy zwracali uwag na utrudnienia organizacyjne, jakie zaistnia y za ich przyczyn w sporcie osób niepe nosprawnych. Nale y jednak nadmieni , i ten aspekt by najrzadziej przedstawiany jako problem przez zawodników startuj cych w latach 1972-1988 (2%) oraz 2000-2006 (1%). Analizuj c kolejne przyczyny powoduj ce wy czenie sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego, mo na zauwa y , i badani wskazywali tak e na bariery architektoniczne istniej ce na obiektach sportowych (odpowiednio w grupach: I ­ 5%, II ­ 2%, III ­ 1%) oraz brak sponsorów zainteresowanych wspieraniem sportu osób niepe nosprawnych (odpowiednio w grupach: II ­ 9%, III ­ 5%). Ankietowani paraolimpijczycy uwa ali ponadto, i integracj sportowców pe no- i niepe nosprawnych uniemo liwia brak wspólnych treningów oraz zgrupowa (odpowiednio w grupach: I ­ 17%, II i III ­ po 7%), a tak e imprez sportowych (I grupa ­ 6%, II ­ 16%, III ­ 10%). Nieznaczna cz badanych by a przekonana, i istniej ca w Polsce zamkni ta struktura organizacyjna doprowadzi a do izolacji sportu osób niepe nosprawnych (16% paraolim- 71,9 63,8 59,7 40,0 36,2 33,0 51,1 61,7 52,4 ród o: badania w asne * Suma nie równa si 100%, gdy badani mogli wskaza wi cej ni jedn odpowied Na podstawie otrzymanych danych stwierdzono, e okoliczno ci maj ce wp yw na brak integracji polskiego rodowiska sportowego, wykazywa y ró ne tendencje. W nast puj cych po sobie latach igrzysk zmniejsza a si procentowa liczba wskazanych przyczyn, wynikaj cych z obszaru dzia a instytucji rz dowych oraz pozarz dowych ­ od niespe na 72% w grupie I do oko o 64% w II i 60% w grupie III (ryc. 1). Ryc1. Przyczyny wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego wynikaj ce z obszaru dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych (w opinii badanych). ród o: badania w asne Podobna sytuacja wyst pi a w grupie przyczyn zwi zanych z obszarem rodowiska sportowego. Ich stan procentowy od roku 1972 do 2006 tak e si obni a . W latach 19921998 zmniejszy si o 4% w stosunku do lat 1972-1988, o 7% natomiast w nast pnym okresie igrzysk (2000-2006) (ryc. 2). Tabela 3. Poziomy istotno ci ró nic (p) dla testu wska nika struktury rozk adów wskaza obszarów wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego w opinii badanych grup zawodników wyró nionych ze wzgl du na okres startów w Igrzyskach Paraolimpijskich Obszary wy czenia sportu paraolimpijskiego Dzia ania instytucji rz dowych i pozarz dowych rodowisko sportowe Postawy spo eczne wobec sportu osób niepe nosprawnych Porównywanie grup I ­ II p 0,1444 II ­ III p 0,2970 III ­ I p 0,0304 0,3611 0,3743 0,2128 0,1165 0,1259 0,4331 Ryc2. Przyczyny wy czenia sportu paraolimpijskiego wynikaj ce z obszaru rodowiska sportowego (w opinii badanych). ród o: badania w asne Inn z kolei tendencj wykaza y przyczyny powi zane z obszarem postaw spo ecznych wobec sportu osób niepe nosprawnych (ryc. 3). Ryc3. Przyczyny wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego wynikaj ce z obszaru postaw spo ecznych wobec sportu osób niepe nosprawnych (w opinii badanych). ród o: badania w asne ród o: badania w asne *Jako istotne statystycznie przyj to zale no dla p<0,05 Podobne wnioski, odno nie wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego, mo na tak e wysnu w przypadku przyczyn tkwi cych w obszarze tego rodowiska. Chocia wcze niejsze wyniki dotycz ce przytoczonego zagadnienia (tab. 2) przedstawia y tendencj malej c , okaza y si tylko pozorne. Test Chi-kwadrat dla badanych grup nie przyniós istotnych rezultatów. Najwi ksze, pozytywne zmiany zaobserwowano natomiast w aspekcie likwidowania przyczyn izolacji obydwu rodowisk sportowych, wynikaj cych z obszaru dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych (tab. 3). Istotne statystycznie zale no ci da o porównanie grupy I z grup III (opinie zawodników z lat igrzysk 1972-1988 oraz 2000-2006, p=0,0304). Powy szy wynik spowodowa tak e podj cie próby sprawdzenia istotno ci zwi zków, mi dzy wskazaniami na przyczyny wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego a wykszta ceniem i p ci badanych uczestników igrzysk. W tym celu zastosowano test Chi-kwadrat (df=2), a jego wyniki zamieszczono w tabeli 4 i 5. Tabela 4. Wskazane obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego a p e badanych uczestników igrzysk ­ test Chi-kwadrat dla df=2 Uczestnicy igrzysk z lat 1972-2006 Obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego a p e Kobiety p M czy ni p Razem p Do roku 1998 ich stan procentowy wzrasta (od 51% do 62%), zatem mo na uzna , i pog bia y one izolacj rodowisk sportowych. W kolejnych za latach: 2000-2006 powy sze problemy ponownie osi gn y stan procentowy zbli ony do okresu igrzysk 1972-1988 (52%). Bior c jednak pod uwag zmniejszaj cy si wp yw przyczyn, wynikaj cych z obszaru dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych oraz rodowiska sportowego na proces wy czenia sportu paraolimpijskiego, mo na przyj e nie nast pi a poprawa w tym aspekcie. Potwierdzaj to równie warto ci wska ników prawdopodobie stwa w te cie wska ników struktury (tab. 3). 0,114 0,9444 1,07 0,5849 0,255 0,8804 ród o: badania w asne Z powodu du ego zró nicowania badanych pod wzgl dem wykszta cenia oraz ma ej liczebno ci osób danego poziomu, w dalszej analizie uwzgl dniono jedynie dwie kategorie. Pierwsza obejmowa a wykszta cenie wy sze, rednie ogólno- gó owe wyniki (p=0,0604) wskazywa y tylko na fakt, i przyczyny braku integracji rodowiska sportowego ­ dla obszaru dziaania ze strony instytucji rz dowych i pozarz dowych ­ inaczej by y postrzegane przez badanych ze wzgl du na p e i wykszta cenie. Zjawisko to by o szczególnie widoczne w ród kobiet z wykszta ceniem wy szym, rednim ogólnokszta c cym i rednim zawodowym oraz przez m czyzn posiadaj cych wiadectwo uko czenia szko y podstawowej i zasadniczej zawodowej. Pomimo, i poziom istotno ci przekracza przyj te dla opracowania maksimum 5%, to warto testu wyra nie ró ni a si od pozostaych obszarów, st d aspekt ten winien stanowi zakres dalszych bada . Dokonuj c analizy wyników podj to tak e prób sprawdzenia istotno ci zwi zków mi dzy obszarami przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego a wielokrotno ci udzia u badanych w igrzyskach (tab. 7). Tabela 7. Wskazane obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego a wielokrotno udzia u badanych w igrzyskach ­ testy Chi-kwadrat dla df=2 Uczestnicy igrzysk z lat 1972-2006 Obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego a wielokrotno udzia u badanych w igrzyskach Kobiety p M czy ni p Razem p kszta c ce i rednie zawodowe, druga natomiast ­ zasadnicze zawodowe oraz podstawowe w po czeniu z gimnazjalnym. Tabela 5. Wskazane obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego a wykszta cenie badanych uczestników igrzysk ­ test Chi-kwadrat dla df=2 Uczestnicy igrzysk z lat 1972-2006 Wykszta cenie (kategoria pierwsza) Obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego a wykszta cenie p Wykszta cenie (kategoria druga) p Razem 1,171 0,5569 1,326 0,5152 1,974 0,3726 ród o: badania w asne Otrzymane wyniki nie wykaza y adnych istotnych statystycznie asocjacji (tab. 4, 5), st d te poczyniono kolejne próby wskazania zale no ci pomi dzy p ci a wykszta ceniem badanych uczestników igrzysk, dla poszczególnych obszarów przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego. W tym celu pos u ono si tak e testem Chi-kwadrat dla df=1 (tab. 6). Tabela 6. Zale no ci pomi dzy p ci a wykszta ceniem badanych uczestników igrzysk dla wskazanych obszarów przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego ­ testy Chi-kwadrat dla df=1 Obszary Dzia ania instytucji rz dowych i pozarz dowych Zale no ci pomi dzy p ci a wykszta cenie badanych uczestników igrzysk dla wskazanych obszarów przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego p Postawy spoeczne wobec sportu osób niepe nosprawnych p 6,379 0,0412 1,745 0,4179 1,297 0,5230 rodowisko sportowe 3,525 0,0604 1,829 0,1763 0,331 0,5650 ród o: badania w asne Uwaga: ogólne uwarunkowanie pomi dzy p ci a wykszta ceniem jest istotne (p = 0,0321) Nale y wspomnie , i istnia a istotna ró nica pomi dzy p ci a wykszta ceniem paraolimpijczyków (p=0,0321). Jednak szcze- ród o: badania w asne *Jako istotne statystycznie przyj to zale no dla p<0,05 Podobnie jak w przypadku du ego zró nicowania respondentów pod wzgl dem wykszta cenia, ale ma ej liczebno ci osób danego poziomu, wielokrotno uczestnictwa sportowców w igrzyskach paraolimpijskich tak e sprowadzono do dwóch kategorii: udzia u jednokrotnego oraz wielokrotnego (uwzgl dniono zawodników, którzy startowali dwa lub wi cej razy). Otrzymane wyniki (tab. 7) wykaza y jedynie istotne statystycznie zró nicowanie w grupie badanych kobiet (p=0,0412). Wielokrotne uczestniczki igrzysk cz ciej wskazywa y na przyczyny wynikaj ce ze rodowiska sportowego, natomiast rzadziej na postawy spo eczne wobec sportu osób niepe nosprawnych. Nale y zatem zwróci uwag , i opinie na temat obszarów przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego okaza y si uwarunkowane p ci i wielokrotno ci udzia u badanych w igrzyskach. Niew tpliwie potwierdzi y to poni sze wyniki, zamieszczone w tabeli 8, które wykaza y istotne statystycznie zró nicowanie. Dla osób wskazuj cych na obszar dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych p=0,0192, za na postawy spo eczne wobec sportu niepe nosprawnych p=0,0146. W obu przypadkach wi ksz liczb stanowili m czy ni, bior cy udzia w igrzyskach wi cej ni jeden raz, natomiast mniejsz ko- biety ­ jednokrotne uczestniczki paraolimpiady. Pojawiaj ce si za problemy dotycz ce rodowiska sportowego nie by y zale ne od p ci i wielokrotno ci udzia u badanych zawodników w igrzyskach paraolimpijskich (tab. 8). Tabela 8. Zale no ci pomi dzy p ci a wielokrotno ci udzia u badanych w igrzyskach dla wskazanych obszarów przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego ­ testy Chi-kwadrat dla df=1 Obszary Dzia ania instytucji rz dowych i pozarz dowych Zale no ci pomi dzy p ci a wielokrotno ci udzia u badanych w igrzyskach paraolimpijskich p Postawy spoeczne wobec sportu osób niepe nosprawnych p rodowisko sportowe 5,479 0,0192 5,964 0,0146 0,638 0,4243 ród o: badania w asne *Jako istotne statystycznie przyj to zale no dla p<0,05 Uwaga: ogólne uwarunkowanie pomi dzy p ci a wielokrotno ci udzia u w igrzyskach jest istotne (p = 0,0137) Bior c pod uwag fakt, i badania zosta y przeprowadzone w ród prawie ca ej populacji polskich zawodników ­ uczestników Igrzysk Paraolimpijskich z lat 1972-2006 (88% grupy ankietowanych sportowców z lat igrzysk 1972-1988, 94% z okresu 1992-1998, 98% lat 2000-2006) ­ nie jest mo liwe wykonanie bardziej istotnych analiz poprzez zwi kszenie liczebno ci prób. Jedynie kontynuowanie bada mog oby u ci li odpowied , w jakim stopniu maj wp yw rozpatrywane powy ej zmienne na opinie dotycz ce przyczyn braku integracji rodowiska sportowego. Podsumowanie Przeprowadzone w Polsce badania, obejmuj ce lata: 1990/1991, 1999, 2000, 2002, 2005/2006, jednoznacznie wykaza y, e w opinii polskich paraolimpijczyków dominuje pogl d o braku integracji rodowisk sportu paraolimpijskiego i sportu osób pe nosprawnych [9]. Ponadto dowiod y, i jako ród o tego zjawiska jest postrzegana dzia alno instytucji rz dowych i pozarz dowych, postawy spo eczne oraz rodowisko sportowe. St d nasun o si pytanie: czy w tych okoliczno ciach zosta y podj te jakiekolwiek dzia ania w kierunku zbli enia do siebie obydwu rodowisk sportowych? Molinatti [12], DePauw i Gavron [3], K odecka-Ró alska [13] s dz , i najwi kszy wp yw na rozwój integracji, a tak e upowszechnianie sportu paraolimpijskiego ma wszechstronna wspó praca ca ego rodowiska sportowego osób niepe nosprawnych z mediami. Wyniki przedstawionych bada w asnych ukazuj zdecydowanie niezadowalaj ce rezultaty w tym zakresie, bez wzgl du na zachodz ce przemiany spo eczno-gospodarcze w naszym kraju. Tym samym mo na stwierdzi , e media nie odegra y zasadniczej roli w promowaniu polskiego ruchu paraolimpijskiego. W opinii Molinattiego [12] telewizja oraz prasa mog zmieni spo eczne my lenie o sportowcach niepe nosprawnych. Jego zdaniem bowiem media s istotn drog do ich akceptacji i zrozumienia w spo ecze stwie. DePauw i Gavron, [3] twierdz równie , e rodki masowego przekazu poprzez umiej tne manipulowanie spo ecze stwem mog zmienia postrzeganie osób z ró nymi uszkodzeniami. Ukrywaj c ich niepe nosprawno , powinny jednocze nie pokazywa na pierwszym planie zmagania sportowe, podkre laj c ich perfekcjonizm oraz ch walki. W ich opinii spe nia y w a nie tak rol podczas transmisji Igrzysk Paraolimpijskich w Atenach. Nie stara y si zrobi z niepe nosprawnych zawodników herosów, ale pokazywa y ich obiektywnie oraz profesjonalnie, czasami równie krytycznie, co zbli y o paraolimpijczyków do rodowiska osób zdrowych. Wed ug K odeckiej-Ró alskiej [13] nie mo na zapomnie , i to w anie media powinny s u y integracji osób niepe nosprawnych ze spo ecze stwem, a na dobrej wspó pracy powinno zale e zarówno samym zawodnikom, ich trenerom jak i dziennikarzom. Relacje sportowe z igrzysk olimpijskich s bowiem bardzo popularne. W czasie ich trwania zatrudnionych jest tysi ce wys anników prasy, radia i telewizji, a na jednego zawodnika przypada kilku przedstawicieli mediów. Jej zdaniem warto zastanowi si wi c, jak wykorzysta t atrakcyjno tematu w celu propagowania sportu osób niepe nosprawnych. Niestety w polskiej rzeczywisto ci udzia sportowców niepe nosprawnych w mediach jest wci zbyt nik y. Nawet z igrzysk paraolimpijskich przekazy s sporadyczne, pobie ne, bardzo zsyntetyzowane i nieczytelne dla przeci tnego odbiorcy [14]. Potwierdzi y to te badania przeprowadzone przez Rutkowsk [15] w ród studentów lubelskich uczelni. Ponad 80% z nich uzna o, e ilo przekazów medialnych dotycz cych sportowców niepe nosprawnych jest zdecydowanie niewystarczaj ca dla rzetelnego przedstawienia w a ciwego ich wizerunku oraz ca ej aktywno ci sportowej tych osób. Ponadto dostrzegli symptomy ,,dyskryminacji medialnej" sportowców niepe nosprawnych sugeruj c, e programy te nie s op acalne dla ró nych rodków masowego przekazu. Podobnego zdania by a Sekretarz Generalna PKPar Barbara Wybraniec [16], która stwierdzi a, e media nie sprzyjaj niepe nosprawnym. Stroni od tej problematyki, bo jest trudna do pokazania i wymaga solidnego przygotowania merytorycznego. Innej kwestii w kontaktach z mass mediami doszukiwa a si K odecka-Ró alska [13]. Uwa a a, e trudno ci tkwi w samych zawodnikach, cz sto nieprzygotowanych do wspó dzia ania z mediami. Radzi a, by otwierali si na nowe mo liwo ci przekazywania informacji, sugeruj c jednocze nie drog elektroniczn jako dobry sposób komunikacji w tym aspekcie. Nie ma w tpliwo ci, i polityka programowa polskich mass mediów w tym zakresie wymaga daleko id cych zmian. Zdaniem Rutkowskiej [15] w procesie wszelkich przeobrae po dana jest wspó praca z przedstawicielami ró nych instytucji, a za najbardziej kompetentn , w przypadku sportowców niepe nosprawnych, uwa a ona Polski Komitet Paraolimpijski. Jednak w opiniiWybraniec-Lewickiej [17], najtrudniejsz do prze amania barier w spo ecze stwie polskim jest brak spo ecz- nak adów ¿nansowych na adaptowan aktywno ¿zyczn , a tym samym na polski sport wyczynowy osób niepe nosprawnych. St d te powi ksza si systematycznie ilo realizowanych zada , ich zakres, a tak e liczba uczestnicz cych w nich osób [22]. Nale y równie wspomnie , i podobnie jak zawodnicy pe nosprawni ­ na mocy rozporz dzenia Ministra Sportu z dnia 29 grudnia 2005 roku [23], a nast pnie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 26 stycznia 2009 roku [24] w sprawie stypendiów sportowych dla cz onków kadry narodowej osób niepe nosprawnych i kadry paraolimpijskiej ­ zawodnicy niepe nosprawni, uzyskuj cy wysokie wyniki sportowe we wspó zawodnictwie mi dzynarodowym, obj ci s pomoc stypendialn ¿nansowan z bud etu pa stwa. Nowym wydarzeniem, bardzo istotnym dla sportu paraolimpijskiego, by o tak e uchwalenie przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w roku 2006 ustawy o kulturze ¿zycznej, w której przyznano sportowcom niepe nosprawnym wiadczenia pieni ne za medale letnich i zimowych igrzysk paraolimpijskich od 1992 roku [25]. W tych okoliczno ciach nabiera ona szczególnego znaczenia, gdy we miemy pod uwag fakt, i od stycznia 2009 roku wysoko wiadczenia z bud etu pa stwa miedzy innymi dla medalistów igrzysk paraolimpijskich wzros a do 2.483,77 z . i jest identyczna, jak obj ci zostali równie medali ci ­ sportowcy pe nosprawni ­ Zawodów ,,Przyja 84" oraz reprezentanci Polski na igrzyskach olimpijskich [25, 26]. Trzeba tak e pami ta , e przy Urz dzie Kultury Fizycznej i Turystyki (UKFiT) zosta utworzony w 1995 roku organ opieku czo-doradczy zwany Rad Sportu Osób Niepe nosprawnych, który funkcjonuje do dnia dzisiejszego. W jej pracach obecnie bierze udzia 10 cz onków powo anych przez Ministra Sportu i Turystyki, którzy reprezentuj organizacje zrzeszaj ce niepe nosprawnych zawodników. Do najwa niejszych zada Rady nale y: opracowywanie propozycji kierunków rozwoju sportu osób niepe nosprawnych, inicjowanie dzia a , wspieranie i promowanie nowych projektów, a tak e przekazywanie kierownictwu ministerstwa w asnych opracowa i opinii w sprawach zwi zanych ze sportem osób niepe nosprawnych. Tym samym mo na s dzi , i w a nie w powy szej Radzie jest miejsce i okazja do zwrócenia uwagi oraz podj cia wspólnych dyskusji nad zagadnieniem szerszej wspó pracy rodowisk sportowych osób pe nosprawnych i niepe nosprawnych [27]. Bior c pod uwag powy sze okoliczno ci nale y przypuszcza , e mia y one mi dzy innymi wp yw na zmniejszanie si stanu procentowego badanych uczestników igrzysk, którzy uznali przyczyny wynikaj ce z obszaru dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych jako jedne z problemów wykluczaj cych sport paraolimpijski z polskiego rodowiska sportowego. W aspekcie pozytywnych zmian zachodz cych w procesie integracji obydwu rodowisk sportowych mo na zauwa y tak e istotny wk ad wielu stowarzysze sportowych osób niepe nosprawnych, wchodz cych równie w sk ad PKPar12 , które coraz wi cej czasu zacz 1 Cz onkowie Polskiego Komitetu Paraolimpijskiego (PKPar): Polski Zwi zek Sportu Niepe nosprawnych ,,Start", Polskie Towarzystwo Spo eczno-Sportowe nego zrozumienia i akceptacji potrzeb osób niepe nosprawnych w wielu dziedzinach ich aktywno ci yciowej. Dotyczy to zatem tak e uprawiania przez nich sportu wyczynowego. Problem ten bezpo rednio dotyka uczestników igrzysk paraolimpijskich z lat 1972-2006, co wykazano w badaniach w asnych. Zwrócili oni uwag na brak akceptacji sportu paraolimpijskiego ze strony rodowiska ludzi zdrowych. Nieodpowiednie traktowanie zawodników niepe nosprawnych przez osoby pe nosprawne dostrzegali te niektórzy dziennikarze relacjonuj cy wydarzenia z paraolimpijskich obiektów sportowych: ,,Postawy wobec niepe nosprawnych stanowi donios y czynnik okre laj cy ich mo liwo ci w zakresie integracji spo ecznej, lecz spo ecze stwo nie akceptuje nawet potrzeb podstawowych osób niepe nosprawnych i wykazuje w wielu dziedzinach znacznie mniejsze zrozumienie dla ich oczekiwa ... Odrzuca si niepe nosprawnych w takich miejscach, gdzie trzeba si wykaza sprawno ci (np. baseny, pla e, stadiony) poniewa niepe nosprawny zak óca porz dek estetyczny" Párvay, s. 48-49 [18]. Spo ecze stwo polskie powinno by wiadome, i prawo do uprawiania sportu przez osoby niepe nosprawne w naszym kraju gwarantuje [17]: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Ustawa o Kulturze Fizycznej i inne uregulowania prawne w tym zakresie, jak np.: Karta Praw Osób Niepe nosprawnych, wed ug której ka da osoba niepe nosprawna ma prawo do ,,pe nego uczestnictwa w yciu publicznym, kulturalnym, artystycznym i sportowym oraz rekreacji i turystyce odpowiednio do swoich zainteresowa i potrzeb" Uchwa a Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997, §1 pkt.10 [19]. Nale y doda , i aktywno sportowa osób niepe nosprawnych znalaz a uznanie równie Unii Europejskiej, zatem Polska, która od 1 maja 2004 roku jest jej pe noprawnym cz onkiem, powinna uwzgl dnia ten zapis w Europejskiej Karcie Sportu dla Wszystkich ­ Niepe nosprawni [20]. Z analizy wyników bada w asnych wynika, i brak integracji obydwu rodowisk sportowych by dostrzegany - przez zawodników reprezentuj cych nasz kraj na Igrzyskach Paraolimpijskich w latach 1972-2006 ­ najcz ciej w powi zaniu z dzia alno ci instytucji rz dowych i pozarz dowych. Zdaniem respondentów wykazywa y one niewielkie zainteresowanie integracj . Sportowcy byli tak e przekonani o ni szych rodkach ¿nansowych przeznaczanych na dzia alno sportu paraolimpijskiego w porównaniu z nak adami na sport uprawiany przez zawodników pe nosprawnych. Inne natomiast zdanie ma Kowieska [21]. W jej opinii rozwój sportu osób niepe nosprawnych w Polsce jest widoczny poprzez wspó dzia anie z organizacjami i instytucjami pa stwowymi. W tym przypadku mo na przedstawi konkretne przyk ady. Przypomnienia wymaga szczególnie to, i od 2008 roku ¿nansowanie sportu paraolimpijskiego odbywa si ze rodków bud etowych, a niezwykle wa n rol w ostatnich latach odgrywa o Ministerstwo Sportu, a obecnie Ministerstwo Sportu i Turystyki. To ono przede wszystkim zabezpiecza warunki udzia u w kulturze ¿zycznej osobom niepe nosprawnym, anga uj c do tego celu rodki z dop at do stawek w grach liczbowych z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Dzi ki nim nast pi o zwielokrotnienie y po wi ca na organizacj licznych imprez sportowych o charakterze integracyjnym. Dzi ki wsparciu w adz sportowych oraz Urz du Kultury Fizycznej i Turystki, polskie stowarzyszenia kultury ¿zycznej zorganizowa y w 1999 roku 70 takich imprez, w których udzia wzi o ponad 19 000 osób. Natomiast z danych statystycznych Ministerstwa Sportu i Turystyki wynika, e w roku 2006 podobnych imprez masowych o charakterze sportowym i sportowo-rekreacyjnym zorganizowano a 228, a uczestniczy o w nich 38 338 osób [22]. Powy sze spotkania mia y wymiar zarówno regionalny jak i ogólnopolski, a zawodnicy reprezentowali ró ny poziom sprawno ci ¿zycznej. Jednak oczekiwania polskich paraolimpijczyków, jak wynika z bada w asnych, by y inne. Z wypowiedzi zawodników wynika, e brak integracji sportowców pe no- i niepe nosprawnych uniemo liwia im udzia we wspólnych treningach oraz zgrupowaniach sportowych, a tak e start w imprezach na najwy szym poziomie sportowym. W obliczu przedstawionych okoliczno ci wa na staje si sugestia kanadyjskiego paraolimpijczyka ­ Jeff'a Adams'a z otego medalisty w wy cigach na wózku na 1.500 metrów z Atlanty i Sydney, i wspólne treningi osób pe no- i niepe nosprawnych oraz korzystanie z tych samych obiektów sportowych, s najlepsz drog do poznania si i integracji, a nast pnie do traktowania ich z szacunkiem. Wed ug niego zawodnicy pe nosprawni ,,obserwuj nas jak trenujemy, pó niej jak uczestniczymy w obozach sportowych, a w dalszym etapie podczas wspó zawodnictwa ­ i wtedy zaczynaj patrze na nas z uznaniem" Gains, s.18 [4]. Nieod cznym elementem pozostaje zatem dostosowanie obiektów sportowych do potrzeb osób niepe nosprawnych, na co zwróci y uwag DePauw i Gavron [28]. W ich opinii mo liwo nieskr powanego poruszania si powinna sta si standardem przy ka dych zawodach, nie tylko integracyjnych, ale te oddzielnie organizowanych, z my l o zawodnikach czy kibicach z uszkodzeniem narz du ruchu. Ponadto wa ne jest, aby organizator zawodów przygotowa atwy dost p osobie niepe nosprawnej w ka de miejsce tocz cych si rywalizacji sportowych, tak e na trybuny oraz zapewni mo liwo korzystania z odpowiedniego transportu, który w razie potrzeby pozwoli jej przemieszcza si z hoteli na obiekty sportowe. Trzeba nadmieni , e problem barier architektonicznych obiektów sportowych by najrzadziej przedstawiany jako utrudnienie procesu integracji rodowiska sportowego w Polsce. Badania przeprowadzone w ród polskich paraolimpijczyków wskaza y na liczne przyczyny wy czaj ce sport osób niepe nosprawnych ze rodowiska sportowego. Wynika y one z obszaru dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych, samego rodowiska sportowego, a tak e postaw spo ecznych wobec sportu osób niepe nosprawnych. W tym przypadku nie mia y zwi zku z wychowaniem osób badanych. Zdaniem Kell i wspó autorów [5], Howarda i Nixona [29] to bowiem rodzice, najbli sza rodzina i przyjaciele, z którymi ludzie niepe no,,Sprawni Razem", Polski Zwi zek Tenisa na Wózkach, Fundacja Aktywnej Rehabilitacji, Stowarzyszenie Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki Niewidomych i S abowidz cych ,,CROSS", Polskie Towarzystwo Walki z Kalectwem. sprawni przebywaj na co dzie maj wp yw na inicjowanie kontaktów ze spo ecze stwem, a szczególnie rodowiskiem sportowym. Pozytywn opini w tym aspekcie potwierdzi y badania wykonane tak e w ród uczestników igrzysk paraolimpijskich z Polski, a szczególnie z lat 2000-2002. Wynika z nich, i znacz cy wp yw na podj cie przez nich aktywno ci sportowej oraz na dalsz karier zawodnicz mia a w a nie najbli sza rodzina [30]. Na inny jeszcze istotny czynnik ­ odgrywaj cy bardzo wa n rol w tworzeniu integracji ­ zwróci uwag Steadward [31]. Wed ug niego fundamentem dla tego procesu powinna sta si wspólna aktywno sportowa, bez podziau na pe no- i niepe nosprawne, podejmowana przez dzieci i m odzie . Dzi ki takim dzia aniom pokonywane s wszelkie granice ich mo liwo ci i rozwija si duch sportowy w ka dym rodowisku, bez barier. M odzi sportowcy powinni by zatem postrzegani nie jako osoby z niepe nosprawno ci , ale jako zdolni do rywalizacji, nie jako potrzebuj cy pomocy, lecz jako samodzielni ludzie, nie jako wymagaj cy indywidualnego skupienia uwagi, ale najwspanialsi sportowcy w gronie trenuj cych osób. Wnioski 1. Pomimo dokonuj cych si w Polsce przemian spo eczno-ekonomicznych, w kolejnych latach igrzysk paraolimpijskich zawodnicy napotykali na powtarzaj ce si problemy, które nie pozwoli y im odczu korzystnych zmian zbli aj cych ich do sportowców pe nosprawnych. 2. W odczuciu badanych paraolimpijczyków, przede wszystkim brak szerszych informacji na temat sportu osób niepe nosprawnych w polskich mediach opó nia proces integracji polskiego rodowiska sportowego. 3. Instytucje rz dowe i pozarz dowe podj y istotne dzia ania w kierunku likwidacji przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego ­ wskazanych przez badanych zawodników. Takich dzia a natomiast nie odnotowano w odniesieniu do przyczyn tkwi cych w samym rodowisku sportowym jak i postaw spo ecznych. 4. Poniewa nie wszystkie badane zale no ci wykazay istotne zwi zki pomi dzy przyczynami wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego a wybranymi zmiennymi, proponuje si kontynuowanie bada w ród kolejnych polskich uczestników letnich i zimowych igrzysk paraolimpijskich. Pi miennictwo 1. Mason F. Creating Image and Gaining Control: The Development of the Cooperation Agreements Between the International Olympic Committee and the International Paralympic Committee. In: Wamsley KB, Barney RK, Martyn SG (eds.), The Global Nexus Engaged: Past, Present, Future Interdisciplinary Olympic Studies. London: ON: ICOS: 2002, pp.113-122. 2. Gold JR, Gold MM. Access for all: the rise of the Paralympic Games. The Journal of the Royal Society for the Promotion of Health 2007; 127 (3): 133-141. 18. Párvay S. A mozgáskorlátozottak helyzete. Budapest: Napló, 1996; 48-49. 19. Uchwa a Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia sierpnia 1997 r., Karta Praw Osób Niepe nosprawnych. Medycyna Sportowa, 1999; III (92): 2. 20. Ronikier A (eds.). Europejska karta sportu dla wszystkich ­ niepe nosprawni. In: Sport i rekreacja w Unii Europejskiej. Warszawa: WSzTiR; 2007, pp. 157-139. 21. Kowieska U. Uwarunkowania rozwoju sportu niepe nosprawnych w Polsce. Post py Rehabilitacji, 1999; XIII (4): 159-169. 22. Redel D (eds.). Zestawienie danych dotycz cych zada zleconych stowarzyszeniom kultury ¿zycznej w zakresie sportu osób niepe nosprawnych w latach 1994-2006 (maszynopis). Warszawa: Ministerstwo Sportu i Turystyki; 2008. 23. Rozporz dzenie Ministra Sportu z dnia 29 grudnia 2005 r. w sprawie stypendiów sportowych dla cz onków kadry narodowej osób niepe nosprawnych i kadry paraolimpijskiej. In: Dz. U. z dnia 12 stycznia 2006; Nr 5: poz. 95). 24. Rozporz dzenie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 26 stycznia 2009 r. w sprawie stypendiów sportowych dla cz onków kadry narodowej osób niepe nosprawnych i kadry paraolimpijskiej. In: Dz. U. z dnia 2 lutego 2009; Nr 17: poz. 32. 25. Ustawa z dnia 8 wrze nia 2006 r. o zmianie ustawy o kulturze ¿zycznej. In: Dz. U. z dnia 21 listopada 2006; Nr 208: poz. 1531. 26. Ustawa bud etowa na rok 2009 z dnia 8 stycznia 2009 r. In: Dz. U. z dnia 23 stycznia 2009; Nr. 10: poz. 58. 27. Zarz dzenie Nr 13 Ministra Sportu i Turystyki z dnia 16 lutego 2008 r. w sprawie powo ania trybu i dzia ania Rady Sportu Osób Niepe nosprawnych. 28. DePauw KP, Gavron SJ (eds.). Event Management. In: Disability Sport. Human Kinetics; 2005, second edition, pp. 219-237. 29. Howard L, Nixon II. Constructing Diverse Sports Opportunities for People With Disabilities. Journal of Sport and Social Issues, 2007; 31 (4): 417-433. 30. Sobiecka J. rodowisko osób inspiruj cych niepe nosprawnych do podj cia aktywno ci sportowej. Post py Rehabilitacji, 2007; XXI (1): 23-28. 31. Steadward RD. Die Bedeutung des Sports für Behinderte. Gesellschaftliche Integration verwirklichen ­ Brücken bauen durch den paralympischen Sport. Orthopäde, 2000; 29: 987-993. 3. DePauw KP, Gavron SJ (eds.). Challenges and Controversies in Disability Sport. In: Disability Sport. Human Kinetics; 2005, second edition, pp. 241-255. 4. Gains P. Is integration really possible? Is it even desirable? Athletics, 2004; December: 16-18. 5. Kell P, Kell M, Price N. Two games and one movement? The Paralympics and the Olympic movement. In: Kell P, Vialle W, Konza D, Vogl G (eds.), Learning and the learner: exploring, learning for new times. University of Wollongong: 2008, pp. 65-78. 6. Sobiecka J, Poloková K, Potm sil J. Czech and Polish paralympic sport and integration with sports setting. Studia Kinanthropologica 2002; III (1): 43-50. 7. Vermes K. Aspekty spo eczne sportu paraolimpijskiego w Republice W gierskiej. Praca magisterska (maszynopis). Kraków: AWF; 2000. 8. Sobiecka J. Paralympic sport and sports environment. In: l y ski J (eds.), Sport in rehabilitation of the disabled. Cracow: Polish Association of Disabled People; 1999, pp. 355-365. 9. Sobiecka J. Proces integracji rodowisk sportu paraolimpijskiego i sportu osób pe nosprawnych. Post py Rehabilitacji 2010; XXIV (2): 63-72. 10. Pilch T. Bauman T. Zasady bada pedagogicznych. Strategie ilo ciowe i jako ciowe. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie AK; 2001. 11. Sobiecka J. Znaczenie sportu inwalidów w procesie kompleksowej rehabilitacji reprezentantów Polski startuj cych w igrzyskach olimpijskich osób niepe nosprawnych. Praca doktorska (maszynopis). Kraków: AWF; 1996. 12. Molinatti B. TV, Sports, & History. Sports'n Spokes; 2006; 32 (4): 61. 13. K odecka-Ró alska J. Stan twarz w twarz z ca ym wiatem, czyli jak przygotowa mentalnie zespó do Igrzysk w Pekinie. Medycyna Sportowa, 2007; 23 (3): 184-188. 14. Kosmol A, Molik B, Gruszczy ski K et. al.: ReÀeksje nad sportem osób niepe nosprawnych w wietle Igrzysk Paraolimpijskich ­ Sydney 2000. Medycyna Sportowa, 2001; 17(5): 210-213. 15. Rutkowska K. Sportowcy niepe nosprawni w mediach. Kultura Fizyczna, 2008; 5-6: 14-20. 16. Wybraniec B. Sport szans ycia. Olimpijczyk; 1999; 1-2: 46-47. 17. Wybraniec-Lewicka B. Wspó czesny sport osób niepe nosprawnych z perspektywy warto ci olimpizmu. Kultura Fizyczna, 2004; 1-2: 6-8. http://www.deepdyve.com/assets/images/DeepDyve-Logo-lg.png Advances in Rehabilitation de Gruyter

Przyczyny wyłączenia sportu paraolimpijskiego z polskiego środowiska sportowego w opinii paraolimpijczyków / Exclusion of Paralympic Sport from the Sporting Community in Poland and its Causes according to Paralympic Athletes

Advances in Rehabilitation , Volume 25 (1) – Mar 1, 2011

Loading next page...
 
/lp/de-gruyter/przyczyny-wy-czenia-sportu-paraolimpijskiego-z-polskiego-rodowiska-wOHsws9EHC
Publisher
de Gruyter
Copyright
Copyright © 2011 by the
ISSN
1734-4948
eISSN
1734-4948
DOI
10.2478/rehab-2013-0003
Publisher site
See Article on Publisher Site

Abstract

DOI: 10.2478/rehab-2013-0003 Artyku y oryginalne - Adaptowana Aktywno Fizyczna Przyczyny wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego w opinii paraolimpijczyków Zak ad Sportu Niepe nosprawnych, Wydzia Rehabilitacji Ruchowej Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie Streszczenie Wst p: Celem pracy jest przedstawienie opinii uczestników igrzysk paraolimpijskich na temat istniej cych przyczyn utrzymywania si od roku 1972 do 2006 zjawiska wyobcowania sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego. Materia i metody: W badaniach, w których pos u ono si metod sonda u diagnostycznego, wzi o udzia 435 zawodników Letnich i Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich z lat 19722006, maj cych uszkodzenie narz du ruchu lub wzroku, na sta e przebywaj cych w Polsce. Wyszczególniono trzy grupy badanych: I ­ liczy a 135 osób (1972-1988), II ­ 94 (19921998), III ­ 206 (2000-2006). Wyniki: Analiza danych pozwoli a stwierdzi , i g ównych przyczyn wyizolowania sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego zawodnicy upatrywali przede wszystkim w braku informacji i niepropagowaniu go w rodkach masowego przekazu. Odczuwali tak e ró nic w sposobie ich traktowania w porównaniu do zawodników pe nosprawnych oraz brak akceptacji ze strony ludzi zdrowych, pracuj cych na rzecz sportu. W opinii badanych, w polskim sporcie uwidoczni si brak integracji samych sportowców pe no- i niepe nosprawnych, co uniemo liwia o paraolimpijczykom wzi cie udzia u we wspólnych treningach, zgrupowaniach oraz imprezach sportowych. Istniej ca w Polsce struktura organizacyjna prowadzi a do izolacji sportu osób niepe nosprawnych, poniewa obejmowa a zamkni ty kr g zawodników zrzeszonych w klubach, w których trenowa y tylko osoby niepe nosprawne. Nale y nadmieni , i powy sze przyczyny by y generowane zarówno przez instytucje rz dowe jak i pozarz dowe, samo rodowisko sportowe oraz postawy spo eczne wobec sportu niepe nosprawnych. Wnioski: Pomimo dokonuj cych si w Polsce przemian spo eczno-ekonomicznych, w kolejnych latach igrzysk paraolimpijskich zawodnicy napotykali na powtarzaj ce si problemy, które nie pozwoli y im odczu korzystnych zmian zbli aj cych ich do sportowców pe nosprawnych. Instytucje rz dowe i pozarz dowe podj y istotne dzia ania w kierunku likwidacji przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego ­ wskazanych przez badanych zawodników. Takich dzia a natomiast nie odnotowano w odniesieniu do przyczyn tkwi cych w samym rodowisku sportowym jak i postaw spo ecznych. S owa kluczowe: Sport paraolimpijski ­ rodowisko sportowe ­ Wy czenie sportu Exclusion of Paralympic Sport from the Sporting Community in Poland and its Causes according to Paralympic Athletes Summary Introduction: The aim of this paper is to present the views of paralympic competitors on the causes of the alienation of Polish paralympic sport from the sporting community of healthy persons between 1972 and 2006. Material and methods: This survey, prepared by means of diagnostic questionnaire method, was addressed to 435 competitors with locomotion or vision impaired, permanently residing in Poland and who participated in the Summer and Winter Paralympics between 1972 and 2006. Three groups of the surveyed subjects were created: Group One - 135 persons (1972e-mail: J.W.Sobiecka@interia.pl 1988), Two - 94 (1992-1998), Three - 206 (2000-2006). Results: The analysis of the data allows to say that the main causes of the separation of paralympic sport from the sporting community of healthy persons were attributed, ¿rst of all, to lack of information and promotion in the mass media. They also saw the difference in the way they were treated in comparison with able-bodied competitors and lack of appreciation by the healthy people who were supposed to work for the development of sport. According to the subjects, there was no integration among able-bodied athletes and disabled competitors themselves in Polish sport, which made it impossible for the paralympians to take part in common training sessions, training camps, and sporting events. The organisational structure in Poland has led to the isolation of the sport for disabled persons because it involved a closed circle of athletes associated with sports clubs, where only disabled persons trained. It should be mentioned that those causes were brought about by government and non-governmental institutions, the sporting community itself and social attitudes towards the sports practised by the disabled. Conclusions: Despite the socio-economic transformation underway in Poland, the athletes had to cope with some recurring problems in the consecutive years of the paralympic games, which did not allow them to bene¿t from the changes that should have brought them closer to able-bodied athletes. Following the opinions voiced by the surveyed subjects, the government and non-governmental institutions have taken signi¿cant steps to eliminate the causes of the exclusion of Polish paralympic athletes from the sporting community. However, no such activities have been undertaken to eliminate the causes existing in the sporting community itself and in social attitudes. Key words: Paralympic sport ­ Spoting community ­ Separation of sport Wst p Rozpatruj c wszelkie dzia ania podejmowane w adaptowanej aktywno ci ¿zycznej w zakresie integracji rodowiska sportowego osób pe no- i niepe nosprawnych na poziomie mi dzynarodowym, z uwzgl dnieniem najwa niejszych komitetów oraz organizacji, mo na stwierdzi , e rozpocz y si one na prze omie lat pi dziesi tych XX wieku. Ich inspiratorem przez d ugie lata by Ludwig Guttman [1]. Ponad 50 letni proces zbli ania obydwu rodowisk sportowych, doprowadzi do stworzenia wspólnego wizerunku oraz o¿cjalnych umów o wspó pracy. Pierwsze takie porozumienie pomi dzy Mi dzynarodowymi Komitetami ­ Olimpijskim i Paraolimpijskim ­ zosta o podpisane w 2000 roku. Nast pnie kilka razy rozszerzano je w latach: 2001, 2003, 2006 [2]. W lad za tym, na terenie wielu pa stw podejmowano liczne próby w czenia zawodników niepe nosprawnych do rodowiska sportowego, jednak w wielu przypadkach, do dnia dzisiejszego nie przynios y one oczekiwanych rezultatów [3, 4, 5, 6, 7, 8, 9]. Przyk adem dzia ania w tym zakresie mo e by kanadyjskie rodowisko sportowe. Z inicjatywy pewnej grupy osób z tego kraju utworzono w 1990 roku, Mi dzynarodowy Komitet Integracji Zawodników z Niepe nosprawno ci . Powoano go z my l o niepe nosprawnych zawodnikach, których zapraszano na Igrzyska Olimpijskie i Igrzyska Wspólnoty Brytyjskiej do pokazowych startów. G ównym jego celem by o wprowadzenie podczas tych zawodów nagradzania ich takimi samymi medalami, jakimi dekorowano sportowców pe nosprawnych [3]. Nie mo na jednak stwierdzi , i powy szy komitet odegra istotn rol w procesie integracji kanadyjskiego rodowiska sportowego. Z opinii uczestników igrzysk paraolimpijskich startuj cych w Atenach wynika, e zjawisko integracji na poziomie krajowym by o poza zasi giem ich mo liwo ci. Bior c pod uwag wypowiedzi sportowców niepe nosprawnych nale y stwierdzi , i odczuwali wyra n ró nic w sposobie ich traktowania w porównaniu z pe nosprawnymi zawodnikami, co w rezultacie uniemo liwia o im branie udzia u we wspólnych treningach, zgrupowaniach a tym samym pozbawia o mo liwo ci wspó pracy z trenerami zaanga owanymi w sport wyczynowy pe nosprawnych. Zawodnicy zwracali uwag tak e na utrudnienia organizacyjne oraz ¿nansowe, jakie mia y miejsce w sporcie niepe nosprawnych, a którymi obarczali zarówno instytucje rz dowe jak i sportowe rodowiska ludzi zdrowych. Uwa ali równie , e nie mo na tego nazywa niedopatrzeniem kanadyjskich urz dników, lecz przeciwnie: widoczn przepa ci spo eczn jaka musi zosta pokonana, aby osi gn integracj ca ego rodowiska sportowego [4]. Podobne spostrze enia zaobserwowali Kell i wspó autorzy [5]. Byli przekonani, i na terenie Australii w czenie zawodników niepe nosprawnych do rodowiska sportowego nie b dzie mo liwe a do momentu, kiedy zawodnicy obydwu rodowisk b d mogli trenowa i rywalizowa w zbli onych warunkach. Autorzy mieli na my li przede wszystkim w pe ni dostosowane obiekty sportowe i ich zaplecze dla potrzeb osób niepe nosprawnych, a tak e zapewnienie porównywalnych rodków ¿nansowych na dziaalno sportow . Za konieczne uwa ali równie zaoferowanie wsparcia ze strony pa stwa w aspekcie medialnym. Ich zdaniem media w Australii s zazwyczaj komercyjne i nie robi nic, aby pomóc w zbudowaniu pozytywnego wizerunku sportu osób niepe nosprawnych w oczach australijskiego Celem tej pracy jest zatem przedstawienie opinii polskich uczestników igrzysk paraolimpijskich na temat przyczyn utrzymywania si od roku 1972 do 2006 zjawiska wyobcowania sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego. Prezentuj c opinie paraolimpijczyków na ten temat uwzgl dniono ich mo liwe zró nicowanie ze wzgl du na p e zawodników, ich poziom wykszta cenia oraz wielokrotno ci udzia u badanych w igrzyskach paraolimpijskich. spo ecze stwa, a tym samym stworzy okazj do jego sponsorowania. Ponadto zwrócili istotn uwag na potrzeb zainteresowania tym tematem wszelkich instytucji, organizacji i stowarzysze , zaczynaj c od najni szych szczebli. Odmienne opinie na temat integracji rodowiska sportowego wykaza y badania przeprowadzone w ród paraolimpijczyków Czech [6]. Z otrzymanych danych wynika, i ponad 58% zawodników startuj cych w Atlancie uzna o sport paraolimpijski za zintegrowany ze rodowiskiem sportowym. Do wspólnych cech ankietowani zaliczyli przede wszystkim uprawianie jednakowych dyscyplin oraz w czanie si ludzi zdrowych w organizowanie sportu dla niepe nosprawnych. Podkre lali tak e inne zalety czeskiego rodowiska tj. mo liwo trenowania na tych samych obiektach oraz propagowanie w jednakowy sposób sportu zarówno pe no- jak i niepe nosprawnych osób. Tylko 19% zawodników by o zdania, e sport paraolimpijski pozostaje wy czony ze rodowiska sportowego, a za g ówn przyczyn utrudniaj c integracj uzna o pojawiaj ce si problemy w sferze organizacyjnej i nieakceptowanie przez osoby pe nosprawne ich dzia alno ci. Paraolimpijczycy twierdzili ponadto, i na funkcjonowanie tej dziedziny przeznaczane s ni sze rodki ¿nansowe oraz trudno dopatrze si znacznego zainteresowania ze strony sponsorów. Inne rezultaty bada ­ wykonanych w ród w gierskich uczestników igrzysk paraolimpijskich z Atlanty ­ przedstawi a Vermes [7]. Jej zdaniem prawie 90% ankietowanych zawodników by o przekonanych o braku integracji sportu osób niepe nosprawnych ze rodowiskiem sportowym. Za g ówne przyczyny tego zjawiska uznali nieodpowiednie traktowanie sportowców niepe nosprawnych przez rodowisko osób pe nosprawnych, uniemo liwianie propagowania sportu paraolimpijskiego w w gierskich mediach, a tak e niedostateczne ¿nansowanie tej dzia alno ci ze strony instytucji rz dowych. Badani sportowcy zwrócili uwag tak e na trudno ci organizacyjne jakie towarzyszy y im podczas treningu, a pojawia y si ze strony osób pe nosprawnych. Podobne badania przeprowadzono równie w Polsce. Wykaza y one, i pomimo post puj cego procesu integracji rodowiska sportowego, w opinii wi kszo ci respondentów od roku 1972 do 2006, sport paraolimpijski jest wy czony ze rodowiska sportowego (od 90% - w latach igrzysk 1972-1988, 72% - w latach 1992-1998 i 2000-2002, do 59% - w latach 2004-2006) [8, 9]. Jedna z osób startuj cych w igrzyskach od 1996 roku stwierdzi a, e ,,...sport paraolimpijski jest wyobcowany ze rodowiska ludzi zdrowych, mimo zachodz cych w tym zakresie ­ z roku na rok - pozytywnych zmian. W tym wzgl dzie nale y zwróci uwag na spo ecze stwo, które staje si nieoboj tne i zaczyna sukcesywnie zmienia swój pogl d na temat sportu ludzi niepe nosprawnych...." (669)*1. Inny natomiast zawodnik wyzna , i ,,...w rzeczywisto ci rodowisko ludzi zdrowych w naszym kraju nie jest przygotowane do integracji. By mo e te nie chce ogl da i tym samym docenia sportowców niepe nosprawnych. Równocze nie trzeba zdawa sobie spraw , e w ostatnich latach ujawni o si w Polsce sporo osób, które zaczynaj interesowa si zarówno tym tematem jak i rodowiskiem paraolimpijskim..." (680) *. * Wypowied badanego zawarta w kwestionariuszu ankiecie. Materia i metody W badaniach wzi o udzia 435 zawodników Letnich i Zimowych Igrzysk Paraolimpijskich z lat 1972-2006, na sta e przebywaj cych w Polsce, maj cych uszkodzenie narz du ruchu lub wzroku. W ród respondentów wyszczególniono trzy grupy: ­ Grupa I ­ to 135 uczestników Igrzysk Paraolimpijskich z lat 1972-1988 (w tym: 39 kobiet, 96 m czyzn, co stanowi o 88% ca ej grupy ankietowanych sportowców). Reprezentowali oni 8 dyscyplin, trenuj c w sekcjach sportowych Rad Wojewódzkich podleg ych Radzie G ównej ZSSP ,,START" w Warszawie. ­ Grupa II ­ liczy a 94 zawodników startuj cych w Igrzyskach Paraolimpijskich w latach 1992-1998 (w tym: 20 kobiet i 74 m czyzn, co stanowi o 94% ca ej zbiorowoci badanych). Byli oni reprezentantami 11 dyscyplin. Trenowali w klubach zrzeszonych w Polskim Zwi zku Sportu Niepe nosprawnych ,,START" oraz Polskim Towarzystwie Tenisa na Wózkach. ­ Grupa III ­ sk ada a si z 206 paraolimpijczyków z lat igrzysk 2000-2006 (w tym: 61 kobiet, 145 m czyzn, co stanowi o 98% ca ej zbiorowo ci ankietowanych). Startowali oni w 14 dyscyplinach, na co dzie trenuj c w klubach sportowych Polskiego Zwi zku Sportu Niepe nosprawnych ,,START", Polskiego Zwi zku Tenisa na Wózkach, Stowarzyszenia Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki Niewidomych i S abowidz cych ,,CROSS" oraz Stowarzyszenia Je dzieckiego Osób Niepe nosprawnych ,,HIPPOLAND". W badaniach pos u ono si metod sonda u diagnostycznego [10], wykorzystuj c kwestionariusz ankiety autorstwa Sobieckiej [11], dotycz cy polskich uczestników igrzysk paraolimpijskich z lat: 1972-1988, 1992-1998, 2000-2002, 2004-2006". Sk ada si on z dwóch cz ci. Pierwsza obejmowa a 41 pyta , otwartych i 5 zamkni tych lub pó otwartych. Odnosi y si one, miedzy innymi równie do tematyki integracji polskiego sportu paraolimpijskiego ze rodowiskiem sportowym. Druga jego cz ­ metryczka ­ zbiera a 29 informacji o cechach spo eczno-demogra¿cznych badanego paraolimpijczyka. Ka dy kwestionariusz ankiety posiada te instrukcj udzielenia odpowiedzi, a tak e dawa badanym mo liwo za czenia (na wyznaczonej stronie) dodatkowych uwag lub opinii, jakie nasun y si w trakcie jego wype niania. Opracowuj c materia , z kwestionariusza ankiety wyszczególniono cechy odnosz ce si wy cznie do tematyki zwi zanej z wy czeniem sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego. Nast pnie skategoryzowano je oraz przedstawiono w warto ciach procentowych dla trzech wyodr bnionych grup badanych zawodników. Aby wykaza istotno zmian opinii dotycz cych istniej cych przyczyn braku integracji obydwu rodowisk sportowych w kolejnych latach, wykorzystano test wska nika struktury (procenty). Do sprawdzenia za istotno ci przyczyn wyizolowania sportu paraolimpijskiego z innymi cechami pos u ono si testem Chi-kwadrat. Nale y doda , i przed wype nieniem kwestionariusza ankiety przeprowadzano z paraolimpijczykami indywidualne rozmowy, w których informowano ich o celu bada oraz proszono o wyra enie zgody na przeprowadzenie wywiadu. Tabela 1. Obszary wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego (w opinii paraolimpijczyków) Paraolimpijczycy z lat 1972-2006 Obszary wy czenia sportu paraolimpijskiego Grupa I (1972-1988) n % Grupa II (1992-1998) n % Grupa III (2000-2006) n % OBSZAR DZIA A INSTYTUCJI RZ DOWYCH I POZARZ DOWYCH Brak informacji, propagowania w mediach Niewielkie zainteresowanie ze strony instytucji rz dowych oraz sportowych osób pe nosprawnych Ni sze nak ady ¿nansowania sportu osób niepe nosprawnych Bariery architektoniczne obiektów sportowych Utrudnienia organizacyjne wynikaj ce ze strony instytucji rz dowych oraz sportowych osób pe nosprawnych Brak sponsorów 64 47,4 38 40,2 78 37,9 Wyniki Z otrzymanych danych wynika, i ankietowani zawodnicy z ka dej grupy dostrzegali te same g ówne kategorie przyczyn wyizolowania sportu osób niepe nosprawnych ­ bez wzgl du na lata bada . Ró ni a ich natomiast wyra ona w procentach cz sto postrzegania poszczególnych problemów (tab. 1). 9,6 7,8 8,1 7,3 5,2 2,1 0,5 1,5 1,4 8,5 4,9 OBSZAR POSTAW SPO ECZNYCH WOBEC SPORU OSÓB NIEPE NOSPRAWNYCH Ró nice w traktowaniu sportowców Brak akceptacji sportu niepe nosprawnych ze strony ludzi zdrowych Znikoma liczba kibiców pe nosprawnych na imprezach sportowych OBSZAR Brak wspólnych treningów i zgrupowa Niewiele wspólnych imprez sportowych Zamkni ta struktura organizacyjna sportu osób niepe nosprawnych Wyizolowanie klubów sportowych Razem 27 20,0 35 37,2 66 32,0 26,7 18,1 16,0 4,4 4,4 RODOWISKA SPORTOWEGO 23 8 17,0 5,9 7 15 7,4 16,0 14 20 6,8 9,7 15,6 8,5 10,7 1,5 4,3 5,8 ród o: badania w asne * Suma nie równa si 100%, gdy badani mogli wskaza wi cej ni jedn odpowied pijczyków z lat igrzysk 1972-1988, 9% - z okresu 1992-1998 oraz 11% - lat 2000-2006). W ich opinii dotyczy o to tak e klubów sportowych ,,START", w których trenowa y prawie wy cznie osoby niepe nosprawne (grupy: I ­ 2%, II ­ 4%, III ­ 6%). Bior c pod uwag przedstawione przyczyny powoduj ce brak integracji sportu paraolimpijskiego i polskiego rodowiska sportowego, mo na stwierdzi , i na przestrzeni prawie 35 lat by y one do liczne i zró nicowane. Okaza y si zale ne od: dzia alno ci instytucji rz dowych oraz pozarz dowych, postaw spo ecznych wobec sportu osób niepe nosprawnych, a tak e samego rodowiska sportowego (tab. 2). Tabela 2. Obszary wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego w opinii badanych grup zawodników wyró nionych ze wzgl du na okres startów w Igrzyskach Paraolimpijskich. Obszary wy czenia sportu paraolimijskiego Dzia ania instytucji rz dowych i pozarz dowych rodowisko sportowe Postawy spo eczne wobec sportu osób niepe nosprawnych Paraolimpijczycy z lat 1972-2006 Grupa I (1972-1988) % Grupa II (1992-1998) % Grupa III (2000-2006) % Zdecydowanie dominuj cym powodem zjawiska wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego, w opinii badanych paraolimpijczyków we wszystkich grupach, by brak przekazywania informacji o sporcie osób niepe nosprawnych i niepropagowanie go w krajowych rodkach masowego przekazu. Takie zdanie wyrazi o oko o 47% sportowców z igrzysk 1972-1988. W nast pnych latach stan procentowy osób potwierdzaj cych powy sz opini systematycznie si obni a , ale wci pozostawa na wysokim poziomie (40% w II grupie i 38% w grupie III). Inn istotn przyczyn braku integracji rodowiska sportowego, w odczuciu znacznej cz ci paraolimpijczyków, by zró nicowany sposób ich traktowania w porównaniu z pe nosprawnymi zawodnikami. Takie zdanie przedstawi o 20% uczestników igrzysk z lat 1972-1988, natomiast w ród osób startuj cych w latach 1992-1998 podobn opini wyrazi o 37%. W kolejnym okresie t sam przyczyn wymieni o 32% sportowców grupy III. Zawodnicy niepe nosprawni zwrócili równie uwag na brak akceptacji sportu paraolimpijskiego przez rodowiska ludzi zdrowych. Do wiadczali tego najcz ciej uczestnicy igrzysk 1972-1988 - 27%, nast pnie 1992-1998 - 18% oraz 2000-2006 - 16%. Na tak opini bez w tpienia wp yn tak e fakt, i podczas imprez sportowych na trybunach zasiada a zazwyczaj najbli sza rodzina, nie by o natomiast na nich kibiców pe nosprawnych, zainteresowanych rywalizacj paraolimpijczyków (grupy: I ­ 4%, II ­ 6%, III ­ 4%). Jak twierdzili respondenci, nie u atwia zbli enia do siebie sportowców pe no- i niepe nosprawnych tak e brak zainteresowania sportem paraolimpijskim osób pracuj cych w instytucjach rz dowych oraz sportowych, dzia aj cych na rzecz kultury ¿zycznej. Aspekt ten zosta oceniony negatywnie przez oko o 10% zawodników z grupy I, 6% - z II oraz 8% - z grupy III. Badani obarczali powy sze instytucje równie odpowiedzialno ci za przekazywanie mniejszych rodków ¿nansowych na jego dzia alno (odpowiednio w grupach: I ­ 8%, II ­ 6%, III ­ 7%). Ponadto paraolimpijczycy zwracali uwag na utrudnienia organizacyjne, jakie zaistnia y za ich przyczyn w sporcie osób niepe nosprawnych. Nale y jednak nadmieni , i ten aspekt by najrzadziej przedstawiany jako problem przez zawodników startuj cych w latach 1972-1988 (2%) oraz 2000-2006 (1%). Analizuj c kolejne przyczyny powoduj ce wy czenie sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego, mo na zauwa y , i badani wskazywali tak e na bariery architektoniczne istniej ce na obiektach sportowych (odpowiednio w grupach: I ­ 5%, II ­ 2%, III ­ 1%) oraz brak sponsorów zainteresowanych wspieraniem sportu osób niepe nosprawnych (odpowiednio w grupach: II ­ 9%, III ­ 5%). Ankietowani paraolimpijczycy uwa ali ponadto, i integracj sportowców pe no- i niepe nosprawnych uniemo liwia brak wspólnych treningów oraz zgrupowa (odpowiednio w grupach: I ­ 17%, II i III ­ po 7%), a tak e imprez sportowych (I grupa ­ 6%, II ­ 16%, III ­ 10%). Nieznaczna cz badanych by a przekonana, i istniej ca w Polsce zamkni ta struktura organizacyjna doprowadzi a do izolacji sportu osób niepe nosprawnych (16% paraolim- 71,9 63,8 59,7 40,0 36,2 33,0 51,1 61,7 52,4 ród o: badania w asne * Suma nie równa si 100%, gdy badani mogli wskaza wi cej ni jedn odpowied Na podstawie otrzymanych danych stwierdzono, e okoliczno ci maj ce wp yw na brak integracji polskiego rodowiska sportowego, wykazywa y ró ne tendencje. W nast puj cych po sobie latach igrzysk zmniejsza a si procentowa liczba wskazanych przyczyn, wynikaj cych z obszaru dzia a instytucji rz dowych oraz pozarz dowych ­ od niespe na 72% w grupie I do oko o 64% w II i 60% w grupie III (ryc. 1). Ryc1. Przyczyny wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego wynikaj ce z obszaru dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych (w opinii badanych). ród o: badania w asne Podobna sytuacja wyst pi a w grupie przyczyn zwi zanych z obszarem rodowiska sportowego. Ich stan procentowy od roku 1972 do 2006 tak e si obni a . W latach 19921998 zmniejszy si o 4% w stosunku do lat 1972-1988, o 7% natomiast w nast pnym okresie igrzysk (2000-2006) (ryc. 2). Tabela 3. Poziomy istotno ci ró nic (p) dla testu wska nika struktury rozk adów wskaza obszarów wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego w opinii badanych grup zawodników wyró nionych ze wzgl du na okres startów w Igrzyskach Paraolimpijskich Obszary wy czenia sportu paraolimpijskiego Dzia ania instytucji rz dowych i pozarz dowych rodowisko sportowe Postawy spo eczne wobec sportu osób niepe nosprawnych Porównywanie grup I ­ II p 0,1444 II ­ III p 0,2970 III ­ I p 0,0304 0,3611 0,3743 0,2128 0,1165 0,1259 0,4331 Ryc2. Przyczyny wy czenia sportu paraolimpijskiego wynikaj ce z obszaru rodowiska sportowego (w opinii badanych). ród o: badania w asne Inn z kolei tendencj wykaza y przyczyny powi zane z obszarem postaw spo ecznych wobec sportu osób niepe nosprawnych (ryc. 3). Ryc3. Przyczyny wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego wynikaj ce z obszaru postaw spo ecznych wobec sportu osób niepe nosprawnych (w opinii badanych). ród o: badania w asne ród o: badania w asne *Jako istotne statystycznie przyj to zale no dla p<0,05 Podobne wnioski, odno nie wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego, mo na tak e wysnu w przypadku przyczyn tkwi cych w obszarze tego rodowiska. Chocia wcze niejsze wyniki dotycz ce przytoczonego zagadnienia (tab. 2) przedstawia y tendencj malej c , okaza y si tylko pozorne. Test Chi-kwadrat dla badanych grup nie przyniós istotnych rezultatów. Najwi ksze, pozytywne zmiany zaobserwowano natomiast w aspekcie likwidowania przyczyn izolacji obydwu rodowisk sportowych, wynikaj cych z obszaru dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych (tab. 3). Istotne statystycznie zale no ci da o porównanie grupy I z grup III (opinie zawodników z lat igrzysk 1972-1988 oraz 2000-2006, p=0,0304). Powy szy wynik spowodowa tak e podj cie próby sprawdzenia istotno ci zwi zków, mi dzy wskazaniami na przyczyny wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego a wykszta ceniem i p ci badanych uczestników igrzysk. W tym celu zastosowano test Chi-kwadrat (df=2), a jego wyniki zamieszczono w tabeli 4 i 5. Tabela 4. Wskazane obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego a p e badanych uczestników igrzysk ­ test Chi-kwadrat dla df=2 Uczestnicy igrzysk z lat 1972-2006 Obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego a p e Kobiety p M czy ni p Razem p Do roku 1998 ich stan procentowy wzrasta (od 51% do 62%), zatem mo na uzna , i pog bia y one izolacj rodowisk sportowych. W kolejnych za latach: 2000-2006 powy sze problemy ponownie osi gn y stan procentowy zbli ony do okresu igrzysk 1972-1988 (52%). Bior c jednak pod uwag zmniejszaj cy si wp yw przyczyn, wynikaj cych z obszaru dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych oraz rodowiska sportowego na proces wy czenia sportu paraolimpijskiego, mo na przyj e nie nast pi a poprawa w tym aspekcie. Potwierdzaj to równie warto ci wska ników prawdopodobie stwa w te cie wska ników struktury (tab. 3). 0,114 0,9444 1,07 0,5849 0,255 0,8804 ród o: badania w asne Z powodu du ego zró nicowania badanych pod wzgl dem wykszta cenia oraz ma ej liczebno ci osób danego poziomu, w dalszej analizie uwzgl dniono jedynie dwie kategorie. Pierwsza obejmowa a wykszta cenie wy sze, rednie ogólno- gó owe wyniki (p=0,0604) wskazywa y tylko na fakt, i przyczyny braku integracji rodowiska sportowego ­ dla obszaru dziaania ze strony instytucji rz dowych i pozarz dowych ­ inaczej by y postrzegane przez badanych ze wzgl du na p e i wykszta cenie. Zjawisko to by o szczególnie widoczne w ród kobiet z wykszta ceniem wy szym, rednim ogólnokszta c cym i rednim zawodowym oraz przez m czyzn posiadaj cych wiadectwo uko czenia szko y podstawowej i zasadniczej zawodowej. Pomimo, i poziom istotno ci przekracza przyj te dla opracowania maksimum 5%, to warto testu wyra nie ró ni a si od pozostaych obszarów, st d aspekt ten winien stanowi zakres dalszych bada . Dokonuj c analizy wyników podj to tak e prób sprawdzenia istotno ci zwi zków mi dzy obszarami przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego a wielokrotno ci udzia u badanych w igrzyskach (tab. 7). Tabela 7. Wskazane obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego a wielokrotno udzia u badanych w igrzyskach ­ testy Chi-kwadrat dla df=2 Uczestnicy igrzysk z lat 1972-2006 Obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego a wielokrotno udzia u badanych w igrzyskach Kobiety p M czy ni p Razem p kszta c ce i rednie zawodowe, druga natomiast ­ zasadnicze zawodowe oraz podstawowe w po czeniu z gimnazjalnym. Tabela 5. Wskazane obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego a wykszta cenie badanych uczestników igrzysk ­ test Chi-kwadrat dla df=2 Uczestnicy igrzysk z lat 1972-2006 Wykszta cenie (kategoria pierwsza) Obszary przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego a wykszta cenie p Wykszta cenie (kategoria druga) p Razem 1,171 0,5569 1,326 0,5152 1,974 0,3726 ród o: badania w asne Otrzymane wyniki nie wykaza y adnych istotnych statystycznie asocjacji (tab. 4, 5), st d te poczyniono kolejne próby wskazania zale no ci pomi dzy p ci a wykszta ceniem badanych uczestników igrzysk, dla poszczególnych obszarów przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego. W tym celu pos u ono si tak e testem Chi-kwadrat dla df=1 (tab. 6). Tabela 6. Zale no ci pomi dzy p ci a wykszta ceniem badanych uczestników igrzysk dla wskazanych obszarów przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego ­ testy Chi-kwadrat dla df=1 Obszary Dzia ania instytucji rz dowych i pozarz dowych Zale no ci pomi dzy p ci a wykszta cenie badanych uczestników igrzysk dla wskazanych obszarów przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego p Postawy spoeczne wobec sportu osób niepe nosprawnych p 6,379 0,0412 1,745 0,4179 1,297 0,5230 rodowisko sportowe 3,525 0,0604 1,829 0,1763 0,331 0,5650 ród o: badania w asne Uwaga: ogólne uwarunkowanie pomi dzy p ci a wykszta ceniem jest istotne (p = 0,0321) Nale y wspomnie , i istnia a istotna ró nica pomi dzy p ci a wykszta ceniem paraolimpijczyków (p=0,0321). Jednak szcze- ród o: badania w asne *Jako istotne statystycznie przyj to zale no dla p<0,05 Podobnie jak w przypadku du ego zró nicowania respondentów pod wzgl dem wykszta cenia, ale ma ej liczebno ci osób danego poziomu, wielokrotno uczestnictwa sportowców w igrzyskach paraolimpijskich tak e sprowadzono do dwóch kategorii: udzia u jednokrotnego oraz wielokrotnego (uwzgl dniono zawodników, którzy startowali dwa lub wi cej razy). Otrzymane wyniki (tab. 7) wykaza y jedynie istotne statystycznie zró nicowanie w grupie badanych kobiet (p=0,0412). Wielokrotne uczestniczki igrzysk cz ciej wskazywa y na przyczyny wynikaj ce ze rodowiska sportowego, natomiast rzadziej na postawy spo eczne wobec sportu osób niepe nosprawnych. Nale y zatem zwróci uwag , i opinie na temat obszarów przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego okaza y si uwarunkowane p ci i wielokrotno ci udzia u badanych w igrzyskach. Niew tpliwie potwierdzi y to poni sze wyniki, zamieszczone w tabeli 8, które wykaza y istotne statystycznie zró nicowanie. Dla osób wskazuj cych na obszar dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych p=0,0192, za na postawy spo eczne wobec sportu niepe nosprawnych p=0,0146. W obu przypadkach wi ksz liczb stanowili m czy ni, bior cy udzia w igrzyskach wi cej ni jeden raz, natomiast mniejsz ko- biety ­ jednokrotne uczestniczki paraolimpiady. Pojawiaj ce si za problemy dotycz ce rodowiska sportowego nie by y zale ne od p ci i wielokrotno ci udzia u badanych zawodników w igrzyskach paraolimpijskich (tab. 8). Tabela 8. Zale no ci pomi dzy p ci a wielokrotno ci udzia u badanych w igrzyskach dla wskazanych obszarów przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego z polskiego rodowiska sportowego ­ testy Chi-kwadrat dla df=1 Obszary Dzia ania instytucji rz dowych i pozarz dowych Zale no ci pomi dzy p ci a wielokrotno ci udzia u badanych w igrzyskach paraolimpijskich p Postawy spoeczne wobec sportu osób niepe nosprawnych p rodowisko sportowe 5,479 0,0192 5,964 0,0146 0,638 0,4243 ród o: badania w asne *Jako istotne statystycznie przyj to zale no dla p<0,05 Uwaga: ogólne uwarunkowanie pomi dzy p ci a wielokrotno ci udzia u w igrzyskach jest istotne (p = 0,0137) Bior c pod uwag fakt, i badania zosta y przeprowadzone w ród prawie ca ej populacji polskich zawodników ­ uczestników Igrzysk Paraolimpijskich z lat 1972-2006 (88% grupy ankietowanych sportowców z lat igrzysk 1972-1988, 94% z okresu 1992-1998, 98% lat 2000-2006) ­ nie jest mo liwe wykonanie bardziej istotnych analiz poprzez zwi kszenie liczebno ci prób. Jedynie kontynuowanie bada mog oby u ci li odpowied , w jakim stopniu maj wp yw rozpatrywane powy ej zmienne na opinie dotycz ce przyczyn braku integracji rodowiska sportowego. Podsumowanie Przeprowadzone w Polsce badania, obejmuj ce lata: 1990/1991, 1999, 2000, 2002, 2005/2006, jednoznacznie wykaza y, e w opinii polskich paraolimpijczyków dominuje pogl d o braku integracji rodowisk sportu paraolimpijskiego i sportu osób pe nosprawnych [9]. Ponadto dowiod y, i jako ród o tego zjawiska jest postrzegana dzia alno instytucji rz dowych i pozarz dowych, postawy spo eczne oraz rodowisko sportowe. St d nasun o si pytanie: czy w tych okoliczno ciach zosta y podj te jakiekolwiek dzia ania w kierunku zbli enia do siebie obydwu rodowisk sportowych? Molinatti [12], DePauw i Gavron [3], K odecka-Ró alska [13] s dz , i najwi kszy wp yw na rozwój integracji, a tak e upowszechnianie sportu paraolimpijskiego ma wszechstronna wspó praca ca ego rodowiska sportowego osób niepe nosprawnych z mediami. Wyniki przedstawionych bada w asnych ukazuj zdecydowanie niezadowalaj ce rezultaty w tym zakresie, bez wzgl du na zachodz ce przemiany spo eczno-gospodarcze w naszym kraju. Tym samym mo na stwierdzi , e media nie odegra y zasadniczej roli w promowaniu polskiego ruchu paraolimpijskiego. W opinii Molinattiego [12] telewizja oraz prasa mog zmieni spo eczne my lenie o sportowcach niepe nosprawnych. Jego zdaniem bowiem media s istotn drog do ich akceptacji i zrozumienia w spo ecze stwie. DePauw i Gavron, [3] twierdz równie , e rodki masowego przekazu poprzez umiej tne manipulowanie spo ecze stwem mog zmienia postrzeganie osób z ró nymi uszkodzeniami. Ukrywaj c ich niepe nosprawno , powinny jednocze nie pokazywa na pierwszym planie zmagania sportowe, podkre laj c ich perfekcjonizm oraz ch walki. W ich opinii spe nia y w a nie tak rol podczas transmisji Igrzysk Paraolimpijskich w Atenach. Nie stara y si zrobi z niepe nosprawnych zawodników herosów, ale pokazywa y ich obiektywnie oraz profesjonalnie, czasami równie krytycznie, co zbli y o paraolimpijczyków do rodowiska osób zdrowych. Wed ug K odeckiej-Ró alskiej [13] nie mo na zapomnie , i to w anie media powinny s u y integracji osób niepe nosprawnych ze spo ecze stwem, a na dobrej wspó pracy powinno zale e zarówno samym zawodnikom, ich trenerom jak i dziennikarzom. Relacje sportowe z igrzysk olimpijskich s bowiem bardzo popularne. W czasie ich trwania zatrudnionych jest tysi ce wys anników prasy, radia i telewizji, a na jednego zawodnika przypada kilku przedstawicieli mediów. Jej zdaniem warto zastanowi si wi c, jak wykorzysta t atrakcyjno tematu w celu propagowania sportu osób niepe nosprawnych. Niestety w polskiej rzeczywisto ci udzia sportowców niepe nosprawnych w mediach jest wci zbyt nik y. Nawet z igrzysk paraolimpijskich przekazy s sporadyczne, pobie ne, bardzo zsyntetyzowane i nieczytelne dla przeci tnego odbiorcy [14]. Potwierdzi y to te badania przeprowadzone przez Rutkowsk [15] w ród studentów lubelskich uczelni. Ponad 80% z nich uzna o, e ilo przekazów medialnych dotycz cych sportowców niepe nosprawnych jest zdecydowanie niewystarczaj ca dla rzetelnego przedstawienia w a ciwego ich wizerunku oraz ca ej aktywno ci sportowej tych osób. Ponadto dostrzegli symptomy ,,dyskryminacji medialnej" sportowców niepe nosprawnych sugeruj c, e programy te nie s op acalne dla ró nych rodków masowego przekazu. Podobnego zdania by a Sekretarz Generalna PKPar Barbara Wybraniec [16], która stwierdzi a, e media nie sprzyjaj niepe nosprawnym. Stroni od tej problematyki, bo jest trudna do pokazania i wymaga solidnego przygotowania merytorycznego. Innej kwestii w kontaktach z mass mediami doszukiwa a si K odecka-Ró alska [13]. Uwa a a, e trudno ci tkwi w samych zawodnikach, cz sto nieprzygotowanych do wspó dzia ania z mediami. Radzi a, by otwierali si na nowe mo liwo ci przekazywania informacji, sugeruj c jednocze nie drog elektroniczn jako dobry sposób komunikacji w tym aspekcie. Nie ma w tpliwo ci, i polityka programowa polskich mass mediów w tym zakresie wymaga daleko id cych zmian. Zdaniem Rutkowskiej [15] w procesie wszelkich przeobrae po dana jest wspó praca z przedstawicielami ró nych instytucji, a za najbardziej kompetentn , w przypadku sportowców niepe nosprawnych, uwa a ona Polski Komitet Paraolimpijski. Jednak w opiniiWybraniec-Lewickiej [17], najtrudniejsz do prze amania barier w spo ecze stwie polskim jest brak spo ecz- nak adów ¿nansowych na adaptowan aktywno ¿zyczn , a tym samym na polski sport wyczynowy osób niepe nosprawnych. St d te powi ksza si systematycznie ilo realizowanych zada , ich zakres, a tak e liczba uczestnicz cych w nich osób [22]. Nale y równie wspomnie , i podobnie jak zawodnicy pe nosprawni ­ na mocy rozporz dzenia Ministra Sportu z dnia 29 grudnia 2005 roku [23], a nast pnie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 26 stycznia 2009 roku [24] w sprawie stypendiów sportowych dla cz onków kadry narodowej osób niepe nosprawnych i kadry paraolimpijskiej ­ zawodnicy niepe nosprawni, uzyskuj cy wysokie wyniki sportowe we wspó zawodnictwie mi dzynarodowym, obj ci s pomoc stypendialn ¿nansowan z bud etu pa stwa. Nowym wydarzeniem, bardzo istotnym dla sportu paraolimpijskiego, by o tak e uchwalenie przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w roku 2006 ustawy o kulturze ¿zycznej, w której przyznano sportowcom niepe nosprawnym wiadczenia pieni ne za medale letnich i zimowych igrzysk paraolimpijskich od 1992 roku [25]. W tych okoliczno ciach nabiera ona szczególnego znaczenia, gdy we miemy pod uwag fakt, i od stycznia 2009 roku wysoko wiadczenia z bud etu pa stwa miedzy innymi dla medalistów igrzysk paraolimpijskich wzros a do 2.483,77 z . i jest identyczna, jak obj ci zostali równie medali ci ­ sportowcy pe nosprawni ­ Zawodów ,,Przyja 84" oraz reprezentanci Polski na igrzyskach olimpijskich [25, 26]. Trzeba tak e pami ta , e przy Urz dzie Kultury Fizycznej i Turystyki (UKFiT) zosta utworzony w 1995 roku organ opieku czo-doradczy zwany Rad Sportu Osób Niepe nosprawnych, który funkcjonuje do dnia dzisiejszego. W jej pracach obecnie bierze udzia 10 cz onków powo anych przez Ministra Sportu i Turystyki, którzy reprezentuj organizacje zrzeszaj ce niepe nosprawnych zawodników. Do najwa niejszych zada Rady nale y: opracowywanie propozycji kierunków rozwoju sportu osób niepe nosprawnych, inicjowanie dzia a , wspieranie i promowanie nowych projektów, a tak e przekazywanie kierownictwu ministerstwa w asnych opracowa i opinii w sprawach zwi zanych ze sportem osób niepe nosprawnych. Tym samym mo na s dzi , i w a nie w powy szej Radzie jest miejsce i okazja do zwrócenia uwagi oraz podj cia wspólnych dyskusji nad zagadnieniem szerszej wspó pracy rodowisk sportowych osób pe nosprawnych i niepe nosprawnych [27]. Bior c pod uwag powy sze okoliczno ci nale y przypuszcza , e mia y one mi dzy innymi wp yw na zmniejszanie si stanu procentowego badanych uczestników igrzysk, którzy uznali przyczyny wynikaj ce z obszaru dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych jako jedne z problemów wykluczaj cych sport paraolimpijski z polskiego rodowiska sportowego. W aspekcie pozytywnych zmian zachodz cych w procesie integracji obydwu rodowisk sportowych mo na zauwa y tak e istotny wk ad wielu stowarzysze sportowych osób niepe nosprawnych, wchodz cych równie w sk ad PKPar12 , które coraz wi cej czasu zacz 1 Cz onkowie Polskiego Komitetu Paraolimpijskiego (PKPar): Polski Zwi zek Sportu Niepe nosprawnych ,,Start", Polskie Towarzystwo Spo eczno-Sportowe nego zrozumienia i akceptacji potrzeb osób niepe nosprawnych w wielu dziedzinach ich aktywno ci yciowej. Dotyczy to zatem tak e uprawiania przez nich sportu wyczynowego. Problem ten bezpo rednio dotyka uczestników igrzysk paraolimpijskich z lat 1972-2006, co wykazano w badaniach w asnych. Zwrócili oni uwag na brak akceptacji sportu paraolimpijskiego ze strony rodowiska ludzi zdrowych. Nieodpowiednie traktowanie zawodników niepe nosprawnych przez osoby pe nosprawne dostrzegali te niektórzy dziennikarze relacjonuj cy wydarzenia z paraolimpijskich obiektów sportowych: ,,Postawy wobec niepe nosprawnych stanowi donios y czynnik okre laj cy ich mo liwo ci w zakresie integracji spo ecznej, lecz spo ecze stwo nie akceptuje nawet potrzeb podstawowych osób niepe nosprawnych i wykazuje w wielu dziedzinach znacznie mniejsze zrozumienie dla ich oczekiwa ... Odrzuca si niepe nosprawnych w takich miejscach, gdzie trzeba si wykaza sprawno ci (np. baseny, pla e, stadiony) poniewa niepe nosprawny zak óca porz dek estetyczny" Párvay, s. 48-49 [18]. Spo ecze stwo polskie powinno by wiadome, i prawo do uprawiania sportu przez osoby niepe nosprawne w naszym kraju gwarantuje [17]: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, Ustawa o Kulturze Fizycznej i inne uregulowania prawne w tym zakresie, jak np.: Karta Praw Osób Niepe nosprawnych, wed ug której ka da osoba niepe nosprawna ma prawo do ,,pe nego uczestnictwa w yciu publicznym, kulturalnym, artystycznym i sportowym oraz rekreacji i turystyce odpowiednio do swoich zainteresowa i potrzeb" Uchwa a Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997, §1 pkt.10 [19]. Nale y doda , i aktywno sportowa osób niepe nosprawnych znalaz a uznanie równie Unii Europejskiej, zatem Polska, która od 1 maja 2004 roku jest jej pe noprawnym cz onkiem, powinna uwzgl dnia ten zapis w Europejskiej Karcie Sportu dla Wszystkich ­ Niepe nosprawni [20]. Z analizy wyników bada w asnych wynika, i brak integracji obydwu rodowisk sportowych by dostrzegany - przez zawodników reprezentuj cych nasz kraj na Igrzyskach Paraolimpijskich w latach 1972-2006 ­ najcz ciej w powi zaniu z dzia alno ci instytucji rz dowych i pozarz dowych. Zdaniem respondentów wykazywa y one niewielkie zainteresowanie integracj . Sportowcy byli tak e przekonani o ni szych rodkach ¿nansowych przeznaczanych na dzia alno sportu paraolimpijskiego w porównaniu z nak adami na sport uprawiany przez zawodników pe nosprawnych. Inne natomiast zdanie ma Kowieska [21]. W jej opinii rozwój sportu osób niepe nosprawnych w Polsce jest widoczny poprzez wspó dzia anie z organizacjami i instytucjami pa stwowymi. W tym przypadku mo na przedstawi konkretne przyk ady. Przypomnienia wymaga szczególnie to, i od 2008 roku ¿nansowanie sportu paraolimpijskiego odbywa si ze rodków bud etowych, a niezwykle wa n rol w ostatnich latach odgrywa o Ministerstwo Sportu, a obecnie Ministerstwo Sportu i Turystyki. To ono przede wszystkim zabezpiecza warunki udzia u w kulturze ¿zycznej osobom niepe nosprawnym, anga uj c do tego celu rodki z dop at do stawek w grach liczbowych z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Dzi ki nim nast pi o zwielokrotnienie y po wi ca na organizacj licznych imprez sportowych o charakterze integracyjnym. Dzi ki wsparciu w adz sportowych oraz Urz du Kultury Fizycznej i Turystki, polskie stowarzyszenia kultury ¿zycznej zorganizowa y w 1999 roku 70 takich imprez, w których udzia wzi o ponad 19 000 osób. Natomiast z danych statystycznych Ministerstwa Sportu i Turystyki wynika, e w roku 2006 podobnych imprez masowych o charakterze sportowym i sportowo-rekreacyjnym zorganizowano a 228, a uczestniczy o w nich 38 338 osób [22]. Powy sze spotkania mia y wymiar zarówno regionalny jak i ogólnopolski, a zawodnicy reprezentowali ró ny poziom sprawno ci ¿zycznej. Jednak oczekiwania polskich paraolimpijczyków, jak wynika z bada w asnych, by y inne. Z wypowiedzi zawodników wynika, e brak integracji sportowców pe no- i niepe nosprawnych uniemo liwia im udzia we wspólnych treningach oraz zgrupowaniach sportowych, a tak e start w imprezach na najwy szym poziomie sportowym. W obliczu przedstawionych okoliczno ci wa na staje si sugestia kanadyjskiego paraolimpijczyka ­ Jeff'a Adams'a z otego medalisty w wy cigach na wózku na 1.500 metrów z Atlanty i Sydney, i wspólne treningi osób pe no- i niepe nosprawnych oraz korzystanie z tych samych obiektów sportowych, s najlepsz drog do poznania si i integracji, a nast pnie do traktowania ich z szacunkiem. Wed ug niego zawodnicy pe nosprawni ,,obserwuj nas jak trenujemy, pó niej jak uczestniczymy w obozach sportowych, a w dalszym etapie podczas wspó zawodnictwa ­ i wtedy zaczynaj patrze na nas z uznaniem" Gains, s.18 [4]. Nieod cznym elementem pozostaje zatem dostosowanie obiektów sportowych do potrzeb osób niepe nosprawnych, na co zwróci y uwag DePauw i Gavron [28]. W ich opinii mo liwo nieskr powanego poruszania si powinna sta si standardem przy ka dych zawodach, nie tylko integracyjnych, ale te oddzielnie organizowanych, z my l o zawodnikach czy kibicach z uszkodzeniem narz du ruchu. Ponadto wa ne jest, aby organizator zawodów przygotowa atwy dost p osobie niepe nosprawnej w ka de miejsce tocz cych si rywalizacji sportowych, tak e na trybuny oraz zapewni mo liwo korzystania z odpowiedniego transportu, który w razie potrzeby pozwoli jej przemieszcza si z hoteli na obiekty sportowe. Trzeba nadmieni , e problem barier architektonicznych obiektów sportowych by najrzadziej przedstawiany jako utrudnienie procesu integracji rodowiska sportowego w Polsce. Badania przeprowadzone w ród polskich paraolimpijczyków wskaza y na liczne przyczyny wy czaj ce sport osób niepe nosprawnych ze rodowiska sportowego. Wynika y one z obszaru dzia a instytucji rz dowych i pozarz dowych, samego rodowiska sportowego, a tak e postaw spo ecznych wobec sportu osób niepe nosprawnych. W tym przypadku nie mia y zwi zku z wychowaniem osób badanych. Zdaniem Kell i wspó autorów [5], Howarda i Nixona [29] to bowiem rodzice, najbli sza rodzina i przyjaciele, z którymi ludzie niepe no,,Sprawni Razem", Polski Zwi zek Tenisa na Wózkach, Fundacja Aktywnej Rehabilitacji, Stowarzyszenie Kultury Fizycznej, Sportu i Turystyki Niewidomych i S abowidz cych ,,CROSS", Polskie Towarzystwo Walki z Kalectwem. sprawni przebywaj na co dzie maj wp yw na inicjowanie kontaktów ze spo ecze stwem, a szczególnie rodowiskiem sportowym. Pozytywn opini w tym aspekcie potwierdzi y badania wykonane tak e w ród uczestników igrzysk paraolimpijskich z Polski, a szczególnie z lat 2000-2002. Wynika z nich, i znacz cy wp yw na podj cie przez nich aktywno ci sportowej oraz na dalsz karier zawodnicz mia a w a nie najbli sza rodzina [30]. Na inny jeszcze istotny czynnik ­ odgrywaj cy bardzo wa n rol w tworzeniu integracji ­ zwróci uwag Steadward [31]. Wed ug niego fundamentem dla tego procesu powinna sta si wspólna aktywno sportowa, bez podziau na pe no- i niepe nosprawne, podejmowana przez dzieci i m odzie . Dzi ki takim dzia aniom pokonywane s wszelkie granice ich mo liwo ci i rozwija si duch sportowy w ka dym rodowisku, bez barier. M odzi sportowcy powinni by zatem postrzegani nie jako osoby z niepe nosprawno ci , ale jako zdolni do rywalizacji, nie jako potrzebuj cy pomocy, lecz jako samodzielni ludzie, nie jako wymagaj cy indywidualnego skupienia uwagi, ale najwspanialsi sportowcy w gronie trenuj cych osób. Wnioski 1. Pomimo dokonuj cych si w Polsce przemian spo eczno-ekonomicznych, w kolejnych latach igrzysk paraolimpijskich zawodnicy napotykali na powtarzaj ce si problemy, które nie pozwoli y im odczu korzystnych zmian zbli aj cych ich do sportowców pe nosprawnych. 2. W odczuciu badanych paraolimpijczyków, przede wszystkim brak szerszych informacji na temat sportu osób niepe nosprawnych w polskich mediach opó nia proces integracji polskiego rodowiska sportowego. 3. Instytucje rz dowe i pozarz dowe podj y istotne dzia ania w kierunku likwidacji przyczyn wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego ­ wskazanych przez badanych zawodników. Takich dzia a natomiast nie odnotowano w odniesieniu do przyczyn tkwi cych w samym rodowisku sportowym jak i postaw spo ecznych. 4. Poniewa nie wszystkie badane zale no ci wykazay istotne zwi zki pomi dzy przyczynami wy czenia sportu paraolimpijskiego ze rodowiska sportowego a wybranymi zmiennymi, proponuje si kontynuowanie bada w ród kolejnych polskich uczestników letnich i zimowych igrzysk paraolimpijskich. Pi miennictwo 1. Mason F. Creating Image and Gaining Control: The Development of the Cooperation Agreements Between the International Olympic Committee and the International Paralympic Committee. In: Wamsley KB, Barney RK, Martyn SG (eds.), The Global Nexus Engaged: Past, Present, Future Interdisciplinary Olympic Studies. London: ON: ICOS: 2002, pp.113-122. 2. Gold JR, Gold MM. Access for all: the rise of the Paralympic Games. The Journal of the Royal Society for the Promotion of Health 2007; 127 (3): 133-141. 18. Párvay S. A mozgáskorlátozottak helyzete. Budapest: Napló, 1996; 48-49. 19. Uchwa a Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia sierpnia 1997 r., Karta Praw Osób Niepe nosprawnych. Medycyna Sportowa, 1999; III (92): 2. 20. Ronikier A (eds.). Europejska karta sportu dla wszystkich ­ niepe nosprawni. In: Sport i rekreacja w Unii Europejskiej. Warszawa: WSzTiR; 2007, pp. 157-139. 21. Kowieska U. Uwarunkowania rozwoju sportu niepe nosprawnych w Polsce. Post py Rehabilitacji, 1999; XIII (4): 159-169. 22. Redel D (eds.). Zestawienie danych dotycz cych zada zleconych stowarzyszeniom kultury ¿zycznej w zakresie sportu osób niepe nosprawnych w latach 1994-2006 (maszynopis). Warszawa: Ministerstwo Sportu i Turystyki; 2008. 23. Rozporz dzenie Ministra Sportu z dnia 29 grudnia 2005 r. w sprawie stypendiów sportowych dla cz onków kadry narodowej osób niepe nosprawnych i kadry paraolimpijskiej. In: Dz. U. z dnia 12 stycznia 2006; Nr 5: poz. 95). 24. Rozporz dzenie Ministra Sportu i Turystyki z dnia 26 stycznia 2009 r. w sprawie stypendiów sportowych dla cz onków kadry narodowej osób niepe nosprawnych i kadry paraolimpijskiej. In: Dz. U. z dnia 2 lutego 2009; Nr 17: poz. 32. 25. Ustawa z dnia 8 wrze nia 2006 r. o zmianie ustawy o kulturze ¿zycznej. In: Dz. U. z dnia 21 listopada 2006; Nr 208: poz. 1531. 26. Ustawa bud etowa na rok 2009 z dnia 8 stycznia 2009 r. In: Dz. U. z dnia 23 stycznia 2009; Nr. 10: poz. 58. 27. Zarz dzenie Nr 13 Ministra Sportu i Turystyki z dnia 16 lutego 2008 r. w sprawie powo ania trybu i dzia ania Rady Sportu Osób Niepe nosprawnych. 28. DePauw KP, Gavron SJ (eds.). Event Management. In: Disability Sport. Human Kinetics; 2005, second edition, pp. 219-237. 29. Howard L, Nixon II. Constructing Diverse Sports Opportunities for People With Disabilities. Journal of Sport and Social Issues, 2007; 31 (4): 417-433. 30. Sobiecka J. rodowisko osób inspiruj cych niepe nosprawnych do podj cia aktywno ci sportowej. Post py Rehabilitacji, 2007; XXI (1): 23-28. 31. Steadward RD. Die Bedeutung des Sports für Behinderte. Gesellschaftliche Integration verwirklichen ­ Brücken bauen durch den paralympischen Sport. Orthopäde, 2000; 29: 987-993. 3. DePauw KP, Gavron SJ (eds.). Challenges and Controversies in Disability Sport. In: Disability Sport. Human Kinetics; 2005, second edition, pp. 241-255. 4. Gains P. Is integration really possible? Is it even desirable? Athletics, 2004; December: 16-18. 5. Kell P, Kell M, Price N. Two games and one movement? The Paralympics and the Olympic movement. In: Kell P, Vialle W, Konza D, Vogl G (eds.), Learning and the learner: exploring, learning for new times. University of Wollongong: 2008, pp. 65-78. 6. Sobiecka J, Poloková K, Potm sil J. Czech and Polish paralympic sport and integration with sports setting. Studia Kinanthropologica 2002; III (1): 43-50. 7. Vermes K. Aspekty spo eczne sportu paraolimpijskiego w Republice W gierskiej. Praca magisterska (maszynopis). Kraków: AWF; 2000. 8. Sobiecka J. Paralympic sport and sports environment. In: l y ski J (eds.), Sport in rehabilitation of the disabled. Cracow: Polish Association of Disabled People; 1999, pp. 355-365. 9. Sobiecka J. Proces integracji rodowisk sportu paraolimpijskiego i sportu osób pe nosprawnych. Post py Rehabilitacji 2010; XXIV (2): 63-72. 10. Pilch T. Bauman T. Zasady bada pedagogicznych. Strategie ilo ciowe i jako ciowe. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie AK; 2001. 11. Sobiecka J. Znaczenie sportu inwalidów w procesie kompleksowej rehabilitacji reprezentantów Polski startuj cych w igrzyskach olimpijskich osób niepe nosprawnych. Praca doktorska (maszynopis). Kraków: AWF; 1996. 12. Molinatti B. TV, Sports, & History. Sports'n Spokes; 2006; 32 (4): 61. 13. K odecka-Ró alska J. Stan twarz w twarz z ca ym wiatem, czyli jak przygotowa mentalnie zespó do Igrzysk w Pekinie. Medycyna Sportowa, 2007; 23 (3): 184-188. 14. Kosmol A, Molik B, Gruszczy ski K et. al.: ReÀeksje nad sportem osób niepe nosprawnych w wietle Igrzysk Paraolimpijskich ­ Sydney 2000. Medycyna Sportowa, 2001; 17(5): 210-213. 15. Rutkowska K. Sportowcy niepe nosprawni w mediach. Kultura Fizyczna, 2008; 5-6: 14-20. 16. Wybraniec B. Sport szans ycia. Olimpijczyk; 1999; 1-2: 46-47. 17. Wybraniec-Lewicka B. Wspó czesny sport osób niepe nosprawnych z perspektywy warto ci olimpizmu. Kultura Fizyczna, 2004; 1-2: 6-8.

Journal

Advances in Rehabilitationde Gruyter

Published: Mar 1, 2011

References