Get 20M+ Full-Text Papers For Less Than $1.50/day. Start a 14-Day Trial for You or Your Team.

Learn More →

Functional fitness and body composition of active older women in different age categories

Functional fitness and body composition of active older women in different age categories Introduction: Physical activity is one of the basic elements that affect functional performance and body composition. The age may result in adverse changes in these parameters. The study aimed to compare the functional fitness and body composition in physically active women over 60 years old in different age groups and determine the relationship between those two components. Material and methods: The study participants attended gymnastic classes at the University of Third Age of Warsaw University of Technology. A total of 39 women were examined in three age categories - 60-64 years (13 women), 65-69 years (13 women), 70-74 years (13 women). The study used the Senior Fitness Test (SFT) to assess functional fitness. Body composition was tested using a device Tanita BC 420. Results: Statistical analysis showed no statistically significant (p0.05) differences in functional fitness and body composition between women of different age groups. A statistically significant negative correlation was found for Back Scratch test with BMI and percentage of body fat and a positive with muscle mass. Additionally, 8-ft up-and-go test positively correlated with BMI and percentage of body fat and negatively with muscle mass. Conclusions: Regular physical activity allows to maintain the level of functional fitness in older women. Element requiring additional commitment are flexibility exercises. The study confirmed the relationship between body composition and functional fitness of older women. Keywords: older people, Senior Fitness Test, BMI, body fat Wstp Proces starzenia si ma szczególnie jednostkowy charakter i jest cile zindywidualizowany. We wspólczesnym wiecie zjawiskiem powszechnie obserwowanym jest wydluanie si redniej dlugoci ycia, czego przyczyn mona si doszukiwa m.in. w rozwoju medycyny, eliminacji chorób zakanych, udoskonaleniu diagnostyki i form leczenia czy poprawie standardów ywienia. Glówny Urzd Statystyczny przewiduje, e odsetek osób starszych w Polsce wzronie z 13,5% do 23,2% w latach 2010-2025 [1]. Podobne prognozy zostaly wykonane przez Komisje Wspólnot Europejskich, które szacuj, e na przestrzeni 45 lat (2005-2050) liczba osób starszych ma wzrosn o 180% [2]. Zainteresowanie aktywnoci fizyczn wród osób powyej 65 roku ycia cigle wzrasta [3]. Wynika to glównie z edukacji w zakresie profilaktyki chorób jak i promocji zdrowego stylu ycia [4]. Odnotowano zwikszajc si liczb osób zainteresowanych aktywnym wypoczynkiem na terenie calej Unii Europejskiej [5]. Glównym powodem uczestnictwa osób starszych w zajciach ruchowych jest dbalo o zdrowie ­ jego poprawa, bd utrzymanie [6], a take pragmatyczna troska o wiksz sprawno i spowolnienie procesu inwolucji [7]. Sprawno funkcjonalna jest rozumiana jako zdolno do wykonywania czynnoci dnia codziennego bezpiecznie i samodzielnie bez nadmiernego zmczenia, dlatego testy funkcjonalne oceniaj fizjologiczne cechy organizmu, które podtrzymuj jego funkcje i s niezbd- ne do wykonywania codziennych czynnoci [8]. Ocena stanu sprawnoci osób starszych jest obecnie kluczowym zagadnieniem poruszanym w geriatrii klinicznej i w badaniach naukowych nad starzeniem si [9]. Za glówny cel testów przyjmuje si uzyskanie informacji na temat niezalenoci funkcjonalnej [10], na któr sklada si wytrzymalo, sila, gibkoci oraz zwinno [8]. Testy te daj obiektywny obraz stanu funkcjonalnego osoby, a dodatkowo czsto wyniki kadego z badanych mona odnie do norm dla danej plci i wieku. Jednym z charakterystycznych objawów starzenia s zmiany w skladzie ciala. Dochodzi do wzrostu zawartoci tkanki tluszczowej, z okolo 16-20% w wieku 25 lat do ponad 36% w wieku 70 lat [11]. Wane z punktu widzenia zdrowia s równie zmiany w rozmieszczeniu tkanki tluszczowej, które zwikszaj ryzyko wystpienia otyloci i zwizanych z ni chorób [12]. Dodatkowo w podeszlym wieku obserwuje si zmniejszenie beztluszczowej masy ciala, przede wszystkim ze wzgldu na spadek masy mini i koci [13, 14]. Starzeniu si towarzyszy stopniowe zmniejszenie podstawowej przemiany materii. Dodatkowo zmniejsza si zawarto wody w organizmie, w wyniku starzenia si orodka pragnienia [15]. Shin i wsp. [16] w systematycznym przegldzie pimiennictwa wykazali, e zwikszenie zawartoci tluszczu lub spadek masy miniowej u osób powyej 60 roku ycia powoduje wiksze ryzyko wystpienia niepelnosprawnoci i nisz sprawno funkcjonaln. Jednak badania oceniajce zaleno pomidzy tkank tluszczow i miniow, a sprawnoci funkcjonaln nie s jednoznaczne. Autorzy tlumacz to wystpowa- Postpy Rehabilitacji (1), 11 ­ 17, 2016 13 3. 2-min marsz w miejscu (2-minute step test) Test wykorzystywany byl do oceny wytrzymaloci. Wykonywany jest w pozycji stojcej i polega na unoszeniu kolan do wysokoci, któr okrela polowa odlegloci midzy rzepk, a kolcem biodrowym przednim górnym. Wynik stanowi ilo wykonanych kroków w czasie 2 minut. 4. Sklon w siadzie (Chair sit-and-reach test) Nazywany take ,,usid na krzele i dosignij". Test sluy do oceny gibkoci dolnej czci ciala. Polega na wykonaniu sklonu w przód w pozycji siedzcej na krzele w kierunku palców wybranej koczyny dolnej. Jeli palce dloni dotykaly palców stóp wynik wynosil 0. Wynik z minusem (-) kiedy palce dloni nie dotykaly palców stopy i z plusem (+) kiedy przekraczaly palce stopy. 5. Agrafka (Back scratch test) Test nazywany take ,,drapaniem si po plecach". Sluy do oceny gibkoci górnej czci ciala. Test jest przeprowadzany w pozycji stojcej, polega na próbie zlczenia dloni za plecami. Jedna rka siga od dolu a druga od góry. Wynik stanowi odleglo pomidzy czubkami palców rodkowych w centymetrach. Jeli palce dloni dotykaly si wynik wynosil 0. Wynik z minusem (-) kiedy palce dloni si nie dotykaly, z plusem (+) kiedy dlonie na siebie nachodzily. 6. Wsta i id (8-foot up-and-go test) Test wykorzystywany do oceny zwinnoci i równowagi dynamicznej. Test polega wstaniu z pozycji siedzcej na krzele, pokonaniu odcinka 2,44 m po linii prostej, okreniu pacholka stojcego na kocu odcinka, ponownego pokonania odcinka 2,44 m oraz przejcia do pozycji siedzcej. Wynik stanowi czas w sekundach w jakim badany pokonuje tras. Wyniki testów sprawnoci funkcjonalnej zostaly odniesione do norm dla populacji amerykaskich kobiet [17]. Do oceny skladu ciala badanych wykorzystana zostala metoda impedancji bioelektrycznej (BIA) przy pomocy analizatora skladu ciala Tanita BC 420 MA (Tanita Co., Japonia). Jest to urzdzenie czteroelektrodowe ze sposobem pomiaru stopa-stopa posiadajce odpowiednie atesty potwierdzajce jego medyczne przeznaczenie. Analizator wykorzystuje prd o czstotliwoci 50 kHz. Pomiar wykonywany byl po lekkim posilku, w godzinach porannych przed zorganizowanymi zajciami. Kada osoba wchodzila na wag boso, utrzymywala pozycj nieruchom z rkami opuszczonymi i dlomi nie dotykajcymi ud. Kada z badanych zostala poinformowana o celu badania, moliwoci odmowy udzialu w badaniach lub wycofania si w kadej chwili. Wszystkie osoby podpisaly zgod na udzial w badaniach. Projekt zostal zaakceptowany przez Senack Komisj Etyki Bada Naukowych Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Pilsudskiego w Warszawie. niem spadku masy miniowej zwizanym z chorobami w starszym wieku. W przegldzie pimiennictwa zwracaj take uwag na problem stosowania rónych narzdzi do oceny zarówno skladu ciala jak i sprawnoci funkcjonalnej co powoduje problem podczas porównywania wyników bada. Wikszo przeanalizowanych bada w tym przegldzie pimiennictwa wykazalo pozytywny zwizek pomidzy mas mini a sprawnoci funkcjonaln, zwlaszcza w odniesieniu do koczyn dolnych, które s kluczowe dla mobilnoci. Celem przeprowadzonych bada bylo porównanie sprawnoci funkcjonalnej oraz skladu ciala kobiet aktywnych fizycznie w przedzialach wiekowych 60-64, 65-69 i 70-74 lat oraz okrelenie zalenoci pomidzy sprawnoci funkcjonaln a wskanikami skladu ciala. Material i metody W badaniach wzily udzial uczestniczki zaj gimnastycznych Uniwersytetu Trzeciego Wieku Politechniki Warszawskiej. Za kryteria wlczenia przyjto: ple eska, wiek powyej 60 roku ycia, uczestnictwo w zajciach zorganizowanej aktywnoci fizycznej. Kryteria wykluczenia: ple mska, niesamodzielno w czynnociach dnia codziennego, nie podejmowanie zorganizowanej aktywnoci fizycznej. Lcznie przebadano 39 kobiet w trzech kategoriach wiekowych ­ 60-64 lata (13 kobiet), 65-69 lat (13 kobiet), 70-74 lata (13 kobiet). rednia wysoko ciala w grupach wyniosla odpowiednio 159,9 ± 4,59 cm, 162,4 ± 6,16 cm i 160 ± 5,90 cm. Masa ciala badanych wyniosla odpowiednio 70,3 ± 12,3 kg, 69,1 ± 12,63 kg i 66,9 ± 6,81 kg. Wysoko ciala i masa ciala nie byly istotnie statystycznie róne pomidzy grupami. Badania zostaly przeprowadzone w okresie trzech miesicy (marzec-maj) 2014 roku. W badaniach wykorzystano Senior Fitness Test. Opis testów [17]: 1. Wstawanie z krzesla w cigu 30 s (30-second Chair stand test) Test wykorzystany byl do oceny sily dolnej czci ciala. Polega na powtarzaniu czynnoci wstawania z krzesla (z koczynami górnymi skrzyowanymi na klatce piersiowej) i ponownego siadania na krzeslo w czasie 30 sekund. Liczba powtórze czyli przejcia do pozycji stojcej jest wynikiem próby. 2. Zginanie przedramienia w cigu 30 s (30-second Arm curl test) Test sluy do oceny sily górnej czci ciala. Wykonywany jest w pozycji siedzcej na krzele. Polega na zginaniu wybranej koczyny górnej w stawie lokciowym z obcieniem (5 lbs dla kobiet) jak najwiksz ilo razy w czasie 30 sekund. Liczba powtórze prawidlowo zgitego i wyprostowanego do pozycji wyjciowej przedramienia jest wynikiem testu. Analiza statystyczna Wyniki bada zostaly opracowane przy uyciu programu statystycznego SPSS Statistics 21.0. Dla kadej z szeciu prób testu zostala wyliczona warto rednia (X ), odchylenie standardowe (), minimalny (Min.) i maksymalny (Max.) wynik. Do oceny istotnoci rónic midzy grupami zastosowano nieparametryczny test Kruskala-Wallisa. Zbadano korelacj pomidzy zmiennymi za pomoc testu nieparametrycznego Spearmana. Za poziom istotnoci przyjto p0,05. Wyniki W tabeli 1 zostaly zaprezentowane wyniki wszystkich szeciu testów Senior Fitness Test dla poszczególnych grup wiekowych. Pomidzy grupami wiekowymi nie stwierdzono istotnych statystycznie rónic w adnym z testów. W tabeli 2 zostaly umieszczone wyniki wskanika masy ciala, zawartoci tkanki tluszczowej, masy miniowej oraz wody w organizmie. Parametry skladu ciala nie rónily si istotnie statystycznie w badanych grupach. Tab. 1. Wyniki poszczególnych testów sprawnoci funkcjonalnej w badanych grupach kobiet Tab. 1. The results of each functional test in the studied groups of women Grupa 1 (60-64 lata) Grupa 2 (65-69 lat) 15,85 2,54 13 22 17,31 3,04 13 23 99,77 15 80 122 8,23 5,86 0 19 -0,08 7,48 -15 10 5,52 0,89 4,7 7,1 Grupa 3 (70-74 lata) 16,38 2,79 10 20 19,23 3,72 14 26 107,36 18,36 66 141 3,77 3,37 0 11 -0,31 8,12 -16 9 5,58 0,39 4,9 6,3 0,617 0,907 0,072 0,156 0,304 0,176 p Wstawanie z krzesla w cigu 30 s (l.p.) Min. Max. 15 1,96 12 21 18 2,86 11 21 92,62 19,07 61 122 1,92 9,79 -18 13 -0,54 6,73 -17 9 5,65 0,78 4,1 7,5 Zginanie przedramienia w cigu 30 s (l.p.) Min. Max. 2-min marsz w miejscu (l.k.) Min. Max. Sklon w siadzie (cm) Min. Max. Agrafka (cm) Min. Max. Wsta i id (s) Min. Max. l.p. ­ liczba powtórze, l.k. ­ liczba kroków Postpy Rehabilitacji (1), 11 ­ 17, 2016 Tab. 2. Parametry skladu ciala w badanych grupach kobiet Tab. 2. Body composition parameters in the studied groups of women Grupa 1 (60-64 lata) BMI (kg/m2) Grupa 2 (65-69 lat) 26,2 3,1 36,1 4,3 44,1 2,5 59,9 5,0 Grupa 3 (70-74 lata) 26,6 4,7 35,6 6,6 44,3 3,9 60,2 5,5 0,874 0,793 0,773 p 0,492 27,1 4,5 36,8 4,7 43,7 2,7 60,5 5,6 FAT (%) TBW (%) PMM (%) BMI ­wskanik masy ciala; FAT - zawarto tkanki tluszczowej; TBW - zawarto wody; PMM ­ masa mini W tabeli 3 przedstawiono wynik wspólczynnika korelacji pomidzy testami sprawnoci funkcjonalnej a parametrami skladu ciala. Analiza statystyczna wykazala istotn statystycznie ujemn korelacj testu ,,Agrafki" ze wskanikiem BMI i procentow zawartoci tkanki tluszczowej oraz dodatni z mas mini. Dodatkowo test ,,Wsta i id" dodatnio korelowal ze wskanikiem BMI oraz procentow zawartoci tkanki tluszczowej a ujemnie z mas mini. Tab. 3. Wspólczynnik korelacji pomidzy testami sprawnoci funkcjonalnej a parametrami skladu ciala Tab.3. The correlation coefficient between functional tests and parameters of body composition BMI (kg/m2) Wstawanie z krzesla (l.p.) Zginanie przedramienia (l.p.) 2-min marsz w miejscu (l.k.) Sklon w siadzie (cm) Agrafka (cm) Wsta i id (s) ,019 -,122 -,137 ,150 -,384* ,314* FAT (%) -,082 -,091 -,202 ,053 -,422* ,393* TBW (%) -,037 -,001 -,091 ,214 -,165 ,283 PMM (%) ,080 ,084 ,196 -,024 ,438* -,390* *p 0,05 BMI ­wskanik masy ciala; FAT - zawarto tkanki tluszczowej; TBW - zawarto wody; PMM ­ masa mini; l.p. ­ liczba powtórze; l.k. ­ liczba kroków 16 Dyskusja Wyniki bada nie wykazaly istotnych statystycznie rónic w testach sprawnoci funkcjonalnej pomidzy badanymi grupami wiekowymi. Przedzial wieku brany pod uwag 60-74 lata oraz fakt podejmowania aktywnoci fizycznej przez osoby badane mógl by powodem niewystpienia rónic. Jak pokazuj badania, konieczno uzyskania pomocy w czynnociach dnia codziennego w wieku 65-74 deklaruje okolo 7%, midzy 75 a 84 rokiem ycia ju 14%, a po 84 roku ycia 24% [20]. Dodatkowo badane grupy byly niewielkie, co take moglo wplyn na brak wystpienia rónic. Jednym z objawów starzenia si s zmiany skladu ciala. Wyniki bada wskazaly na brak istotnych statystycznie rónic w zawartoci tkanki tluszczowej w poszczególnych grupach wiekowych. Potwierdzaj to wyniki bada Kyle i wsp. [21], którzy wykazali, e zawarto tkanki tluszczowej ronie do 60 roku ycia, a w kolejnych latach zmiany s niewielkie lub nie ma ich wcale. W badaniach wlasnych nie stwierdzono take rónic w pozostalych parametrach skladu ciala, co moglo by spowodowane niewielka liczb osób badanych. rednia warto wskanika BMI we wszystkich grupach znajdowala si, wg norm WHO, w zakresie okrelajcym nadwag. Podobne wyniki, badajc starsze kobiety aktywne, uzyskala Ignasiak i wsp. [22] ­ 26,8 kg/m2. Jak wynika z bada wród osób starszych BMI, które wie si ze zmniejszon miertelnoci zawiera si w przedziale 23,5-27 kg/m2 [23]. rednia warto tego wskanika dla grupy wiekowej 2 i 3 znajdowala si w tym zakresie. W grupie najmlodszej wykraczala poza ten zakres jedynie o 0,1 kg/m2. Wyniki bada wykazaly korelacj pomidzy testem oceniajcym gibko górnej czci ciala a parametrami skladu ciala. Ujemn korelacj pomidzy BMI a tym testem wykazano take w pracy Zdrodowskiej i wsp. [24], którzy badali kobiety w wieku 60-70 lat. Wynik ten wskazywal, e wysze BMI wplynlo na slabsze wyniki w tej próbie. Dodatkowo w poniszych badaniach stwierdzono dodatni korelacj midzy wskanikiem BMI a testem ,,Wsta i id" co wiadczy o tym, e wyszy wskanik BMI wplynl na dluszy czas wykonania testu co wie si z gorszym wynikiem. Ta sama zaleno zostala stwierdzona pomidzy testami a zawartoci tkanki tluszczowej. Dodatni korelacj pomidzy testem ,,Wsta i id" a zawartoci tkanki tluszczowej stwierdzili w swoich badaniach Chang i wsp. [25]. Odwrotna zaleno zostala zauwaona pomidzy dwoma omawianymi wyej testami a mas mini badanych. Wiksza masa mini wplynla na lepsze wyniki w tecie gibkoci i krótszy czas wykonania testu ,,Wsta i id", czyli lepszy wynik. Ograniczeniem bada byla mala grupa, co moglo mie wplyw na wyniki. Dodatkowo w badaniach nie uwzgldniono grupy kontrolnej. Konieczne s dalsze ba- dania z wiksz grupa osób w celu okrelenia zalenoci pomidzy sprawnoci funkcjonaln mierzon Senior Fitness Testem a parametrami skladu ciala. Wnioski 1. Regularnie prowadzona aktywno fizyczna pozwala na utrzymanie poziomu sprawnoci funkcjonalnej starszych kobiet w rónych kategoriach wiekowych. 2. Utrzymanie parametrów skladu ciala na wlaciwym poziomie wród aktywnych starszych kobiet moe skutkowa lepszym funkcjonowaniem w yciu codziennym. Pimiennictwo 1. GUS. Prognoza ludnoci na lata 2008-2035, Departament bada demograficznych, Glówny Urzd Statystyczny, 2009. 2. Derejczyk J, Bie B, Kokoszka-Paszkot J, Szczygiel J. Gerontologia i geriatria w Polsce na tle Europy-czy naley inwestowa w ich rozwój w naszym kraju? Gerontol Pol 2008; 16: 149-159. 3. Grabara M, Borek Z. Niektóre aspekty uczestnictwa w rekreacji ruchowej w opinii aktywnych fizycznie sluchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Turystyka i Rekreacja 2011; 7: 115-120. 4. Koziel D, Kaczmarczyk M, Naszydlowska E, Galuszka R. Wplyw ksztalcenia w Uniwersytecie Trzeciego Wieku na zachowania zdrowotne ludzi starszych. Stud Med 2008; 12: 23-28. 5. Górna J, Szopa J. Rekreacyjne wiczenia jogi w ksztaltowaniu zdrowego stylu ycia. [w:] Gaworecki W, Mroczyski Z (red.) Turystyka i sport dla wszystkich w promocji zdrowego stylu ycia. Wydawca Wysza Szkola Turystyki i Hotelarstwa, Gdask 2008; 492-499. 6. Gronek P, Kubicka M, Brzozowska AH, Gronek J, Szulc M, Kaczorowska-Masny J. Zainteresowanie osób powyej 50. roku ycia wybranymi formami aktywnoci ruchowej. [w:] Szeklicki R, Maciaszek J, Osiski W (red.) Aktywno i sprawno fizyczna w edukacji, sporcie i promocji zdrowia. Bogucki Wydawnictwo Naukowe Pozna 2012; 35-48. 7. Makula W. Aktywno fizyczna seniorów polskich, czeskich i brytyjskich. Post Rehab 2009; 4: 61-69. 8. Rikli RE, Jones CJ. Development and validation of a functional fitness test for community residing older adults. J Aging Phys Act 1999; 7: 129­161. 9. Varela S, Ayan C, Cancela JM. Batteries assessing health related fitness in the elderly: a brief review. Eur Rev Aging Phys Act 2008; 5: 97­105. 10. Creel G, Light K, Thigpen M. Concurrent and construct validity of scores on the timed movement battery. Phys Ther 2001; 81: 790­798. 11. Roszkowski W, Chmara-Pawliska R. Somatometria osób starszych jako wskanik stanu odywienia. Roczn PZH 2000; 4: 399-408. 12. Socha M, Bolanowski M, Jonak W, Lewandowski Z. Otluszczenie ogólne i dystrybucja tkanki tluszczowej Postpy Rehabilitacji (1), 11 ­ 17, 2016 u mczyzn w starszym wieku. Endokr, Otylo i Zab Przem Mat 2007; 4: 73-78. Janssen HCJP, Samson M, Verhaar HJJ. Vitamin D deficiency, muscle function, and falls in elderly people. Am J Clin Nutr 2002; 4: 611-615. Strzelecki A, Ciechanowicz R, Zdrojewski Z. Sarkopenia wieku podeszlego. Gerontol Pol 2011; 3-4: 134-145. Stawarska A, Tokarz A. ywienie a choroby wieku podeszlego. Farm Pol 2006; 62: 517-525. Shin H, Panton LB, Dutton GR, Ilich JZ. Relationship of Physical Performance with Body Composition and Bone Mineral Density in Individuals over 60 Years of Age: A Systematic Review. J Aging Res 2011; 23: 191896. doi: 10.4061/2011/191896. Rikli RE, Jones CJ. Senior fitness test manual, Human Kinetics 2013. Zieliski W, Wieliski D. Normy sprawnoci fizycznej populacji polskiej od 65. roku ycia. [w:] Maciaszek J, Szeklicki R, Osiski W (red.) Aktywno fizyczna w wieku starszym w badaniach naukowych (potrzeby i korzyci). Bogucki Wydawnictwo Naukowe Pozna 2012; 153-165. Sierpowska A, Ciechanowicz I, Cywinska-Wasilewska G. Functional fitness assessment among elderly women (60+) participating in yoga or swimming exercises. Stud Phys Cult Tourism 2006;13: 81­83. Skalska A. Ograniczenie sprawnoci funkcjonalnej osób w podeszlym wieku. Zdrowie Publiczne i Zarzdzanie 2011;1:50-59. Kyle UG, Genton L, Hans D, i wsp. Total body mass, fat mass, fat-free mass, and skeletal muscle in older people: cross-sectional differences in 60-year-old persons. J Am Geriatr Soc 2001;49(12):1633-1640. Ignasiak Z, Dbrowska G, urek G. Poziom otluszczenia u kobiet starszych ­ sluchaczek Uniwersytetu Trzeciego Wieku aktywnych i nieaktywnych ruchowo. Antropomotoryka 2007; 37: 67-73. Babiarczyk B, Turbiarz A. Body Mass Index in elderly people - do the reference ranges matter? Prog Health Sci 2012; 2: 58-67. Zdrodowska A, Wiszomirska I, Niemierzycka A, Czajkowska A, Magiera A, Slo M. Sprawno fizyczna kobiet po 60 roku ycia uczestniczcych w zajciach Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Post Rehab 2012;3:19-25. Chang CI, Huang KC, Chan DC, i wsp. The impacts of sarcopenia and obesity on physical performance in the elderly. Obes Res Clin Pract 2015; 9(3): 256-265. http://www.deepdyve.com/assets/images/DeepDyve-Logo-lg.png Advances in Rehabilitation de Gruyter

Functional fitness and body composition of active older women in different age categories

Loading next page...
 
/lp/de-gruyter/functional-fitness-and-body-composition-of-active-older-women-in-syVHiuKZ8B
Publisher
de Gruyter
Copyright
Copyright © 2016 by the
ISSN
1734-4948
eISSN
1734-4948
DOI
10.1515/rehab-2015-0034
Publisher site
See Article on Publisher Site

Abstract

Introduction: Physical activity is one of the basic elements that affect functional performance and body composition. The age may result in adverse changes in these parameters. The study aimed to compare the functional fitness and body composition in physically active women over 60 years old in different age groups and determine the relationship between those two components. Material and methods: The study participants attended gymnastic classes at the University of Third Age of Warsaw University of Technology. A total of 39 women were examined in three age categories - 60-64 years (13 women), 65-69 years (13 women), 70-74 years (13 women). The study used the Senior Fitness Test (SFT) to assess functional fitness. Body composition was tested using a device Tanita BC 420. Results: Statistical analysis showed no statistically significant (p0.05) differences in functional fitness and body composition between women of different age groups. A statistically significant negative correlation was found for Back Scratch test with BMI and percentage of body fat and a positive with muscle mass. Additionally, 8-ft up-and-go test positively correlated with BMI and percentage of body fat and negatively with muscle mass. Conclusions: Regular physical activity allows to maintain the level of functional fitness in older women. Element requiring additional commitment are flexibility exercises. The study confirmed the relationship between body composition and functional fitness of older women. Keywords: older people, Senior Fitness Test, BMI, body fat Wstp Proces starzenia si ma szczególnie jednostkowy charakter i jest cile zindywidualizowany. We wspólczesnym wiecie zjawiskiem powszechnie obserwowanym jest wydluanie si redniej dlugoci ycia, czego przyczyn mona si doszukiwa m.in. w rozwoju medycyny, eliminacji chorób zakanych, udoskonaleniu diagnostyki i form leczenia czy poprawie standardów ywienia. Glówny Urzd Statystyczny przewiduje, e odsetek osób starszych w Polsce wzronie z 13,5% do 23,2% w latach 2010-2025 [1]. Podobne prognozy zostaly wykonane przez Komisje Wspólnot Europejskich, które szacuj, e na przestrzeni 45 lat (2005-2050) liczba osób starszych ma wzrosn o 180% [2]. Zainteresowanie aktywnoci fizyczn wród osób powyej 65 roku ycia cigle wzrasta [3]. Wynika to glównie z edukacji w zakresie profilaktyki chorób jak i promocji zdrowego stylu ycia [4]. Odnotowano zwikszajc si liczb osób zainteresowanych aktywnym wypoczynkiem na terenie calej Unii Europejskiej [5]. Glównym powodem uczestnictwa osób starszych w zajciach ruchowych jest dbalo o zdrowie ­ jego poprawa, bd utrzymanie [6], a take pragmatyczna troska o wiksz sprawno i spowolnienie procesu inwolucji [7]. Sprawno funkcjonalna jest rozumiana jako zdolno do wykonywania czynnoci dnia codziennego bezpiecznie i samodzielnie bez nadmiernego zmczenia, dlatego testy funkcjonalne oceniaj fizjologiczne cechy organizmu, które podtrzymuj jego funkcje i s niezbd- ne do wykonywania codziennych czynnoci [8]. Ocena stanu sprawnoci osób starszych jest obecnie kluczowym zagadnieniem poruszanym w geriatrii klinicznej i w badaniach naukowych nad starzeniem si [9]. Za glówny cel testów przyjmuje si uzyskanie informacji na temat niezalenoci funkcjonalnej [10], na któr sklada si wytrzymalo, sila, gibkoci oraz zwinno [8]. Testy te daj obiektywny obraz stanu funkcjonalnego osoby, a dodatkowo czsto wyniki kadego z badanych mona odnie do norm dla danej plci i wieku. Jednym z charakterystycznych objawów starzenia s zmiany w skladzie ciala. Dochodzi do wzrostu zawartoci tkanki tluszczowej, z okolo 16-20% w wieku 25 lat do ponad 36% w wieku 70 lat [11]. Wane z punktu widzenia zdrowia s równie zmiany w rozmieszczeniu tkanki tluszczowej, które zwikszaj ryzyko wystpienia otyloci i zwizanych z ni chorób [12]. Dodatkowo w podeszlym wieku obserwuje si zmniejszenie beztluszczowej masy ciala, przede wszystkim ze wzgldu na spadek masy mini i koci [13, 14]. Starzeniu si towarzyszy stopniowe zmniejszenie podstawowej przemiany materii. Dodatkowo zmniejsza si zawarto wody w organizmie, w wyniku starzenia si orodka pragnienia [15]. Shin i wsp. [16] w systematycznym przegldzie pimiennictwa wykazali, e zwikszenie zawartoci tluszczu lub spadek masy miniowej u osób powyej 60 roku ycia powoduje wiksze ryzyko wystpienia niepelnosprawnoci i nisz sprawno funkcjonaln. Jednak badania oceniajce zaleno pomidzy tkank tluszczow i miniow, a sprawnoci funkcjonaln nie s jednoznaczne. Autorzy tlumacz to wystpowa- Postpy Rehabilitacji (1), 11 ­ 17, 2016 13 3. 2-min marsz w miejscu (2-minute step test) Test wykorzystywany byl do oceny wytrzymaloci. Wykonywany jest w pozycji stojcej i polega na unoszeniu kolan do wysokoci, któr okrela polowa odlegloci midzy rzepk, a kolcem biodrowym przednim górnym. Wynik stanowi ilo wykonanych kroków w czasie 2 minut. 4. Sklon w siadzie (Chair sit-and-reach test) Nazywany take ,,usid na krzele i dosignij". Test sluy do oceny gibkoci dolnej czci ciala. Polega na wykonaniu sklonu w przód w pozycji siedzcej na krzele w kierunku palców wybranej koczyny dolnej. Jeli palce dloni dotykaly palców stóp wynik wynosil 0. Wynik z minusem (-) kiedy palce dloni nie dotykaly palców stopy i z plusem (+) kiedy przekraczaly palce stopy. 5. Agrafka (Back scratch test) Test nazywany take ,,drapaniem si po plecach". Sluy do oceny gibkoci górnej czci ciala. Test jest przeprowadzany w pozycji stojcej, polega na próbie zlczenia dloni za plecami. Jedna rka siga od dolu a druga od góry. Wynik stanowi odleglo pomidzy czubkami palców rodkowych w centymetrach. Jeli palce dloni dotykaly si wynik wynosil 0. Wynik z minusem (-) kiedy palce dloni si nie dotykaly, z plusem (+) kiedy dlonie na siebie nachodzily. 6. Wsta i id (8-foot up-and-go test) Test wykorzystywany do oceny zwinnoci i równowagi dynamicznej. Test polega wstaniu z pozycji siedzcej na krzele, pokonaniu odcinka 2,44 m po linii prostej, okreniu pacholka stojcego na kocu odcinka, ponownego pokonania odcinka 2,44 m oraz przejcia do pozycji siedzcej. Wynik stanowi czas w sekundach w jakim badany pokonuje tras. Wyniki testów sprawnoci funkcjonalnej zostaly odniesione do norm dla populacji amerykaskich kobiet [17]. Do oceny skladu ciala badanych wykorzystana zostala metoda impedancji bioelektrycznej (BIA) przy pomocy analizatora skladu ciala Tanita BC 420 MA (Tanita Co., Japonia). Jest to urzdzenie czteroelektrodowe ze sposobem pomiaru stopa-stopa posiadajce odpowiednie atesty potwierdzajce jego medyczne przeznaczenie. Analizator wykorzystuje prd o czstotliwoci 50 kHz. Pomiar wykonywany byl po lekkim posilku, w godzinach porannych przed zorganizowanymi zajciami. Kada osoba wchodzila na wag boso, utrzymywala pozycj nieruchom z rkami opuszczonymi i dlomi nie dotykajcymi ud. Kada z badanych zostala poinformowana o celu badania, moliwoci odmowy udzialu w badaniach lub wycofania si w kadej chwili. Wszystkie osoby podpisaly zgod na udzial w badaniach. Projekt zostal zaakceptowany przez Senack Komisj Etyki Bada Naukowych Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Pilsudskiego w Warszawie. niem spadku masy miniowej zwizanym z chorobami w starszym wieku. W przegldzie pimiennictwa zwracaj take uwag na problem stosowania rónych narzdzi do oceny zarówno skladu ciala jak i sprawnoci funkcjonalnej co powoduje problem podczas porównywania wyników bada. Wikszo przeanalizowanych bada w tym przegldzie pimiennictwa wykazalo pozytywny zwizek pomidzy mas mini a sprawnoci funkcjonaln, zwlaszcza w odniesieniu do koczyn dolnych, które s kluczowe dla mobilnoci. Celem przeprowadzonych bada bylo porównanie sprawnoci funkcjonalnej oraz skladu ciala kobiet aktywnych fizycznie w przedzialach wiekowych 60-64, 65-69 i 70-74 lat oraz okrelenie zalenoci pomidzy sprawnoci funkcjonaln a wskanikami skladu ciala. Material i metody W badaniach wzily udzial uczestniczki zaj gimnastycznych Uniwersytetu Trzeciego Wieku Politechniki Warszawskiej. Za kryteria wlczenia przyjto: ple eska, wiek powyej 60 roku ycia, uczestnictwo w zajciach zorganizowanej aktywnoci fizycznej. Kryteria wykluczenia: ple mska, niesamodzielno w czynnociach dnia codziennego, nie podejmowanie zorganizowanej aktywnoci fizycznej. Lcznie przebadano 39 kobiet w trzech kategoriach wiekowych ­ 60-64 lata (13 kobiet), 65-69 lat (13 kobiet), 70-74 lata (13 kobiet). rednia wysoko ciala w grupach wyniosla odpowiednio 159,9 ± 4,59 cm, 162,4 ± 6,16 cm i 160 ± 5,90 cm. Masa ciala badanych wyniosla odpowiednio 70,3 ± 12,3 kg, 69,1 ± 12,63 kg i 66,9 ± 6,81 kg. Wysoko ciala i masa ciala nie byly istotnie statystycznie róne pomidzy grupami. Badania zostaly przeprowadzone w okresie trzech miesicy (marzec-maj) 2014 roku. W badaniach wykorzystano Senior Fitness Test. Opis testów [17]: 1. Wstawanie z krzesla w cigu 30 s (30-second Chair stand test) Test wykorzystany byl do oceny sily dolnej czci ciala. Polega na powtarzaniu czynnoci wstawania z krzesla (z koczynami górnymi skrzyowanymi na klatce piersiowej) i ponownego siadania na krzeslo w czasie 30 sekund. Liczba powtórze czyli przejcia do pozycji stojcej jest wynikiem próby. 2. Zginanie przedramienia w cigu 30 s (30-second Arm curl test) Test sluy do oceny sily górnej czci ciala. Wykonywany jest w pozycji siedzcej na krzele. Polega na zginaniu wybranej koczyny górnej w stawie lokciowym z obcieniem (5 lbs dla kobiet) jak najwiksz ilo razy w czasie 30 sekund. Liczba powtórze prawidlowo zgitego i wyprostowanego do pozycji wyjciowej przedramienia jest wynikiem testu. Analiza statystyczna Wyniki bada zostaly opracowane przy uyciu programu statystycznego SPSS Statistics 21.0. Dla kadej z szeciu prób testu zostala wyliczona warto rednia (X ), odchylenie standardowe (), minimalny (Min.) i maksymalny (Max.) wynik. Do oceny istotnoci rónic midzy grupami zastosowano nieparametryczny test Kruskala-Wallisa. Zbadano korelacj pomidzy zmiennymi za pomoc testu nieparametrycznego Spearmana. Za poziom istotnoci przyjto p0,05. Wyniki W tabeli 1 zostaly zaprezentowane wyniki wszystkich szeciu testów Senior Fitness Test dla poszczególnych grup wiekowych. Pomidzy grupami wiekowymi nie stwierdzono istotnych statystycznie rónic w adnym z testów. W tabeli 2 zostaly umieszczone wyniki wskanika masy ciala, zawartoci tkanki tluszczowej, masy miniowej oraz wody w organizmie. Parametry skladu ciala nie rónily si istotnie statystycznie w badanych grupach. Tab. 1. Wyniki poszczególnych testów sprawnoci funkcjonalnej w badanych grupach kobiet Tab. 1. The results of each functional test in the studied groups of women Grupa 1 (60-64 lata) Grupa 2 (65-69 lat) 15,85 2,54 13 22 17,31 3,04 13 23 99,77 15 80 122 8,23 5,86 0 19 -0,08 7,48 -15 10 5,52 0,89 4,7 7,1 Grupa 3 (70-74 lata) 16,38 2,79 10 20 19,23 3,72 14 26 107,36 18,36 66 141 3,77 3,37 0 11 -0,31 8,12 -16 9 5,58 0,39 4,9 6,3 0,617 0,907 0,072 0,156 0,304 0,176 p Wstawanie z krzesla w cigu 30 s (l.p.) Min. Max. 15 1,96 12 21 18 2,86 11 21 92,62 19,07 61 122 1,92 9,79 -18 13 -0,54 6,73 -17 9 5,65 0,78 4,1 7,5 Zginanie przedramienia w cigu 30 s (l.p.) Min. Max. 2-min marsz w miejscu (l.k.) Min. Max. Sklon w siadzie (cm) Min. Max. Agrafka (cm) Min. Max. Wsta i id (s) Min. Max. l.p. ­ liczba powtórze, l.k. ­ liczba kroków Postpy Rehabilitacji (1), 11 ­ 17, 2016 Tab. 2. Parametry skladu ciala w badanych grupach kobiet Tab. 2. Body composition parameters in the studied groups of women Grupa 1 (60-64 lata) BMI (kg/m2) Grupa 2 (65-69 lat) 26,2 3,1 36,1 4,3 44,1 2,5 59,9 5,0 Grupa 3 (70-74 lata) 26,6 4,7 35,6 6,6 44,3 3,9 60,2 5,5 0,874 0,793 0,773 p 0,492 27,1 4,5 36,8 4,7 43,7 2,7 60,5 5,6 FAT (%) TBW (%) PMM (%) BMI ­wskanik masy ciala; FAT - zawarto tkanki tluszczowej; TBW - zawarto wody; PMM ­ masa mini W tabeli 3 przedstawiono wynik wspólczynnika korelacji pomidzy testami sprawnoci funkcjonalnej a parametrami skladu ciala. Analiza statystyczna wykazala istotn statystycznie ujemn korelacj testu ,,Agrafki" ze wskanikiem BMI i procentow zawartoci tkanki tluszczowej oraz dodatni z mas mini. Dodatkowo test ,,Wsta i id" dodatnio korelowal ze wskanikiem BMI oraz procentow zawartoci tkanki tluszczowej a ujemnie z mas mini. Tab. 3. Wspólczynnik korelacji pomidzy testami sprawnoci funkcjonalnej a parametrami skladu ciala Tab.3. The correlation coefficient between functional tests and parameters of body composition BMI (kg/m2) Wstawanie z krzesla (l.p.) Zginanie przedramienia (l.p.) 2-min marsz w miejscu (l.k.) Sklon w siadzie (cm) Agrafka (cm) Wsta i id (s) ,019 -,122 -,137 ,150 -,384* ,314* FAT (%) -,082 -,091 -,202 ,053 -,422* ,393* TBW (%) -,037 -,001 -,091 ,214 -,165 ,283 PMM (%) ,080 ,084 ,196 -,024 ,438* -,390* *p 0,05 BMI ­wskanik masy ciala; FAT - zawarto tkanki tluszczowej; TBW - zawarto wody; PMM ­ masa mini; l.p. ­ liczba powtórze; l.k. ­ liczba kroków 16 Dyskusja Wyniki bada nie wykazaly istotnych statystycznie rónic w testach sprawnoci funkcjonalnej pomidzy badanymi grupami wiekowymi. Przedzial wieku brany pod uwag 60-74 lata oraz fakt podejmowania aktywnoci fizycznej przez osoby badane mógl by powodem niewystpienia rónic. Jak pokazuj badania, konieczno uzyskania pomocy w czynnociach dnia codziennego w wieku 65-74 deklaruje okolo 7%, midzy 75 a 84 rokiem ycia ju 14%, a po 84 roku ycia 24% [20]. Dodatkowo badane grupy byly niewielkie, co take moglo wplyn na brak wystpienia rónic. Jednym z objawów starzenia si s zmiany skladu ciala. Wyniki bada wskazaly na brak istotnych statystycznie rónic w zawartoci tkanki tluszczowej w poszczególnych grupach wiekowych. Potwierdzaj to wyniki bada Kyle i wsp. [21], którzy wykazali, e zawarto tkanki tluszczowej ronie do 60 roku ycia, a w kolejnych latach zmiany s niewielkie lub nie ma ich wcale. W badaniach wlasnych nie stwierdzono take rónic w pozostalych parametrach skladu ciala, co moglo by spowodowane niewielka liczb osób badanych. rednia warto wskanika BMI we wszystkich grupach znajdowala si, wg norm WHO, w zakresie okrelajcym nadwag. Podobne wyniki, badajc starsze kobiety aktywne, uzyskala Ignasiak i wsp. [22] ­ 26,8 kg/m2. Jak wynika z bada wród osób starszych BMI, które wie si ze zmniejszon miertelnoci zawiera si w przedziale 23,5-27 kg/m2 [23]. rednia warto tego wskanika dla grupy wiekowej 2 i 3 znajdowala si w tym zakresie. W grupie najmlodszej wykraczala poza ten zakres jedynie o 0,1 kg/m2. Wyniki bada wykazaly korelacj pomidzy testem oceniajcym gibko górnej czci ciala a parametrami skladu ciala. Ujemn korelacj pomidzy BMI a tym testem wykazano take w pracy Zdrodowskiej i wsp. [24], którzy badali kobiety w wieku 60-70 lat. Wynik ten wskazywal, e wysze BMI wplynlo na slabsze wyniki w tej próbie. Dodatkowo w poniszych badaniach stwierdzono dodatni korelacj midzy wskanikiem BMI a testem ,,Wsta i id" co wiadczy o tym, e wyszy wskanik BMI wplynl na dluszy czas wykonania testu co wie si z gorszym wynikiem. Ta sama zaleno zostala stwierdzona pomidzy testami a zawartoci tkanki tluszczowej. Dodatni korelacj pomidzy testem ,,Wsta i id" a zawartoci tkanki tluszczowej stwierdzili w swoich badaniach Chang i wsp. [25]. Odwrotna zaleno zostala zauwaona pomidzy dwoma omawianymi wyej testami a mas mini badanych. Wiksza masa mini wplynla na lepsze wyniki w tecie gibkoci i krótszy czas wykonania testu ,,Wsta i id", czyli lepszy wynik. Ograniczeniem bada byla mala grupa, co moglo mie wplyw na wyniki. Dodatkowo w badaniach nie uwzgldniono grupy kontrolnej. Konieczne s dalsze ba- dania z wiksz grupa osób w celu okrelenia zalenoci pomidzy sprawnoci funkcjonaln mierzon Senior Fitness Testem a parametrami skladu ciala. Wnioski 1. Regularnie prowadzona aktywno fizyczna pozwala na utrzymanie poziomu sprawnoci funkcjonalnej starszych kobiet w rónych kategoriach wiekowych. 2. Utrzymanie parametrów skladu ciala na wlaciwym poziomie wród aktywnych starszych kobiet moe skutkowa lepszym funkcjonowaniem w yciu codziennym. Pimiennictwo 1. GUS. Prognoza ludnoci na lata 2008-2035, Departament bada demograficznych, Glówny Urzd Statystyczny, 2009. 2. Derejczyk J, Bie B, Kokoszka-Paszkot J, Szczygiel J. Gerontologia i geriatria w Polsce na tle Europy-czy naley inwestowa w ich rozwój w naszym kraju? Gerontol Pol 2008; 16: 149-159. 3. Grabara M, Borek Z. Niektóre aspekty uczestnictwa w rekreacji ruchowej w opinii aktywnych fizycznie sluchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Turystyka i Rekreacja 2011; 7: 115-120. 4. Koziel D, Kaczmarczyk M, Naszydlowska E, Galuszka R. Wplyw ksztalcenia w Uniwersytecie Trzeciego Wieku na zachowania zdrowotne ludzi starszych. Stud Med 2008; 12: 23-28. 5. Górna J, Szopa J. Rekreacyjne wiczenia jogi w ksztaltowaniu zdrowego stylu ycia. [w:] Gaworecki W, Mroczyski Z (red.) Turystyka i sport dla wszystkich w promocji zdrowego stylu ycia. Wydawca Wysza Szkola Turystyki i Hotelarstwa, Gdask 2008; 492-499. 6. Gronek P, Kubicka M, Brzozowska AH, Gronek J, Szulc M, Kaczorowska-Masny J. Zainteresowanie osób powyej 50. roku ycia wybranymi formami aktywnoci ruchowej. [w:] Szeklicki R, Maciaszek J, Osiski W (red.) Aktywno i sprawno fizyczna w edukacji, sporcie i promocji zdrowia. Bogucki Wydawnictwo Naukowe Pozna 2012; 35-48. 7. Makula W. Aktywno fizyczna seniorów polskich, czeskich i brytyjskich. Post Rehab 2009; 4: 61-69. 8. Rikli RE, Jones CJ. Development and validation of a functional fitness test for community residing older adults. J Aging Phys Act 1999; 7: 129­161. 9. Varela S, Ayan C, Cancela JM. Batteries assessing health related fitness in the elderly: a brief review. Eur Rev Aging Phys Act 2008; 5: 97­105. 10. Creel G, Light K, Thigpen M. Concurrent and construct validity of scores on the timed movement battery. Phys Ther 2001; 81: 790­798. 11. Roszkowski W, Chmara-Pawliska R. Somatometria osób starszych jako wskanik stanu odywienia. Roczn PZH 2000; 4: 399-408. 12. Socha M, Bolanowski M, Jonak W, Lewandowski Z. Otluszczenie ogólne i dystrybucja tkanki tluszczowej Postpy Rehabilitacji (1), 11 ­ 17, 2016 u mczyzn w starszym wieku. Endokr, Otylo i Zab Przem Mat 2007; 4: 73-78. Janssen HCJP, Samson M, Verhaar HJJ. Vitamin D deficiency, muscle function, and falls in elderly people. Am J Clin Nutr 2002; 4: 611-615. Strzelecki A, Ciechanowicz R, Zdrojewski Z. Sarkopenia wieku podeszlego. Gerontol Pol 2011; 3-4: 134-145. Stawarska A, Tokarz A. ywienie a choroby wieku podeszlego. Farm Pol 2006; 62: 517-525. Shin H, Panton LB, Dutton GR, Ilich JZ. Relationship of Physical Performance with Body Composition and Bone Mineral Density in Individuals over 60 Years of Age: A Systematic Review. J Aging Res 2011; 23: 191896. doi: 10.4061/2011/191896. Rikli RE, Jones CJ. Senior fitness test manual, Human Kinetics 2013. Zieliski W, Wieliski D. Normy sprawnoci fizycznej populacji polskiej od 65. roku ycia. [w:] Maciaszek J, Szeklicki R, Osiski W (red.) Aktywno fizyczna w wieku starszym w badaniach naukowych (potrzeby i korzyci). Bogucki Wydawnictwo Naukowe Pozna 2012; 153-165. Sierpowska A, Ciechanowicz I, Cywinska-Wasilewska G. Functional fitness assessment among elderly women (60+) participating in yoga or swimming exercises. Stud Phys Cult Tourism 2006;13: 81­83. Skalska A. Ograniczenie sprawnoci funkcjonalnej osób w podeszlym wieku. Zdrowie Publiczne i Zarzdzanie 2011;1:50-59. Kyle UG, Genton L, Hans D, i wsp. Total body mass, fat mass, fat-free mass, and skeletal muscle in older people: cross-sectional differences in 60-year-old persons. J Am Geriatr Soc 2001;49(12):1633-1640. Ignasiak Z, Dbrowska G, urek G. Poziom otluszczenia u kobiet starszych ­ sluchaczek Uniwersytetu Trzeciego Wieku aktywnych i nieaktywnych ruchowo. Antropomotoryka 2007; 37: 67-73. Babiarczyk B, Turbiarz A. Body Mass Index in elderly people - do the reference ranges matter? Prog Health Sci 2012; 2: 58-67. Zdrodowska A, Wiszomirska I, Niemierzycka A, Czajkowska A, Magiera A, Slo M. Sprawno fizyczna kobiet po 60 roku ycia uczestniczcych w zajciach Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Post Rehab 2012;3:19-25. Chang CI, Huang KC, Chan DC, i wsp. The impacts of sarcopenia and obesity on physical performance in the elderly. Obes Res Clin Pract 2015; 9(3): 256-265.

Journal

Advances in Rehabilitationde Gruyter

Published: Mar 1, 2016

References