Get 20M+ Full-Text Papers For Less Than $1.50/day. Start a 14-Day Trial for You or Your Team.

Learn More →

Developing of a network of nature reserves in the Lublin Region

Developing of a network of nature reserves in the Lublin Region DOI: 10.2478/v10066-010-0023-3 Ma³gorzata Stanicka g³ównie na Roztoczu i Polesiu Lubelskim. Rozwój nauk przyrodniczych pozwoli³ na poznawanie Lubelszczyzny i wzmo¿enie dzia³alnooeci na rzecz ochrony obiektów przyrodniczych. HISTORIA TWORZENIA REZERWATÓW PRZYRODY W okresie miêdzywojennym rezerwaty przyrody tworzono g³ównie dziêki zarz¹dzeniom pañstwowych w³adz leoenych. W tym czasie powsta³y te¿ pierwsze rezerwaty na LubelszczyYnie. By³y to rezerwaty leoene na Roztoczu i w Lasach £ukowskich. W 1929 r. na ³amach ,,Ochrony Przyrody" W. Szafer zamieoeci³ projekt rezerwatów pod £ukowem: ,,W Nadleoenictwie L.P. £uków pod Siedlcami wystêpuje, w oderwanej wyspie kresowej, rodzima jod³a, tworz¹c tu parê kompleksów leoenych w uroczyskach Jata i Topór. Ze wzglêdu na wielk¹ wartooeæ naukow¹ tych ostatnich, najdalej ku pó³nocnemu wschodowi w Europie po³o¿onych placówek jod³y, wyst¹pi³a PROP do Ministerstwa Rolnictwa z wnioskiem o utworzenie w uroczysku Jata rezerwatu zupe³nego, który liczy³by oko³o 400 ha powierzchni, oraz rezerwatu czêoeciowego w uroczysku Topór o powierzchni 150 ha" (Szafer 1929). Rezerwaty Jata i Topór o powierzchni 334,98 ha utworzono ostatecznie 21 marca 1933 r. Zarz¹dzeniem Naczelnej Dyrekcji Lasów Pañstwowych nr U/2015/3 (informacja z RDLP w Warszawie). W niektórych pozycjach literatury datuje siê powstanie obiektów ju¿ na rok 1925 (Wilgat 1992). Na LubelszczyYnie doskona³ym przyk³adem prywatnych inicjatyw ochronnych s¹ dzia³ania Ordynacji Zamojskiej. Utworzenie Ordynacji pod koniec XVI wieku sta³o siê pocz¹tkiem ochrony przyrody na Roztoczu i na ca³ej LubelszczyYnie. Ordynacja obejmowa³a w okresie najwiêkszego rozkwitu ok. 140 tys. ha lasów, w tym wiêkszooeæ lasów Roztocza i Puszczy Solskiej. Lasy te otaczali specjaln¹ trosk¹ kolejni ordynaci i leoenicy, czêsto kszta³ceni poza granicami kraju (Wachniewska 1959). Ju¿ od 1932 r. ,,w³aoeciciel Ordynacji, hr. Maurycy Zamojski nosi³ siê z zamiarem za³o¿enia na Bukowej Górze rezerwatu. By³oby to dla nauki nieocenione" ­ pisa³ botanik T. Sulma badaj¹cy stanowiska buka na LubelszczyYnie i uznaj¹cy las na Bukowej Górze za ,,najcenniejszy, zas³uguj¹cy na ca³kowit¹ ochronê zabytek" (Sulma 1933). W 1934 r. powsta³ tu rezerwat Bukowa Góra, o powierzchni 117 ha. Na Roztoczu utworzono tak¿e szereg rezerwatów ,,umownych" (uznanych przez Ordynacjê Zamojsk¹), jak: Kamienna Góra ko³o Florianki, Jarugi i Krzywe w lasach kosobudzkich, dolina rzeki Szumu, Czartowe Pole. Rezerwaty te urzêdowo wydzielono z planów gospodarki leoenej. Oprócz rezerwatów w Lasach £ukowskich i na Roztoczu pojawi³y siê tak¿e inicjatywy ochronne w okolicach Kazimierza i Pu³aw, zwi¹zane przede wszystkim z dzia³alnooeci¹ Pañstwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego w Pu³awach, Ko³a Ochrony Przyrody dzia³aj¹cego przy Delegaturze Pañstwowej Rady Ochrony Przyrody (PROP) w Pu³awach oraz Towarzystwa Mi³ooeników Kazimierza. Inicjatywy te dotyczy³y m.in. Wzgórza Trzech Krzy¿y i Wzgórza Zamkowego w Kazimierzu, Alei Królewskiej w Pu³awach, ochrony krajobrazu Wrót Wioelanych (odcinek Wis³y miêdzy Kazimierzem a Pu³awami), zaproponowano tak¿e utworzenie kilku rezerwatów w okolicznych w¹wozach. KOP podjê³o równie¿ starania w sprawie ochrony wzgórz miêdzy Pu³awami a Kazimierzem i ewentualnego utworzenia rezerwatu w w¹wozie Cienistym, po³o¿onym za wsi¹ Parchatka przy drodze z Pu³aw do Kazimierza (Sprawozdanie, 1924). Wszczêto tak¿e starania o utworzenie rezerwatów obejmuj¹cych stanowisko zimozio³a pó³nocnego Linnea borealis w Niemcach pod Lublinem oraz Górê Stawsk¹ pod Che³mem z reliktow¹ flor¹ (Ogólne sprawozdanie, 1921). Po II wojnie oewiatowej tereny województwa lubelskiego, które zosta³y najwczeoeniej uwolnione od niemieckiej okupacji, sta³y siê na wiele miesiêcy jedynym obszarem w kraju, gdzie mo¿na by³o prowadziæ badania naukowe. Okres powojenny rozpocz¹³ siê dla Lubelszczyzny wa¿nym wydarzeniem, jakim by³o utworzenie w 1944 r. UMCS w Lublinie. Jesieni¹ 1946 r. przy Katedrze Botaniki Rolnej UMCS powsta³o seminarium biocenotyki i ochrony przyrody. ,,Zadaniem seminarium jest zorganizowanie i roztoczenie opieki nad istniej¹cymi rezerwatami przyrodniczymi w LubelszczyYnie oraz staranie siê o utworzenie nowych, propaganda idei ochrony przyrody i krajobrazu, pielêgnowanie i planowanie krajobrazu, budzenia zami³owania w spo³eczeñstwie do przyrody ziemi ojczystej" (Seminarium, 1946). Oddzia³ PROP w Lublinie, z profesorami J. Domaniewskim, A. Malickim i K. Strawiñskim, który powsta³ w 1946 r., rozpocz¹³ prace nad inwentaryzacj¹ pomników i zabytków przyrody Lubelszczyzny i ocen¹ ich stanu w terenie (Z Komitetu Ochrony Przyrody w Lublinie, 1946). W 1946 r. Komitet Ochrony Przyrody, we wspó³pracy z Regionalnym Urzêdem Planowania Przestrzennego (RUPP) pod kierownictwem C. Gawdzika, postanowi³ zbadaæ przyrodê Góry Stawskiej pod Che³mem ze stanowiskiem dziewiêæsi³a pop³ocholistnego i utworzyæ tam rezerwat, ,,je¿eli wizja lokalna da pomyoelny wynik" (Wspó³praca, 1946). Rezerwat Stawska Góra powsta³ w 1956 r. jako drugi w województwie lubelskim po rezerwacie Jata. Na terenie Kazimierz ­ Pu³awy ­ Na³êczów H. Stasiak z PINGW w Pu³awach, na zlecenie RDLP w Lublinie, zaproponowa³ utworzenie 6­7 nowych Ma³gorzata Stanicka rezerwatów, g³ównie w celu ochrony rzadkich gatunków rooelin. Rezerwaty te opisa³ Z. Wilusz w artykule Projekt rezerwatów przyrodniczych na obszarze trójk¹ta Pu³awy­Kazimierz­Na³êczów (1947). 5 czerwca 1947 r. odby³a siê w Pu³awach konferencja w sprawie ochrony przyrody Pu³aw i okolic, zw³aszcza doliny Wis³y i trójk¹ta Pu³awy ­ Kazimierz ­ Na³êczów, z udzia³em delegata Ministra Ooewiaty ds Ochrony Przyrody W. Szafera, miejscowych przedstawicieli nauki i spo³ecznooeci lokalnej (Konferencja w sprawach ochrony przyrody w Pu³awach, 1947). Starano siê tak¿e o objêcie ochron¹ zabytków przyrody nieo¿ywionej. Na konferencji pooewiêconej temu zagadnieniu, która odby³a siê w grudniu 1949 r. w Warszawie w Pañstwowym Muzeum Ziemi, wytypowano do ochrony na LubelszczyYnie ska³ki w Rachowie, sto³ow¹ górê trzeciorzêdow¹ ko³o Che³ma oraz w¹wozy w okolicy Na³êczowa i Kazimierza (Ochrona przyrody nieo¿ywionej, 1950). 7 kwietnia 1949 r. wesz³a w ¿ycie druga polska Ustawa o ochronie przyrody, która da³a podstawy prawne tworzenia rezerwatów przyrody jako ,,obszarów, na których podlega ochronie ca³ooeæ przyrody, niektóre jej sk³adniki lub estetyczne cechy krajobrazu" (Dz. U. nr 25, poz. 180, Art.11, 2). W 1952 r. Minister Leoenictwa wyda³ siedem pierwszych rozporz¹dzeñ w sprawie ustanowienia rezerwatów przyrody (isip.sejm.gov.pl). Drugim w kolejnooeci powsta³ym rezerwatem w Polsce by³ rezerwat Jata w województwie lubelskim (pierwszym ­ Rezerwat Skalny im. Jana Czarnockiego pod Kielcami). Po powstaniu UMCS w Lublinie jednym z jego g³ównych poligonów badawczych sta³o siê Roztocze OErodkowe. W tamtym okresie zaczê³y siê ukazywaæ publikacje mówi¹ce o niezwyk³ych walorach przyrodniczych i potrzebie ochrony roztoczañskich lasów i dolin rzecznych. Jeden z pierwszych powojennych artyku³ów dotycz¹cych ochrony przyrody na LubelszczyYnie dotyczy³ rezerwatów przyrodniczych Zamojszczyzny. Autor ­ W. Skuratowicz, zaproponowa³ roztoczenie opieki nad zachowanymi rezerwatami oraz powiêkszenie rezerwatu Bukowa Góra (Skuratowicz 1946). Trzy pierwsze rezerwaty na Roztoczu ­ Bukowa Góra, Obrocz i Nart-Czerkies ­ powsta³y w 1957 r. w celu ochrony naturalnych i najlepiej zachowanych fragmentów drzewostanów jod³owych i bukowych. Wraz z kolejnymi siedmioma rezerwatami utworzonymi w latach 1959­1973 (Maziarki, Jarugi, Bór Sosnowy na Stokach, Stoki nad Wieprzem, Kamienna Góra, Rezerwat im. Z. Czubiñskiego, Krzywionka) wesz³y w 1974 r. w sk³ad Roztoczañskiego Parku Narodowego. Wnioski o utworzenie wiêkszooeci z tych rezerwatów przygotowali D. Fija³kowski i K. Izdebski. H. Maruszczak i T. Wilgat, badaj¹c strefê krawêdziow¹ Roztocza OErodkowego, opisali piêkno doliny Sopotu, odcinek prze³omowy Szumu, odcinek doliny Tanwi z szypotami stanowi¹cy rezerwat przyrody, a tak¿e zas³uguj¹cy na ochronê, posiadaj¹cy du¿e walory krajobrazowe odcinek doliny Jelenia z wodospadem (Maruszczak, Wilgat 1955). Oficjalnie utworzono je po wojnie jako rezerwaty krajobrazowe w 1958 r. pod nazwami Czartowe Pole, Nad Tanwi¹ i Szum. Od 1954 r. S. Surdacki z UMCS prowadzi³ na LubelszczyYnie badania wystêpowania sus³a pere³kowanego. Zaproponowa³ utworzenie rezerwatów dla ich ochrony w Gliniskach i S³awêcinie w powiecie hrubieszowskim (Surdacki 1962, 1970). Stanowisko w Gliniskach oceniono jako najcenniejsze w Polsce, dodatkowo odkryto tu jedyne w kraju stanowisko tchórza stepowego (Mêczyñski, 1981). Rezerwat Gliniska powsta³ dopiero w 1982 r. W 1959 r. lubelski oddzia³ PTG zorganizowa³ konferencjê pooewiêcon¹ Polesiu Lubelskiemu i ochronie jego oerodowiska przyrodniczego. Trwa³y wówczas prace nad przygotowaniem planu rozwoju tego terenu i zagospodarowania obszaru w zasiêgu oddzia³ywania Kana³u Wieprz­Krzna, budowanego w latach 1954­1961. Jednoczeoenie prowadzono tu ró¿norodne badania, które zreferowano na konferencji (Wilgat red. 1963). Podczas dyskusji D. Fija³kowski zaproponowa³ utworzenie w tym regionie szeregu rezerwatów oraz parku narodowego w rejonie jeziora Wytyckiego (przysz³ego Poleskiego Parku Narodowego). D. Fija³kowski, w wyniku dok³adnego opracowania szaty rooelinnej jezior £êczyñsko-W³odawskich i przylegaj¹cych do nich torfowisk, za godne ochrony uzna³ 10 jezior i otaczaj¹cych je torfowisk ­ jeziora: Czarne Sosnowickie, Brzeziczno, Biesiadki, Brudno, Czarne Gooecinieckie, OEwierszczów, Skomielno, Hañskie, Gumienno i Czarne (Fija³kowski 1959 a). Jednymi z pierwszych opracowañ fitosocjologicznych D. Fija³kowskiego, po³¹czonymi z propozycjami ochrony, by³y te dotycz¹ce obszaru rezerwatu leoenego Bachus ko³o Che³ma w 1957 r. oraz jeziora i torfowiska Dubeczno w 1959 r. Oprócz badañ na Polesiu D. Fija³kowski, który w 1958 r. odkry³ drugie na LubelszczyYnie, a czwarte w Polsce stanowisko dziewiêæsi³a pop³ocholistnego w OEwidnikach pod Grabowcem, wraz z wojewódzkim konserwatorem przyrody J. Górskim starali siê o utworzenie w tym miejscu rezerwatu (Fija³kowski 1959 b), w 1965 r. utworzono tu rezerwat Rogów. W latach 50. zatwierdzono 16 rezerwatów w województwie lubelskim (patrz: za³¹cznik). W województwie lubelskim, w którym stwierdzono istnienie 692 torfowisk na powierzchni 150 564 ha (trzecie miejsce w Polsce po woj. bia³ostockim i bydgoskim), nie by³o jeszcze ¿adnego rezerwatu torfowiskowego (Pa³czyñski 1968). Tereny najbardziej godne ochrony znajdowa³y siê ,,pod zarz¹dem gromadzkim, uspo³ecznionym lub s¹ w³asnooeci¹ prywatn¹. Dotychczasowe próby Ma³gorzata Stanicka objêcia ochron¹ chocia¿ czêoeci tych i innych obiektów nie doprowadzi³y do pomyoelnych wyników" (Fija³kowski, Górski 1964). W okolicy £ukowa, gdzie istnia³y ju¿ rezerwaty Jata i Topór, rozpoczêto starania o objêcie ochron¹ tzw. kry jurajskiej. Badania tej osobliwooeci prowadzono ju¿ w XIX wieku, geografowie interesowali siê ni¹ w okresie miêdzywojennym, a po II wojnie oewiatowej opisywa³ j¹ m.in. J. Morawski (Morawski 1954, 1961). Opracowanie naukowe projektowanego rezerwatu wykonali pracownicy Muzeum Ziemi PAN z Warszawy (dokumentacja rezerwatu Kra Jurajska, WOEIR UW w Lublinie). Rezerwat powsta³ w 1980 r. Na pó³nocy województwa, w okolicach Leoenej Podlaskiej, badania prowadzi³ tak¿e Z. Denisiuk, co zaowocowa³o propozycjami utworzenia kolejnych rezerwatów, jak: uroczysko Chmielinne, uroczysko Dêbina oraz uroczysko Ko³owie¿ (Denisiuk 1961) oraz uroczysko Dêbina ko³o Janowa Podlaskiego (Denisiuk 1964). W 1963 r. na wniosek IUNG w Pu³awach utworzono rezerwat £êg na Kêpie, po³o¿ony na madach nadrzecznych na terenie Instytutu i chroni¹cy pozosta³ooeci ³êgu z okazami topoli bia³ej i czarnej (Rezerwat £êg na Kêpie, 1973). W latach 60. zatwierdzono na LubelszczyYnie 14 rezerwatów (patrz: za³¹cznik). Powo³ane rezerwaty przyrody nie zabezpiecza³y osobliwooeci przyrody Lubelszczyzny w wystarczaj¹cym stopniu, zatem D. Fija³kowski przygotowa³ i opublikowa³ projekty kolejnych 74 rezerwatów i korektê czterech ju¿ istniej¹cych (Fija³kowski 1975). W styczniu 1975 r. Biuro Polityczne KC PZPR podjê³o decyzjê o budowie kopalñ w Lubelskim Zag³êbiu Wêglowym (LZW) na Pojezierzu £êczyñsko-W³odawskim (Porzycki 1984). Naukowcy czynili intensywne starania, by zachowaæ najcenniejsze obiekty przyrodnicze w warunkach, gdy utworzenie tu parku narodowego sta³o siê niemo¿liwe. W projekcie ochrony krajobrazu w LZW z 1975 r., oprócz istniej¹cego tu rezerwatu Brzeziczno, wytypowano cztery obiekty do ochrony rezerwatowej: £ukietek, Nadrybie, Ciesacin i Biesiadki (Wilgat, Fija³kowski 1975). D. Fija³kowski, który dokona³ w 1978 r. waloryzacji przyrodniczej Zag³êbia, po zweryfikowaniu projektu z 1975 r. zaproponowa³ utworzenie ogromnego rezerwatu przyrody o pow. 1000 ha, obejmuj¹cego jeziora Uoeciwierz, Nadrybie i Bikcze i tereny miêdzy nimi (Fija³kowski 1978). Ponownie wskaza³, wraz z T. Krajewskim, na unikalny charakter i koniecznooeæ ochrony torfowiska Dubeczno ­ ,,najpiêkniejszego w Polsce torfowiska wysokiego" (Krajewski 1979). W latach 70. na LubelszczyYnie zatwierdzono 17 rezerwatów (patrz: za³¹cznik). W 1980 r. powsta³ rezerwat geologiczno-stepowy ¯mudY w województwie che³mskim w celu ochrony muraw stepowych oraz dla zachowania unikalnych form erozyjnych na stokach zbudowanych ze ska³ kredowych (Harasimiuk i in. 1982). Projekt rezerwatu opracowano w Pracowni Badañ Geologicznych LZW Instytutu Nauk o Ziemi UMCS (dokumentacja rezerwatu ¯mudY, WOEIR UW w Lublinie). W 1983 r. D. Fija³kowski opublikowa³ uaktualnienie propozycji z 1975 r., zawieraj¹ce projekty a¿ 125 rezerwatów przyrody wraz z ich oznaczeniem na mapie (Fija³kowski 1983). W projektach planu zagospodarowania przestrzennego Kazimierskiego Parku Krajobrazowego przewidziano utworzenie kilkunastu rezerwatów (Harasimiuk 1986). £¹cznie rezerwaty te mia³yby obj¹æ, wraz z ju¿ istniej¹cym £êgiem na Kêpie, 0,8% powierzchni Parku i jego otuliny (Nowacka 1992). Pracownicy Wydzia³u Biologii i Nauk o Ziemi UMCS opracowali w 1986 r. projekt rezerwatu krajobrazowo-florystycznego Skarpa Dobrska, pod pierwotn¹ nazw¹ Dobre lub Na Skarpie. W 1996 r. M. Harasimiuk i M. Kucharczyk z zespo³em opracowali plan ochrony rezerwatu Skarpa Dobrska na lata 1997­2016 (dokumentacja rezerwatu Skarpa Dobrska, WOEIR UW w Lublinie). W dokumentacji naukowej Poleskiego Parku Narodowego, która powstawa³a w latach 1984­1988, przedstawiono opis czterech rezerwatów projektowanych w strefie ochronnej parku. By³y to trzy rezerwaty torfowiskowe: Uoeciwierz, Ciesacin i Lejno, oraz rezerwat leoeny Pieszowola (Chmielewski red. 1989). W 1988 r. opracowano dokumentacjê do utworzenia rezerwatu faunistycznego Bagno Bubnów o pow. 1410 ha, obejmuj¹cego torfowiska niskie Bagno Bubnów i Bagno Staw (Piotrowska, Wójciak, Borchulski 1990). Rezerwat Bagno Bubnów zatwierdzono w 1991 r. na powierzchni 1468,63 ha, a w 1994 r. w³¹czono do Poleskiego Parku Narodowego. W 1987 r. pracownicy Muzeum Przyrodniczego Uniwersytetu Wroc³awskiego i Pracowni Atlasu Flory Polskiej PAN we Wroc³awiu opracowali projekt rezerwatu ¿ó³wia b³otnego w Sobiborskim Parku Krajobrazowym, który sta³ siê podstaw¹ utworzenia rezerwatu ¯ó³wiowe B³ota rok póYniej (dokumentacja rezerwatu ¯ó³wiowe B³ota, WOEIR UW w Lublinie). W ówczesnym województwie bialskopodlaskim czyniono starania o objêcie ochron¹ rezerwatow¹ stanowisk lêgowych czapli siwej. W 1973 r. utworzono rezerwat Czapliniec w Uroczysku Feliksówka, zaoe w latach 80. stwierdzono liczniejsze stanowisko w uroczysku Krzyczew. Podjêto wtedy starania o utworzenie tu rezerwatu Czapli Stóg. ,,Projektowany rezerwat, oprócz niezaprzeczalnych wartooeci naukowo-dydaktycznych, posiada du¿e walory krajobrazowe i spo³eczne. Myoel utworzenia tego rezerwatu spotyka siê z gor¹cym poparciem Ma³gorzata Stanicka miejscowej ludnooeci" (£êczycki 1984). Rezerwat Czapli Stóg zatwierdzono w 1987 r. W ówczesnym województwie tarnobrzeskim trwa³y starania o utworzenie rezerwatów g³ównie w Lasach Janowskich, w istniej¹cym od 1978 r. Parku Krajobrazowym Nad Branwi¹, a nastêpnie w utworzonym w 1984 r. Parku Krajobrazowym Lasy Janowskie. Propozycje rezerwatów znalaz³y siê m.in. w projekcie D. Fija³kowskiego z 1983 r., dotycz¹cym rozszerzenia granic Parku nad Branwi¹ oraz jego otuliny. Dokumentacje rezerwatów opracowano w latach 1984­1985 w kilku tomach Rezerwatów Przyrody w Parku Krajobrazowym Lasy Janowskie w województwie tarnobrzeskim. Znalaz³a siê tu dokumentacja rezerwatów Szklarnia, Kacze B³ota, Imielity £ug i Lasy Janowskie. W województwie zamojskim trwa³y prace nad utworzeniem kolejnych rezerwatów: Mi¹czyn, K¹ty, Ostrzyca, Wieprzec, Dobu¿ek (obecna nazwa Skarpa Dobu¿añska), Broczówka, Zalesie i Nowiny. S. Surdacki, który od lat 60. stara³ siê o utworzenie rezerwatów ochrony stanowisk sus³a pere³kowanego na ZamojszczyYnie, w 1981 r. uzasadni³ koniecznooeæ utworzenia kolejnego ­ rezerwatu Hubale. W 1982 r. utworzono dwa rezerwaty faunistyczne wed³ug projektu Surdackiego ­ Gliniska i Hubale. W latach 80. utworzono na LubelszczyYnie 29 rezerwatów (patrz: za³¹cznik). W 1991 r., po wielu latach starañ, wesz³a w ¿ycie trzecia polska Ustawa o ochronie przyrody (Dz. U. nr 114, poz. 492). Ustawa definiowa³a rezerwat jako ,,obszar obejmuj¹cy w stanie naturalnym lub ma³o zmienionym ekosystemy, okreoelone gatunki rooelin i zwierz¹t, elementy przyrody nieo¿ywionej, maj¹ce istotn¹ wartooeæ ze wzglêdów naukowych, przyrodniczych, kulturowych b¹dY krajobrazowych" (Ustawa o ochronie przyrody, 1991, Art. 23). Rezerwaty przyrody, wraz z parkami narodowymi, parkami krajobrazowymi i obszarami chronionego krajobrazu, sta³y siê czêoeci¹ krajowego systemu obszarów chronionych. Wokó³ rezerwatu mo¿e byæ utworzona otulina. Dla obiektów tych tworzy siê plany ochrony, choæ zasady ich tworzenia pojawi³y siê dopiero w 2002 r. w Rozporz¹dzeniu Ministra OErodowiska z dnia 15 kwietnia 2002 r. w sprawie szczegó³owych zasad sporz¹dzania projektu planu ochrony dla rezerwatu przyrody (Dz. U. 2002 nr 55 poz. 496). Od 1 stycznia 1999 r., wraz z wejoeciem w ¿ycie Ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw okreoelaj¹cych kompetencje organów administracji publicznej w zwi¹zku z reform¹ ustrojow¹ pañstwa (Dz. U. nr 106, poz. 668), rezerwaty tworzy wojewoda, który tak¿e zatwierdza plany ich ochrony. S. Mêczyñski i R. Styka z UMCS opracowali w 1991 r. projekt kolejnych na ZamojszczyYnie rezerwatów faunistycznych ­ Suoele Wzgórza oraz Wygon Grabowiecki, które powsta³y w 1996 r. (dokumentacja rezerwatów Suoele Wzgórza i Wygon Grabowiecki, WOEIR UW w Lublinie). W latach póYniejszych zaprojektowali oni dwa kolejne rezerwaty ochrony sus³ów ­ Pastwiska nad Huczw¹ i B³onia Nadbu¿añskie (Mêczyñski, Gr¹dziel, Styka, 2006). Z inicjatywy Departamentu Ochrony Przyrody MOOEZNiL, opracowano w 1996 r. Koncepcjê docelow¹ sieci rezerwatów wodno-b³otnych, w której zaproponowano w granicach obecnego województwa lubelskiego 33 rezerwaty w województwie che³mskim, 10 w województwie bialskopodlaskim i 18 w województwach lubelskim, zamojskim i tarnobrzeskim (karty obiektów w zbiorach Oddzia³u Ochrony Przyrody WOEiR UW w Lublinie). W latach 90. zaproponowano dwa rezerwaty w granicach administracyjnych Lublina, gdzie od 1981 r. istnia³ rezerwat leoeny Stasin. W 1992 r. Wojewódzki Konserwator Przyrody T. J. Chmielewski sformu³owa³ wniosek o utworzenie rezerwatu florystyczno-krajobrazowego Górki Czechowskie, a dokumentacjê obiektu opracowa³ zespó³ pod kierunkiem M. Harasimiuka. D. Fija³kowski zaproponowa³ dodatkowo za³o¿enie w po³udniowym fragmencie lubelskiego arboretum, które mia³o staæ siê czêoeci¹ Ogrodu Botanicznego UMCS. W paYdzierniku 2000 r. Górki Czechowskie naby³a kielecka spó³ka ,,Echo Investment", która planowa³a tam wybudowaæ centrum handlowe. W listopadzie 2001 r. Zarz¹d Miasta Lublina postanowi³ zachowaæ parkowo-rekreacyjne przeznaczenie poligonu, jednak do tej pory trwaj¹ dyskusje nad przysz³ooeci¹ tego terenu. W 1998 r. w wyniku przeprowadzenia inwentaryzacji przyrodniczej miasta T. J. Chmielewski i M. Kucharczyk zg³osili projekt utworzenia rezerwatu Skarpa Jakubowicka (Program Ochrony OErodowiska dla miasta Lublina do roku 2015, 2002). W roku tym zatwierdzono tak¿e rezerwat Piskory w Obszarze Chronionego Krajobrazu Pradoliny Wieprza. Propozycjê ochrony tego obszaru zg³oszono ju¿ w latach 70., lecz jezioro Piskory uleg³o ca³kowitemu zanikowi. W 1993 r. podjêto udan¹ próbê odtworzenia jeziora w ramach pionierskiego w skali kraju programu renaturalizacji i przyrodniczego wzbogacania, koordynowanego przez T. J. Chmielewskiego (Chmielewski 2000). Projekt ,,Renaturalizacja stosunków ekologicznych w rejonie jeziora Piskory" otrzyma³ II nagrodê w ogólnopolskim konkursie na aktywn¹ ochronê terenów wodno-torfowiskowych. Lata 90. to systematyczny przyrost liczby i powierzchni obszarów chronionych. W województwie lubelskim utworzono w tym okresie 22 rezerwaty (patrz: za³¹cznik). W tym okresie zniesiono piêæ rezerwatów: w 1992 r. ­ Durne Bagno, Jezioro Moszne, D³ugie i Torfowisko Or³owskie, w 1994 r. Bagno Bubnów, w³¹czaj¹c je do PPN. Ma³gorzata Stanicka W 1996 r. D. Fija³kowski wraz ze wspó³pracownikami opublikowa³ charakterystykê i analizê rezerwatów przyrody w szeoeciu województwach makroregionu lubelskiego ­ 112 zatwierdzonych oraz 148 projektowanych. Oko³o 30% z obszarów projektowanych D. Fija³kowski zg³asza³ jako godne ochrony jeszcze w latach 60. (Fija³kowski 1996). W latach 1998­1999, w zwi¹zku ze zmian¹ podzia³u administracyjnego Polski, na zlecenie Wojewody Lubelskiego T. J. Chmielewski opracowa³ Projekt doskonalenia systemu obszarów chronionych województwa lubelskiego, który zak³ada³ utworzenie 60 nowych rezerwatów przyrody (Chmielewski, 1999). Do tego czasu utworzono w województwie 83 rezerwaty o ³¹cznej powierzchni 13 256,64 ha. £¹czna powierzchnia obszarów chronionych stanowi³a wówczas 22,4% powierzchni województwa (Plan zagospodarowania przestrzennego województwa lubelskiego, 2002). W planie zagospodarowania przestrzennego województwa lubelskiego z 2002 r. przewidziano, zgodnie z projektem T. J. Chmielewskiego, utworzenie 60 nowych rezerwatów oraz powiêkszenie 24 istniej¹cych. W 2006 r. Biuro Planowania Przestrzennego w Lublinie opracowa³o Raport o stanie zmian w zagospodarowaniu przestrzennym obszaru województwa lubelskiego, w którym oceniono, i¿ ustalenia planu z 2002 r. w zakresie kszta³towania systemu obszarów chronionych zrealizowano w niewielkim zakresie. W raporcie do planowanych rezerwatów do³¹czono kolejne cztery: Torfowisko OEniatycze i Torfowisko Bombowisko w powiecie zamojskim oraz Torfowisko i Bia³e Bagno w powiecie bi³gorajskim (Raport, 2006). W tym okresie utworzono tylko trzy rezerwaty: Machnowsk¹ Górê, Ksiê¿ostany oraz Torfowisko Sobowice (patrz: za³¹cznik). Najm³odszym rezerwatem na LubelszczyYnie jest rezerwat faunistyczny Wis³a pod Zawichostem. W lutym 2008 r. Wojewódzka Rada Ochrony Przyrody, pod przewodnictwem M. Harasimiuka, zaopiniowa³a projekt utworzenia tego rezerwatu przyrody, obejmuj¹cego fragment doliny Wis³y po³o¿ony w granicach województw oewiêtokrzyskiego, podkarpackiego oraz lubelskiego, o ³¹cznej powierzchni 1264 ha (uchwa³a WROP z 13.02.2008 nr 8/08). W województwie lubelskim rezerwat obejmuje 313,33 ha w granicach gminy Annopol. Projekt rezerwatu zosta³ przygotowany w 2007 r. przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków we wspó³pracy ze Stowarzyszeniem Ekologiczno-Kulturalnym ,,Klub Gaja" oraz Regionalnym Zarz¹dem Gospodarki Wodnej w Krakowie ­ administratorem obszaru projektowanego rezerwatu (www.uw.lublin.pl). TWÓRCY DOKUMENTACJI REZERWATÓW PRZYRODY Propozycje rezerwatów w województwie lubelskim zg³aszali po II wojnie oewiatowej przede wszystkim przedstawiciele oerodowisk naukowych, tacy jak: D. Fija³kowski, T. Gr¹dziel, K. Izdebski, K. Karczmarz, M. Kucharczyk, B. Lorens, S. Mêczyñski, Z. Popio³ek, R. Styka, S. Surdacki, F. OEwiês z zespo³ami z Instytutu Biologii UMCS; M. Harasimiuk z zespo³em, A. Kêsik, J. Morawski z Instytutu Nauk o Ziemi, a tak¿e T. J. Chmielewski z Politechniki Lubelskiej oraz W. Skuratowicz i J. Urbañski ­ zoologowie zwi¹zani z Uniwersytetem Poznañskim, S. Gut, Z. Denisiuk z IOP w Krakowie, Z. Czubiñski z UAM w Poznaniu, W. OEcierzyñski z IUNG w Pu³awach, J. Janecki z SGGW AR w Warszawie i inni. Najwiêcej propozycji utworzenia rezerwatów zg³asza³ D. Fija³kowski. Sam lub z innymi badaczami (g³ównie z K. Izdebskim i J. Górskim) lub organizacjami (LOP, PTTK) zg³osi³ oko³o 200 obiektów do ochrony rezerwatowej i, jak oceni³, doprowadzi³ do utworzenia 78% rezerwatów w województwie lubelskim. 5% rezerwatów powsta³o dziêki projektom K. Izdebskiego, by³y to g³ównie rezerwaty na Roztoczu (Fija³kowski 2003). Zoologowie z Zak³adu Anatomii Porównawczej i Antropologii Instytutu Biologii UMCS ­ S. Surdacki, a nastêpnie S. Mêczyñski i R. Styka ­ zaprojektowali osiem rezerwatów chroni¹cych siedliska sus³a pere³kowanego, z czego piêæ zatwierdzono, a tak¿e doprowadzili do wpisania tego gatunku do Polskiej Czerwonej Ksiêgi. Ornitolodzy z UMCS i AR, dzia³aj¹cy jednoczeoenie w Lubelskim Towarzystwie Ornitologicznym (LTO), brali aktywny udzia³ w opracowywaniu dokumentacji paru rezerwatów, zaprojektowali te¿ kilka z nich. CHARAKTERYSTYKA ZBIORU REZERWATÓW PRZYRODY W okresie 1933­2008 utworzono w województwie lubelskim 103 rezerwaty przyrody, z których 11 w³¹czono do Roztoczañskiego i 5 do Poleskiego Parku Narodowego. Powierzchnia 87 istniej¹cych obecnie rezerwatów przyrody województwa lubelskiego stanowi 6,8% powierzchni rezerwatów w Polsce, co daje pi¹te miejsce woeród wszystkich województw (Ochrona OErodowiska, 2008). Rezerwaty nale¿¹ do ooemiu z dziewiêciu rodzajów wyró¿nianych w Polsce ­ 35 rezerwatów leoenych, 16 torfowiskowych, 12 faunistycznych, 8 stepowych, 6 krajobrazowych, 6 florystycznych, 3 przyrody nieo¿ywionej i 1 wodny, w województwie nie ma rezerwatów s³onorooelowych (Rocznik Statystyczny Województwa Lubelskiego, 2007). Najwiêksz¹ powierzchniê zajmuj¹ rezerwaty leoene ­ 53,4% powierzchni wszystkich obiektów, torfowiskowe ­ 27,1% oraz Ma³gorzata Stanicka faunistyczne ­ 9,4%, nastêpnie krajobrazowe ­ 5,5%, wodne ­ 1,7%, florystyczne ­ 1,3%, stepowe ­ 1,3% i przyrody nieo¿ywionej ­ 0,1%. Przeciêtna powierzchnia rezerwatu wynosi 135,9 ha, przy przeciêtnej wartooeci dla kraju 118,6 ha (Ochrona OErodowiska, 2008). Najmniejszymi obiektami ­ o powierzch30 25 20 15 10 5 0 ­5 ­10 ­15 1950­1959 1960­1969 1970­1979 1980­1989 1990­1999 2000­2009 Serie1 Serie2 liczba obiektów lata Ryc. 1. Liczba rezerwatów przyrody utworzonych (serie 1) i zniesionych (serie 2) w województwie lubelskim po II wojnie oewiatowej. ród³o: opracowanie w³asne 6000 5000 4000 Serie1 Serie2 powierzchnia w ha 1950­1959 1960­1969 1970­1979 1980­1989 1990­1999 2000­2009 ­1000 ­2000 ­3000 lata Ryc. 2. Powierzchnia rezerwatów przyrody utworzonych (serie1) i zniesionych (serie 2) w województwie lubelskim po II wojnie swiatowej. ród³o: opracowanie w³asne Rezerwaty przyrody w województwie lubelskim ­ stan na 2002 r. (brakuje 4 rezerwatów przyrody). ród³o: Biuro Planowania Przestrzennego, Lublin 2002 ni 1 ha ­ s¹ rezerwaty: Piekie³ko ko³o Tomaszowa Lubelskiego, Rogów oraz Wolwinów, najwiêkszy zaoe jest rezerwat Lasy Janowskie o powierzchni 2677 ha. Na tle Polski województwo lubelskie zajmuje pierwsze miejsce (!) pod wzglêdem powierzchni rezerwatów stepowych (30,3% powierzchni rezerwatów stepowych w kraju) oraz torfowiskowych (19% powierzchni rezerwatów torfowiskowych w kraju) oraz trzecie miejsce pod wzglêdem powierzchni rezerwatów leoenych (9,7% powierzchni rezerwatów leoenych w kraju). Du¿a powierzchnia rezerwatów leoenych przy niskiej lesistooeci regionu (22,5% i 14. miejsce w kraju) oewiadczy o wartooeci przyrodniczej lasów i du¿ej wadze, jak¹ przywi¹zywano na LubelszczyYnie do ich ochrony. ZAKOÑCZENIE Sieæ rezerwatów w województwie lubelskim wci¹¿ jest niekompletna. Projekt doskonalenia systemu obszarów chronionych województwa lubelskiego z 1999 r. (Chmielewski 1999) zak³ada³ utworzenie 60 nowych rezerwatów przyrody, a przez kolejne 10 lat utworzono ich jedynie 5. W wykazie rezerwatów projektowanych w RDOOE w Lublinie znajduje siê 66 obiektów oraz ich dokumentacje (styczeñ 2009). Wed³ug danych z Oddzia³u Ochrony Przyrody WOEiR UW w Lublinie (obecnie Regionalna Dyrekcja Ochrony OErodowiska ­ RDOOE w Lublinie) w styczniu 2009 r. ¿aden z lubelskich rezerwatów nie posiada³ aktualnego planu ochrony. Wiele planów ochrony rezerwatów utraci³o wa¿nooeæ w wyniku zmiany prawa, co jest ogromnym problemem w skali ca³ego kraju. Mimo solidnych podstaw naukowych opracowanych dokumentacji oraz starañ kolejnych wojewódzkich konserwatorów przyrody, a zw³aszcza J. Górskiego, T. J. Chmielewskiego i B. Sielewicz, wiele projektów ochronnych nie zosta³o do tej pory zrealizowanych. Potencja³ naukowy ooerodka lubelskiego i efekty prac badawczych (projekty planów ochrony, ekspertyzy, programy monitoringu itp.) czêsto nie s¹ wykorzystywane, a wrêcz marnotrawione z powodu braku funduszy lub zmian prawno-organizacyjnych. L I T E R AT U R A C h m i e l e w s k i T. J. red., 1989: Poleski Park Narodowy ­ dokumentacja naukowa. IGPiK, TWWP, Warszawa­Lublin. C h m i e l e w s k i T. J., 1999: Projekt doskonalenia systemu obszarów chronionych Lubelszczyzny po zmianie podzia³u administracyjnego. NAVIP Lublin. C h m i e l e w s k i T. J., 2000: Odtworzenie jeziora Piskory oraz przyrodnicze wzbogacenie jego otoczenia. Biul. Ogr. Bot., 9, 85­88. Ma³gorzata Stanicka D e n i s i u k Z., 1961: Zas³uguj¹ce na ochronê lasy w okolicach Leoenej Podlaskiej. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 1, 18­31 D e n i s i u k Z., 1964: Uroczysko Dêbina ko³o Janowa Podlaskiego, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹. z. 4, 16­25. F i j a ³ k o w s k i D., 1959 a: Szata rooelinna jezior £êczyñsko-W³odawskich i przylegaj¹cych do nich torfowisk. Annales UMCS, Sec. B, vol. XIV, 3, 131­206. F i j a ³ k o w s k i D., 1959 b: Drugie stanowisko dziewiêæsi³u pop³ocholistnego na Wy¿ynie Lubelskiej. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 2, 16­19. F i j a ³ k o w s k i D., 1975: Pomniki przyrody, rezerwaty, parki i krajobrazy województwa lubelskiego. PTTK Lublin, 45­60. F i j a ³ k o w s k i D., 1978: Waloryzacja przyrodnicza Lubelskiego Zag³êbia Wêglowego. IKOE Warszawa. F i j a ³ k o w s k i D., 1983: Ochrona przyrody w makroregionie lubelskim. UMCS Lublin. F i j a ³ k o w s k i D., 1996: Ochrona przyrody i oerodowiska naturalnego w oerodkowowschodniej Polsce. UMCS Lublin. F i j a ³ k o w s k i D., 2003: Ochrona przyrody i oerodowiska na LubelszczyYnie. LTN Lublin. F i j a ³ k o w s k i D., G ó r s k i J., 1964: Aktualny stan ochrony przyrody w województwie lubelskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 4, 3­16. H a r a s i m i u k M. i in., 1982: Rezerwat geologiczno-stepowy w ¯mudzi w województwie che³mskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 6, 46. H a r a s i m i u k M., 1986: Kazimierski Park Krajobrazowy. WOIT, Lublin. Konferencja w sprawach ochrony przyrody w Pu³awach, 1947, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 7/8/9, 2­3. K r a j e w s k i T., 1979: O ochronê torfowiska Dubeczno w województwie che³mskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 4, 38­41. £ ê c z y c k i T., 1984: Projektowany rezerwat faunistyczny Czapli Stóg w województwie bialskopodlaskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 3, 87­91. M a r u s z c z a k H., W i l g a t T., 1955: RzeYba strefy krawêdziowej Roztocza OErodkowego. Annales UMCS, Sec. B, vol. X,1, 1­75. M ê c z y ñ s k i S., 1981: Godne ochrony stanowisko sus³a pere³kowanego Citellus suslicus w miejscowooeci Gliniska w województwie zamojskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 4, 5­13. M ê c z y ñ s k i S., G r ¹ d z i e l T., S t y k a R., 2006: Stan zachowania kolonii oeródpolnych sus³a pere³kowanego na terenie gmin Mi¹czyn, Tyszowce, Uchanie i Grabowiec ­ koncepcja utworzenia sieci rezerwatów przyrody. Lublin. M o r a w s k i J., 1954: Materia³y do znajomooeci kry jurajskiej pod £ukowem. Annales UMCS, Sec. B, vol. IX. M o r a w s k i J., 1961: W sprawie ochrony kier jurajskich pod £ukowem. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 3, 34­40. N o w a c k a M., 1992: Kazimierski Park Krajobrazowy, [w:] Wilgat T., System Obszarów Chronionych Województwa Lubelskiego. UMCS, TWWP, LFOOEN Lublin, 61­94. Ochrona przyrody nieo¿ywionej, 1950: Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 1/2, 50. Ochrona OErodowiska 2008: GUS, Warszawa. Ogólne sprawozdanie z czynnooeci Pañstwowej Komisji Ochrony Przyrody za okres od 1 stycznia 1920 do 30 lipca 1921, 1921, Ochrona Przyrody, z. 2, 87. P a ³ c z y ñ s k i A., 1968: Ochrona przyrody i zasobów torfowisk Polski na tle problemów gospodarczych i naukowych. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 4, 11. P i o t r o w s k a M., W ó j c i a k J., B o r c h u l s k i Z., 1990: Bagno Bubnów, projektowany rezerwat faunistyczny w województwie che³mskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 3, 54­60. Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Lubelskiego, 2002: Biuro Planowania Przestrzennego, Lublin. P o r z y c k i J., 1984: Odkrycie Lubelskiego Zag³êbia Wêglowego i jego znaczenie dla gospodarki narodowej, [w:] Koz³owski S. (red.), Surowce mineralne oerodkowowschodniej Polski. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, 221­232. Raport o stanie zmian w zagospodarowaniu przestrzennym obszaru województwa lubelskiego, Lublin 2006, rozdz. 3, s. 32, www.bpp.lublin.pl/oprac. Rezerwat £êg na Kêpie w województwie lubelskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, 1973, z. 5, 56­57. Rocznik Statystyczny Województwa Lubelskiego, 2007, US w Lublinie. Seminarium biocenotyki i ochrony przyrody na Uniwersytecie im. Marii Curie-Sk³odowskiej w Lublinie 1946. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 9/10, 51. Skuratowicz W., 1946: Ma³o znane rezerwaty przyrodnicze Zamojszczyzny. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 3/4, 14­17. Sprawozdanie z dzia³alnooeci Ko³a Ochrony Przyrody, dzia³aj¹cym przy Delegaturze PROP w Pu³awach za okres 5 maja 1922 r. ­ 5 maja 1923 r., 1924, Ochrona Przyrody, z. 5, 45. S u l m a T., 1933: Kresowe stanowiska buka na LubelszczyYnie i ich ochrona, Ochrona Przyrody, r. 13, 78­83. S u r d a c k i S., 1962: Zagadnienie ochrony sus³a w LubelszczyYnie, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 6, 13­17. S u r d a c k i S., 1970: Ponowny alarm w sprawie ochrony sus³a w Polsce. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 3, 11. S y m o n i d e s E., 2007: Ochrona przyrody. Wyd. UW, Warszawa. S z a f e r W., 1929: Projekt rezerwatu dla ochrony kresowej jod³y pod £ukowem. Ochrona Przyrody, r. 9, 149. W a c h n i e w s k a A., 1959: Z historii ochrony przyrody na Roztoczu. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 3, 11­19. W i l g a t T. red., 1963: Polesie Lubelskie. Wydawnictwo Lubelskie, Lublin. W i l g a t T. red., 1992: System obszarów chronionych województwa lubelskiego. UMCS, TWWP, LFOOEN, Lublin. W i l g a t T., F i j a ³ k o w s k i D., 1975: Projekt ochrony krajobrazu w przysz³ym Lubelskim Zag³êbiu Wêglowym. Ochrona Przyrody, r. 40, 11­44. W i l u s z Z., 1947: Projekt rezerwatów przyrodniczych na obszarze trójk¹ta Pu³awy­Kazimierz­Na³êczów, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 3/4, 55­58. Wspó³praca Pañstwowej Rady Ochrony Przyrody z regionalnymi urzêdami planowania przestrzennego, 1946, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 3/4, 53. Z Komitetu Ochrony Przyrody w Lublinie, 1946, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 5/6, 24­25. Ma³gorzata Stanicka ZA£¥CZNIK Wykaz rezerwatów utworzonych na obszarze woj. lubelskiego po II wojnie oewiatowej wed³ug kolejnooeci tworzenia (rezerwaty zaznaczone kursyw¹ wesz³y w sk³ad parków narodowych) List of reserves established in the Lublin region after World War II in the order of creation 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Jata, 1952, M.P. 1952 nr 69 poz. 1049, gmina £uków, powiat ³ukowski; florystyczny leoeny; pow. 1117 ha Stawska Góra, 1956, M.P. 1956 nr 103 poz. 1195, gmina Che³m, powiat che³mski; florystyczny; pow. 4 ha Bukowa Góra, 1957, M.P. 1957 nr 75 poz. 465, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 198,42 ha Nart-Czerkies, 1957, M.P. 1957 nr 10 poz. 74, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 480,51 ha Obrocz, 1957, M.P. 1957 nr 11 poz.78, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 70,97 ha Bachus, 1958, M.P. 1958 nr 63 poz. 361, gmina Sawin, powiat che³mski; florystyczny leoeny; pow. 83 ha Czartowe Pole, 1958, M.P. 1958 nr 63, poz. 363, gmina Józefów, powiat bi³gorajski; krajobrazowy; pow. 164 ha Kozie Góry, 1958, M.P 1958 nr 65 poz. 384, gmina Lubartów, powiat lubartowski; leoeny; pow. 41,04 ha Nad Tanwi¹, 1958, M.P. 1958 nr 62 poz. 355, gmina Susiec, powiat tomaszowski (lubelski); krajobrazowy leoeny; pow. 41 ha 10. Szum, 1958, M.P. 1958 nr 65 poz. 362, gmina Józefów, powiat bi³gorajski; krajobrazowy leoeny; pow. 17 ha 11. Maziarki, 1959, M.P. 1959 nr 102 poz. 551, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; florystyczny; pow. 2,59 ha 12. Jezioro Brzeziczno, 1959, M.P. 1959 nr 97 poz. 527, gmina Ludwin, powiat ³êczyñski; florystyczny torfowiskowy; pow. 87 ha 13. Jezioro OEwierszczów, 1959, M.P. 1959 nr 100 poz. 536, gmina Cyców, powiat ³êczyñski; florystyczny wodny; pow. 46 ha 14. £abunie, 1959, M.P. 1959 nr 97 poz. 526, gmina £abunie, powiat zamojski; florystyczny stepowy; pow. 109 ha 15. Topór, 1959, M.P. 1959 nr 103 poz. 558, gmina £uków, powiat ³ukowski; florystyczny leoeny; pow. 57 ha 16. Torfowisko przy Jeziorze Czarnym, 1959, M.P. 1959 nr 100 poz. 538, gmina Sosnowica, powiat parczewski; florystyczny torfowiskowy; pow. 46 ha 17. Piekie³ko ko³o Tomaszowa Lubelskiego, 1962, M.P. 1962 nr 60 poz. 287, gmina Tomaszów Lubelski, powiat tomaszowski (lubelski); przyrody nieo¿ywionej; pow. 1 ha 18. Jarugi, 1962, M.P. 1962 nr 69, poz.322, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski, leoeny, pow. 112,56 ha; zmniejszony M.P. 1965 nr 63, poz. 345, pow. 112,07 ha 19. Bór Sosnowy na Stokach, 1962, M.P. 1962 nr 53 poz. 257, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 0,31 ha 20. Stoki nad Wieprzem, 1963, M.P. 1963 nr 18 poz. 102, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 5,13 ha 21. £êg na Kêpie w Pu³awach, 1963, M.P. 1963 nr 60 poz. 310, gmina Pu³awy, powiat pu³awski; leoeny; pow. 5 ha 22. Omelno, 1965, M.P. 1965 nr 60 poz. 314, gmina Drelów, powiat bialski; leoeny; pow. 27 ha 23. Rogów, 1965, M.P. 1965 nr 65 poz. 373, gmina Grabowiec, powiat zamojski; florystyczny stepowy; pow. 1 ha 24. Serniawy, 1965, M.P. 1965 nr 63 poz. 351, gmina Sawin, powiat che³mski; leoeny; pow. 37 ha 25. Durne Bagno, 1966, M.P. 1967 nr 10 poz. 60, gromada Urszulin, powiat w³odawski; torfowiskowy; pow. 213,20 ha 26. Chmielinne, 1967, M.P. 1967 nr 61 poz. 289, gmina Leoena Podlaska, powiat bialski; leoeny; pow. 70 ha 27. Królowa Droga, 1967, M.P. 1967 nr 66 poz. 322, gmina Dêbowa K³oda, powiat parczewski; florystyczny leoeny; pow. 39 ha 28. Las Lipowy w Uroczysku Bukowiec, 1967, M.P. 1967 nr 60 poz. 285, gmina Jarczów, powiat tomaszowski (lubelski); leoeny; pow. 12,41 ha 29. Skrzypny Ostrów, 1967, M.P. 1967 nr 61 poz. 291, gmina Krynice, powiat tomaszowski (lubelski); leoeny; pow. 2 ha 30. Kamienna Góra, 1969, M.P. 1969 nr 2, poz. 15, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 29,69 ha 31. Jezioro Moszne, 1971, M.P. 1972 nr 5 poz. 33, gromada Urszulin, powiat w³odawski; torfowiskowy; pow. 205,15 ha 32. £êg Dêbowy ko³o Janowa Podlaskiego, 1972, M.P. 1972 nr 53 poz. 283, gmina Janów Podlaski, powiat bialski; leoeny; pow. 132,38 ha 33. Wolwinów, 1972, M.P. 1972 nr 36 poz. 202, gmina Che³m, powiat che³mski; florystyczny stepowy; pow. 1 ha 34. Krzywionka, 1972, M.P. 1972 nr 36, poz. 202, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; pow. 119,47 ha 35. Rezerwat im. Prof. Z. Czubiñskiego, 1972, M.P. 1972 nr 36, poz. 202, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 131,13 ha 36. Zwierzyniec, 1972, M.P. 1972 nr 53, poz. 283, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 120,85 ha 37. Brudzieniec, 1973, M.P. 1973 nr 5 poz. 38, gmina Wola Uhruska, powiat w³odawski; florystyczny torfowiskowy; pow. 36 ha 38. BrzeYno, 1973, M.P. 1973 nr 5 poz. 38, gmina Che³m i Dorohusk, powiat che³mski; florystyczny torfowiskowy; pow. 158 ha 39. Czapliniec w Uroczysku Feliksówka, 1973, M.P. 1973 nr 5 poz. 38, gmina Radzyñ Podlaski, powiat radzyñski; faunistyczny leoeny; pow. 15,67 ha 40. Podzamcze, 1974, M.P. 1974 nr 28 poz. 172, gmina Bychawa, powiat lubelski; florystyczny stepowy; pow. 3 ha 41. Jezioro Obradowskie, 1975, M.P. 1975 nr 11 poz. 64, gmina Parczew, powiat parczewski; florystyczny torfowiskowy; pow. 82 ha 42. Obary, 1975, M.P. 1975 nr 11 poz. 64, gmina Bi³goraj, powiat bi³gorajski; florystyczny torfowiskowy; pow. 82 ha 43. Siedliszcze, 1975, M.P. 1975 nr 11 poz. 64, gmina Dubienka, powiat che³mski; faunistyczny leoeny; pow. 15 ha 44. Marynopole, 1976, M.P. 1976 nr 24 poz. 108, gmina Gooecieradów, powiat kraoenicki; florystyczny leoeny; pow. 156 ha Ma³gorzata Stanicka 45. Natalin, 1976, M.P. 1984 nr 15 poz. 107, gmina Urzêdów, powiat kraoenicki; florystyczny leoeny; pow. 2 ha 46. Liski I, 1978, M.P. 1978 nr 33 poz. 126, gmina Bia³opole, Horod³o, powiaty che³mski, hrubieszowski; leoeny; pow. 93 ha 47. Jezioro D³ugie, 1978, M.P. 1978 nr 4 poz. 20, gmina Urszulin, powiat w³odawski; torfowiskowy; pow. 640,48 ha 48. Kra Jurajska, 1980, M.P. 1980 nr 30 poz. 171, gmina £uków, powiat ³ukowski; przyrody nieo¿ywionej; pow. 8 ha 49. Las Wagramski, 1980, M.P. 1980 nr 30 poz. 171, gmina £uków, powiat ³ukowski; florystyczny leoeny; pow. 5 ha 50. ¯mudY, 1980, M.P. 1980 nr 30 poz. 171, gmina ¯mudY, powiat che³mski; florystyczny stepowy; pow. 6 ha 51. Czarny Las, 1981, M.P. 1981 nr 26 poz. 231, gmina Milanów, powiat parczewski; florystyczny leoeny; pow. 16 ha 52. Liski II, 1981, M.P. 1981 nr 29 poz. 271; M.P. 1989 nr 17 poz. 119, gmina Drelów, powiat bialski; florystyczny leoeny; pow. 129 ha (w latach 1981­1989 pod nazw¹ Listki) 53. Stasin, 1981, M.P. 1981 nr 29 poz. 271, gmina Lublin (miasto Lublin), powiat Lublin; florystyczny leoeny; pow. 24 ha 54. Gliniska, 1982, M.P. 1982 nr 25 poz. 234, gmina Uchanie, powiat hrubieszowski; faunistyczny; pow. 34 ha 55. Hubale, 1982, M.P. 1982 nr 74 poz. 10, gmina Zamooeæ, powiat zamojski; faunistyczny; pow. 35 ha 56. Torfowisko Or³owskie, 1982, M.P.1982 nr 25 poz. 234, gminy Urszulin i Ludwin, pow. 671,78 ha 57. Chmiel, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Jab³onna, powiat lubelski; florystyczny leoeny; pow. 26 ha 58. Debry, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Adamów, powiat zamojski; florystyczny leoeny; pow. 180 ha (pierwotna nazwa Gilimówka) 59. Dobryñ, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Zalesie, powiat bialski; florystyczny leoeny; pow. 87 ha 60. Kulak, 1983, M.P. 1983 nr 39 poz. 230, gminy Stoczek £ukowski, Wodynie, powiaty ³ukowski, siedlecki; florystyczny; pow. 4 ha 61. Olszanka, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Jab³onna, powiat lubelski; leoeny; pow. 9 ha 62. OEwiêty Roch, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Krasnobród, powiat zamojski; florystyczny leoeny; pow. 203 ha 63. Wierzchowiska, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Piaski, powiat oewidnicki; leoeny; pow. 25 ha 64. Lasy Janowskie, 1984, M.P. 1984 nr 15 poz. 108, gmina Janów Lubelski, powiat janowski; krajobrazowy leoeny; pow. 2677 ha 65. Lasy Parczewskie, 1984, gmina: Dêbowa K³oda, powiat parczewski; leoeny; pow. 157 ha 66. Czapli Stóg, 1987, M.P. 1987 nr 7 poz. 54, gmina Terespol, powiat bialski; faunistyczny leoeny; pow. 5 ha 67. Czapliniec ko³o Go³êbia, 1987, M.P. 1987 nr 7 poz. 54, gmina Pu³awy, powiat pu³awski; faunistyczny wodny; pow. 19 ha 68. Imielity £ug, 1988, M.P. 1988 nr 5 poz. 48, gmina Modliborzyce, powiat janowski; florystyczny torfowiskowy; pow. 738 ha 69. Kacze B³ota, 1988, M.P. 1988 nr 5 poz. 48, gmina Dzwola, powiat janowski; florystyczny torfowiskowy; pow. 169 ha 70. Ma³oziemce, 1988, M.P. 1988 nr 32 poz. 293, gmina Wola Uhruska, powiat w³odawski; faunistyczny leoeny; pow. 38 ha 71. Popówka, 1988, M.P. 1988 nr 32 poz. 292, gmina Mi¹czyn, powiat zamojski; faunistyczny; pow. 54 ha 72. Warzewo, 1988, M.P. 1988 nr 32 poz. 293, gmina Podedwórze, powiat parczewski; faunistyczny torfowiskowy; pow. 58 ha 73. ¯ó³wiowe B³ota, 1988, M.P. 1988 nr 32 poz. 293, gminy Hañsk i W³odawa, powiat w³odawski; faunistyczny wodny; pow. 734 ha 74. Broczówka, 1989, M.P. 1989 nr 44 poz. 357, gmina Skierbieszów, powiat zamojski; florystyczny stepowy; pow. 6 ha 75. Skarpa Dobu¿añska, 1989, M.P. 1989 nr 44 poz. 357, gmina Tyszowce, powiat tomaszowski (lubelski); florystyczny stepowy; pow. 5 ha 76. Szklarnia, 1989, M.P. 1989 nr 9 poz. 77, gmina Dzwola, powiat janowski; leoeny; pow. 278 ha 77. Roskosz, 1990, M.P. 1990 nr 48 poz. 366, gminy Dorohusk i Kamieñ, powiat che³mski; torfowiskowy; pow. 472,79 ha 78. Wieprzec, 1990, M.P. 1990 nr 48 poz. 366, gmina Zamooeæ, powiat zamojski; florystyczny torfowiskowy; pow. 31,92 ha 79. Nowiny, 1990, M.P. 1990 nr 48 poz. 366, gmina Susiec; powiat tomaszowski; torfowiskowy; pow. 3,80 ha 80. Bagno Bubnów, 1991, M.P. 1991 nr 38, poz. 273, gmina Hañsk, gmina Urszulin, gmina Wierzbica; pow. 1468,63 ha 81. Bagno Serebryskie, 1991, M.P. 1991 nr 38, poz. 273, gmina Che³m, powiat che³mski; torfowiskowy; pow. 376,62 ha 82. Krowia Wyspa, 1991, M.P. 1991 nr 38 poz. 273, gmina Wilków, powiat opolski; faunistyczny wodny; pow. 62,30 ha 83. Skarpa Dobrska, 1991, M.P. 1991 nr 25 poz. 172, gmina Wilków, powiat opolski (lubelski); krajobrazowy; pow. 39,70 ha 84. Kania, 1995, M.P. 1996 nr 5 poz. 45, gmina Trzebieszów, powiat ³ukowski; leoeny; pow. 29 ha 85. Stary Las, 1995, M.P. 1995 nr 6 poz. 95, gmina Konstantynów, pow. bialski; florystyczny leoeny; pow. 6 ha 86. Suoele Wzgórza, 1995, M.P. 1996 nr 5 poz. 58, gmina Do³hobyczów, powiat hrubieszowski; faunistyczny; pow. 27 ha 87. Szwajcaria Podlaska, 1995, M.P. 1995 nr 6 poz. 96, gmina Terespol, powiat bialski; florystyczny leoeny; pow. 24 ha 88. Wygon Grabowiecki, 1995, M.P. 1996 nr 5 poz. 62, gmina Grabowiec, powiat zamojski; faunistyczny; pow. 6 ha 89. G³êboka Dolina, 1996, M.P. 1996 nr 67 poz. 633, gmina Kraoeniczyn, powiat krasnostawski; florystyczny krajobrazowy; pow. 289 ha 90. Jezioro Orchowe, 1996, M.P. 1996 nr 75 poz. 680, gmina W³odawa, powiat w³odawski; florystyczny torfowiskowy; pow. 58 ha 91. Magazyn, 1996, M.P. 1996 nr 75 poz. 685, gmina W³odawa, powiat w³odawski; florystyczny; pow. 52 ha 92. Trzy Jeziora, 1996, M.P. 1996 nr 75 poz. 693, gminy W³odawa i Wola Uhruska, powiat w³odawski; krajobrazowy torfowiskowy; pow. 749 ha 93. Wodny Dó³, 1996, M.P. 1996 nr 42 poz. 414, gmina Krasnystaw, powiat krasnostawski; krajobrazowy leoeny; pow. 186 ha Ma³gorzata Stanicka 94. Do³y Szczeckie, 1997, M.P. 1997 nr 56 poz. 532, gmina Gooecieradów, powiat kraoenicki; leoeny, przyrody nieo¿ywionej; pow. 204 ha 95. Las Królewski, 1997, M.P. 1997 nr 56 poz. 540, gmina Krzczonów, powiat lubelski; florystyczny leoeny; pow. 49 ha 96. Piskory, 1998, M.P. 1998 nr 166 poz. 1230, gmina ¯yrzyn, powiat pu³awski; leoeny; pow. 203,02 ha 97. Przecinka, 1998, M.P. 1998 nr 161 poz. 1098, gmina Rachanie, powiat tomaszowski (lubelski); leoeny; pow. 33 ha 98. Zarooele, 1998, M.P. 1998 nr 161 poz. 1103, gmina Tomaszów Lubelski, powiat tomaszowski (lubelski); leoeny; pow. 64 ha 99. Jalinka, 2000, Dz. U. Woj. Lub. 2000 nr 16, poz. 340, gmina Lubycza Królewska, w powat tomaszowski (lubelski); florystyczny leoeny; pow. 3,80 ha. 100. Machnowska Góra, 2003, Dz. Urz. Woj. Lub. 2003 nr 213, poz. 4044, gmina Lubycza Królewska, powiat tomaszowski; stepowy; pow. 25,3 ha 101. Ksiê¿ostany, 2004, Dz. Urzêd. Woj. Lub. z 2004 r. nr 3, poz. 32; gmina £abunie, powiat: zamojski; leoeny; pow. 50,55 ha 102. Torfowisko Sobowice, 2004, Dz. Urz. Woj. Lub. nr 53 poz. 1021, gmina Che³m, powiat che³mski; torfowiskowy, pow. 95,46 ha 103. Wis³a pod Zawichostem, 2008, Rozp. nr 25 Woj. Lub. z dnia 30.09.2008 r., Dz. Urz. nr 217, poz. 2907; gmina Annopol, powiat kraoenicki; gmina Radomyoel nad Sanem, powiat stalowowolski; gmina Dwikozy, gmina Zawichost, powiat sandomierski; faunistyczny; pow. 1264 ha SUMMARY The nature reserves are one of the oldest forms of nature conservation. Legal basis for their establishment in Poland gave the Nature Conservation Act of 1934, but much earlier, it originated on private land or in state forests. The natural environment of the Lublin Region was poorly understood. Only after the emergence of Maria Curie-Sk³odowska University in Lublin in 1944, there started intensive research, mainly in Roztocze and Polesie Lubelskie. The development of the natural science enhanced learning activities for the protection of natural objects. The author presents the history of the creation of nature reserves in the Lublin Region from 1933 to 2008. The first reserves ­ Jata and Topór were approved in 1933 in the £uków Forests. In 1934 the famous reserve Bukowa Góra in Roztocze, in Zamoyski Ordination, was approved. In the period 1933­2008, 103 nature reserves were established in the Lublin Region, of which 11 were included in the Roztoczañski and 5 in the Poleski National Park. The area of 87 existing nature reserves in the Lublin Region is 6.8% of the reserves in Poland. The reserves represent 8 from 9 types distinguished in Poland ­ 35 forest reserves, 16 peat, 12 faunal, 8 steppe, 6 landscape, 6 floral, 3 inanimate nature, and 1 water reserve. Against the background of Poland, the Lublin province takes the first place (!) in terms of reserves in the steppe area (30.3% of steppe reserves in the country) and peat (19% of the peat reserves in the country), and the third in terms of the area of forest reserves (9.7% of forest reserves in the country). A large area of forest reserves in the region of low forest cover (22.5% and 14th place in the country) shows the value of natural forests and note that is attached to their protection in the Lublin Region. The annex contains a list of 103 reserves established in the Lublin Region after World War II. http://www.deepdyve.com/assets/images/DeepDyve-Logo-lg.png Annales UMCS, Geographia, Geologia, Mineralogia et Petrographia de Gruyter

Developing of a network of nature reserves in the Lublin Region

Loading next page...
 
/lp/de-gruyter/developing-of-a-network-of-nature-reserves-in-the-lublin-region-zkv0rgrQpt
Publisher
de Gruyter
Copyright
Copyright © 2010 by the
ISSN
0137-1983
eISSN
2083-3601
DOI
10.2478/v10066-010-0023-3
Publisher site
See Article on Publisher Site

Abstract

DOI: 10.2478/v10066-010-0023-3 Ma³gorzata Stanicka g³ównie na Roztoczu i Polesiu Lubelskim. Rozwój nauk przyrodniczych pozwoli³ na poznawanie Lubelszczyzny i wzmo¿enie dzia³alnooeci na rzecz ochrony obiektów przyrodniczych. HISTORIA TWORZENIA REZERWATÓW PRZYRODY W okresie miêdzywojennym rezerwaty przyrody tworzono g³ównie dziêki zarz¹dzeniom pañstwowych w³adz leoenych. W tym czasie powsta³y te¿ pierwsze rezerwaty na LubelszczyYnie. By³y to rezerwaty leoene na Roztoczu i w Lasach £ukowskich. W 1929 r. na ³amach ,,Ochrony Przyrody" W. Szafer zamieoeci³ projekt rezerwatów pod £ukowem: ,,W Nadleoenictwie L.P. £uków pod Siedlcami wystêpuje, w oderwanej wyspie kresowej, rodzima jod³a, tworz¹c tu parê kompleksów leoenych w uroczyskach Jata i Topór. Ze wzglêdu na wielk¹ wartooeæ naukow¹ tych ostatnich, najdalej ku pó³nocnemu wschodowi w Europie po³o¿onych placówek jod³y, wyst¹pi³a PROP do Ministerstwa Rolnictwa z wnioskiem o utworzenie w uroczysku Jata rezerwatu zupe³nego, który liczy³by oko³o 400 ha powierzchni, oraz rezerwatu czêoeciowego w uroczysku Topór o powierzchni 150 ha" (Szafer 1929). Rezerwaty Jata i Topór o powierzchni 334,98 ha utworzono ostatecznie 21 marca 1933 r. Zarz¹dzeniem Naczelnej Dyrekcji Lasów Pañstwowych nr U/2015/3 (informacja z RDLP w Warszawie). W niektórych pozycjach literatury datuje siê powstanie obiektów ju¿ na rok 1925 (Wilgat 1992). Na LubelszczyYnie doskona³ym przyk³adem prywatnych inicjatyw ochronnych s¹ dzia³ania Ordynacji Zamojskiej. Utworzenie Ordynacji pod koniec XVI wieku sta³o siê pocz¹tkiem ochrony przyrody na Roztoczu i na ca³ej LubelszczyYnie. Ordynacja obejmowa³a w okresie najwiêkszego rozkwitu ok. 140 tys. ha lasów, w tym wiêkszooeæ lasów Roztocza i Puszczy Solskiej. Lasy te otaczali specjaln¹ trosk¹ kolejni ordynaci i leoenicy, czêsto kszta³ceni poza granicami kraju (Wachniewska 1959). Ju¿ od 1932 r. ,,w³aoeciciel Ordynacji, hr. Maurycy Zamojski nosi³ siê z zamiarem za³o¿enia na Bukowej Górze rezerwatu. By³oby to dla nauki nieocenione" ­ pisa³ botanik T. Sulma badaj¹cy stanowiska buka na LubelszczyYnie i uznaj¹cy las na Bukowej Górze za ,,najcenniejszy, zas³uguj¹cy na ca³kowit¹ ochronê zabytek" (Sulma 1933). W 1934 r. powsta³ tu rezerwat Bukowa Góra, o powierzchni 117 ha. Na Roztoczu utworzono tak¿e szereg rezerwatów ,,umownych" (uznanych przez Ordynacjê Zamojsk¹), jak: Kamienna Góra ko³o Florianki, Jarugi i Krzywe w lasach kosobudzkich, dolina rzeki Szumu, Czartowe Pole. Rezerwaty te urzêdowo wydzielono z planów gospodarki leoenej. Oprócz rezerwatów w Lasach £ukowskich i na Roztoczu pojawi³y siê tak¿e inicjatywy ochronne w okolicach Kazimierza i Pu³aw, zwi¹zane przede wszystkim z dzia³alnooeci¹ Pañstwowego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego w Pu³awach, Ko³a Ochrony Przyrody dzia³aj¹cego przy Delegaturze Pañstwowej Rady Ochrony Przyrody (PROP) w Pu³awach oraz Towarzystwa Mi³ooeników Kazimierza. Inicjatywy te dotyczy³y m.in. Wzgórza Trzech Krzy¿y i Wzgórza Zamkowego w Kazimierzu, Alei Królewskiej w Pu³awach, ochrony krajobrazu Wrót Wioelanych (odcinek Wis³y miêdzy Kazimierzem a Pu³awami), zaproponowano tak¿e utworzenie kilku rezerwatów w okolicznych w¹wozach. KOP podjê³o równie¿ starania w sprawie ochrony wzgórz miêdzy Pu³awami a Kazimierzem i ewentualnego utworzenia rezerwatu w w¹wozie Cienistym, po³o¿onym za wsi¹ Parchatka przy drodze z Pu³aw do Kazimierza (Sprawozdanie, 1924). Wszczêto tak¿e starania o utworzenie rezerwatów obejmuj¹cych stanowisko zimozio³a pó³nocnego Linnea borealis w Niemcach pod Lublinem oraz Górê Stawsk¹ pod Che³mem z reliktow¹ flor¹ (Ogólne sprawozdanie, 1921). Po II wojnie oewiatowej tereny województwa lubelskiego, które zosta³y najwczeoeniej uwolnione od niemieckiej okupacji, sta³y siê na wiele miesiêcy jedynym obszarem w kraju, gdzie mo¿na by³o prowadziæ badania naukowe. Okres powojenny rozpocz¹³ siê dla Lubelszczyzny wa¿nym wydarzeniem, jakim by³o utworzenie w 1944 r. UMCS w Lublinie. Jesieni¹ 1946 r. przy Katedrze Botaniki Rolnej UMCS powsta³o seminarium biocenotyki i ochrony przyrody. ,,Zadaniem seminarium jest zorganizowanie i roztoczenie opieki nad istniej¹cymi rezerwatami przyrodniczymi w LubelszczyYnie oraz staranie siê o utworzenie nowych, propaganda idei ochrony przyrody i krajobrazu, pielêgnowanie i planowanie krajobrazu, budzenia zami³owania w spo³eczeñstwie do przyrody ziemi ojczystej" (Seminarium, 1946). Oddzia³ PROP w Lublinie, z profesorami J. Domaniewskim, A. Malickim i K. Strawiñskim, który powsta³ w 1946 r., rozpocz¹³ prace nad inwentaryzacj¹ pomników i zabytków przyrody Lubelszczyzny i ocen¹ ich stanu w terenie (Z Komitetu Ochrony Przyrody w Lublinie, 1946). W 1946 r. Komitet Ochrony Przyrody, we wspó³pracy z Regionalnym Urzêdem Planowania Przestrzennego (RUPP) pod kierownictwem C. Gawdzika, postanowi³ zbadaæ przyrodê Góry Stawskiej pod Che³mem ze stanowiskiem dziewiêæsi³a pop³ocholistnego i utworzyæ tam rezerwat, ,,je¿eli wizja lokalna da pomyoelny wynik" (Wspó³praca, 1946). Rezerwat Stawska Góra powsta³ w 1956 r. jako drugi w województwie lubelskim po rezerwacie Jata. Na terenie Kazimierz ­ Pu³awy ­ Na³êczów H. Stasiak z PINGW w Pu³awach, na zlecenie RDLP w Lublinie, zaproponowa³ utworzenie 6­7 nowych Ma³gorzata Stanicka rezerwatów, g³ównie w celu ochrony rzadkich gatunków rooelin. Rezerwaty te opisa³ Z. Wilusz w artykule Projekt rezerwatów przyrodniczych na obszarze trójk¹ta Pu³awy­Kazimierz­Na³êczów (1947). 5 czerwca 1947 r. odby³a siê w Pu³awach konferencja w sprawie ochrony przyrody Pu³aw i okolic, zw³aszcza doliny Wis³y i trójk¹ta Pu³awy ­ Kazimierz ­ Na³êczów, z udzia³em delegata Ministra Ooewiaty ds Ochrony Przyrody W. Szafera, miejscowych przedstawicieli nauki i spo³ecznooeci lokalnej (Konferencja w sprawach ochrony przyrody w Pu³awach, 1947). Starano siê tak¿e o objêcie ochron¹ zabytków przyrody nieo¿ywionej. Na konferencji pooewiêconej temu zagadnieniu, która odby³a siê w grudniu 1949 r. w Warszawie w Pañstwowym Muzeum Ziemi, wytypowano do ochrony na LubelszczyYnie ska³ki w Rachowie, sto³ow¹ górê trzeciorzêdow¹ ko³o Che³ma oraz w¹wozy w okolicy Na³êczowa i Kazimierza (Ochrona przyrody nieo¿ywionej, 1950). 7 kwietnia 1949 r. wesz³a w ¿ycie druga polska Ustawa o ochronie przyrody, która da³a podstawy prawne tworzenia rezerwatów przyrody jako ,,obszarów, na których podlega ochronie ca³ooeæ przyrody, niektóre jej sk³adniki lub estetyczne cechy krajobrazu" (Dz. U. nr 25, poz. 180, Art.11, 2). W 1952 r. Minister Leoenictwa wyda³ siedem pierwszych rozporz¹dzeñ w sprawie ustanowienia rezerwatów przyrody (isip.sejm.gov.pl). Drugim w kolejnooeci powsta³ym rezerwatem w Polsce by³ rezerwat Jata w województwie lubelskim (pierwszym ­ Rezerwat Skalny im. Jana Czarnockiego pod Kielcami). Po powstaniu UMCS w Lublinie jednym z jego g³ównych poligonów badawczych sta³o siê Roztocze OErodkowe. W tamtym okresie zaczê³y siê ukazywaæ publikacje mówi¹ce o niezwyk³ych walorach przyrodniczych i potrzebie ochrony roztoczañskich lasów i dolin rzecznych. Jeden z pierwszych powojennych artyku³ów dotycz¹cych ochrony przyrody na LubelszczyYnie dotyczy³ rezerwatów przyrodniczych Zamojszczyzny. Autor ­ W. Skuratowicz, zaproponowa³ roztoczenie opieki nad zachowanymi rezerwatami oraz powiêkszenie rezerwatu Bukowa Góra (Skuratowicz 1946). Trzy pierwsze rezerwaty na Roztoczu ­ Bukowa Góra, Obrocz i Nart-Czerkies ­ powsta³y w 1957 r. w celu ochrony naturalnych i najlepiej zachowanych fragmentów drzewostanów jod³owych i bukowych. Wraz z kolejnymi siedmioma rezerwatami utworzonymi w latach 1959­1973 (Maziarki, Jarugi, Bór Sosnowy na Stokach, Stoki nad Wieprzem, Kamienna Góra, Rezerwat im. Z. Czubiñskiego, Krzywionka) wesz³y w 1974 r. w sk³ad Roztoczañskiego Parku Narodowego. Wnioski o utworzenie wiêkszooeci z tych rezerwatów przygotowali D. Fija³kowski i K. Izdebski. H. Maruszczak i T. Wilgat, badaj¹c strefê krawêdziow¹ Roztocza OErodkowego, opisali piêkno doliny Sopotu, odcinek prze³omowy Szumu, odcinek doliny Tanwi z szypotami stanowi¹cy rezerwat przyrody, a tak¿e zas³uguj¹cy na ochronê, posiadaj¹cy du¿e walory krajobrazowe odcinek doliny Jelenia z wodospadem (Maruszczak, Wilgat 1955). Oficjalnie utworzono je po wojnie jako rezerwaty krajobrazowe w 1958 r. pod nazwami Czartowe Pole, Nad Tanwi¹ i Szum. Od 1954 r. S. Surdacki z UMCS prowadzi³ na LubelszczyYnie badania wystêpowania sus³a pere³kowanego. Zaproponowa³ utworzenie rezerwatów dla ich ochrony w Gliniskach i S³awêcinie w powiecie hrubieszowskim (Surdacki 1962, 1970). Stanowisko w Gliniskach oceniono jako najcenniejsze w Polsce, dodatkowo odkryto tu jedyne w kraju stanowisko tchórza stepowego (Mêczyñski, 1981). Rezerwat Gliniska powsta³ dopiero w 1982 r. W 1959 r. lubelski oddzia³ PTG zorganizowa³ konferencjê pooewiêcon¹ Polesiu Lubelskiemu i ochronie jego oerodowiska przyrodniczego. Trwa³y wówczas prace nad przygotowaniem planu rozwoju tego terenu i zagospodarowania obszaru w zasiêgu oddzia³ywania Kana³u Wieprz­Krzna, budowanego w latach 1954­1961. Jednoczeoenie prowadzono tu ró¿norodne badania, które zreferowano na konferencji (Wilgat red. 1963). Podczas dyskusji D. Fija³kowski zaproponowa³ utworzenie w tym regionie szeregu rezerwatów oraz parku narodowego w rejonie jeziora Wytyckiego (przysz³ego Poleskiego Parku Narodowego). D. Fija³kowski, w wyniku dok³adnego opracowania szaty rooelinnej jezior £êczyñsko-W³odawskich i przylegaj¹cych do nich torfowisk, za godne ochrony uzna³ 10 jezior i otaczaj¹cych je torfowisk ­ jeziora: Czarne Sosnowickie, Brzeziczno, Biesiadki, Brudno, Czarne Gooecinieckie, OEwierszczów, Skomielno, Hañskie, Gumienno i Czarne (Fija³kowski 1959 a). Jednymi z pierwszych opracowañ fitosocjologicznych D. Fija³kowskiego, po³¹czonymi z propozycjami ochrony, by³y te dotycz¹ce obszaru rezerwatu leoenego Bachus ko³o Che³ma w 1957 r. oraz jeziora i torfowiska Dubeczno w 1959 r. Oprócz badañ na Polesiu D. Fija³kowski, który w 1958 r. odkry³ drugie na LubelszczyYnie, a czwarte w Polsce stanowisko dziewiêæsi³a pop³ocholistnego w OEwidnikach pod Grabowcem, wraz z wojewódzkim konserwatorem przyrody J. Górskim starali siê o utworzenie w tym miejscu rezerwatu (Fija³kowski 1959 b), w 1965 r. utworzono tu rezerwat Rogów. W latach 50. zatwierdzono 16 rezerwatów w województwie lubelskim (patrz: za³¹cznik). W województwie lubelskim, w którym stwierdzono istnienie 692 torfowisk na powierzchni 150 564 ha (trzecie miejsce w Polsce po woj. bia³ostockim i bydgoskim), nie by³o jeszcze ¿adnego rezerwatu torfowiskowego (Pa³czyñski 1968). Tereny najbardziej godne ochrony znajdowa³y siê ,,pod zarz¹dem gromadzkim, uspo³ecznionym lub s¹ w³asnooeci¹ prywatn¹. Dotychczasowe próby Ma³gorzata Stanicka objêcia ochron¹ chocia¿ czêoeci tych i innych obiektów nie doprowadzi³y do pomyoelnych wyników" (Fija³kowski, Górski 1964). W okolicy £ukowa, gdzie istnia³y ju¿ rezerwaty Jata i Topór, rozpoczêto starania o objêcie ochron¹ tzw. kry jurajskiej. Badania tej osobliwooeci prowadzono ju¿ w XIX wieku, geografowie interesowali siê ni¹ w okresie miêdzywojennym, a po II wojnie oewiatowej opisywa³ j¹ m.in. J. Morawski (Morawski 1954, 1961). Opracowanie naukowe projektowanego rezerwatu wykonali pracownicy Muzeum Ziemi PAN z Warszawy (dokumentacja rezerwatu Kra Jurajska, WOEIR UW w Lublinie). Rezerwat powsta³ w 1980 r. Na pó³nocy województwa, w okolicach Leoenej Podlaskiej, badania prowadzi³ tak¿e Z. Denisiuk, co zaowocowa³o propozycjami utworzenia kolejnych rezerwatów, jak: uroczysko Chmielinne, uroczysko Dêbina oraz uroczysko Ko³owie¿ (Denisiuk 1961) oraz uroczysko Dêbina ko³o Janowa Podlaskiego (Denisiuk 1964). W 1963 r. na wniosek IUNG w Pu³awach utworzono rezerwat £êg na Kêpie, po³o¿ony na madach nadrzecznych na terenie Instytutu i chroni¹cy pozosta³ooeci ³êgu z okazami topoli bia³ej i czarnej (Rezerwat £êg na Kêpie, 1973). W latach 60. zatwierdzono na LubelszczyYnie 14 rezerwatów (patrz: za³¹cznik). Powo³ane rezerwaty przyrody nie zabezpiecza³y osobliwooeci przyrody Lubelszczyzny w wystarczaj¹cym stopniu, zatem D. Fija³kowski przygotowa³ i opublikowa³ projekty kolejnych 74 rezerwatów i korektê czterech ju¿ istniej¹cych (Fija³kowski 1975). W styczniu 1975 r. Biuro Polityczne KC PZPR podjê³o decyzjê o budowie kopalñ w Lubelskim Zag³êbiu Wêglowym (LZW) na Pojezierzu £êczyñsko-W³odawskim (Porzycki 1984). Naukowcy czynili intensywne starania, by zachowaæ najcenniejsze obiekty przyrodnicze w warunkach, gdy utworzenie tu parku narodowego sta³o siê niemo¿liwe. W projekcie ochrony krajobrazu w LZW z 1975 r., oprócz istniej¹cego tu rezerwatu Brzeziczno, wytypowano cztery obiekty do ochrony rezerwatowej: £ukietek, Nadrybie, Ciesacin i Biesiadki (Wilgat, Fija³kowski 1975). D. Fija³kowski, który dokona³ w 1978 r. waloryzacji przyrodniczej Zag³êbia, po zweryfikowaniu projektu z 1975 r. zaproponowa³ utworzenie ogromnego rezerwatu przyrody o pow. 1000 ha, obejmuj¹cego jeziora Uoeciwierz, Nadrybie i Bikcze i tereny miêdzy nimi (Fija³kowski 1978). Ponownie wskaza³, wraz z T. Krajewskim, na unikalny charakter i koniecznooeæ ochrony torfowiska Dubeczno ­ ,,najpiêkniejszego w Polsce torfowiska wysokiego" (Krajewski 1979). W latach 70. na LubelszczyYnie zatwierdzono 17 rezerwatów (patrz: za³¹cznik). W 1980 r. powsta³ rezerwat geologiczno-stepowy ¯mudY w województwie che³mskim w celu ochrony muraw stepowych oraz dla zachowania unikalnych form erozyjnych na stokach zbudowanych ze ska³ kredowych (Harasimiuk i in. 1982). Projekt rezerwatu opracowano w Pracowni Badañ Geologicznych LZW Instytutu Nauk o Ziemi UMCS (dokumentacja rezerwatu ¯mudY, WOEIR UW w Lublinie). W 1983 r. D. Fija³kowski opublikowa³ uaktualnienie propozycji z 1975 r., zawieraj¹ce projekty a¿ 125 rezerwatów przyrody wraz z ich oznaczeniem na mapie (Fija³kowski 1983). W projektach planu zagospodarowania przestrzennego Kazimierskiego Parku Krajobrazowego przewidziano utworzenie kilkunastu rezerwatów (Harasimiuk 1986). £¹cznie rezerwaty te mia³yby obj¹æ, wraz z ju¿ istniej¹cym £êgiem na Kêpie, 0,8% powierzchni Parku i jego otuliny (Nowacka 1992). Pracownicy Wydzia³u Biologii i Nauk o Ziemi UMCS opracowali w 1986 r. projekt rezerwatu krajobrazowo-florystycznego Skarpa Dobrska, pod pierwotn¹ nazw¹ Dobre lub Na Skarpie. W 1996 r. M. Harasimiuk i M. Kucharczyk z zespo³em opracowali plan ochrony rezerwatu Skarpa Dobrska na lata 1997­2016 (dokumentacja rezerwatu Skarpa Dobrska, WOEIR UW w Lublinie). W dokumentacji naukowej Poleskiego Parku Narodowego, która powstawa³a w latach 1984­1988, przedstawiono opis czterech rezerwatów projektowanych w strefie ochronnej parku. By³y to trzy rezerwaty torfowiskowe: Uoeciwierz, Ciesacin i Lejno, oraz rezerwat leoeny Pieszowola (Chmielewski red. 1989). W 1988 r. opracowano dokumentacjê do utworzenia rezerwatu faunistycznego Bagno Bubnów o pow. 1410 ha, obejmuj¹cego torfowiska niskie Bagno Bubnów i Bagno Staw (Piotrowska, Wójciak, Borchulski 1990). Rezerwat Bagno Bubnów zatwierdzono w 1991 r. na powierzchni 1468,63 ha, a w 1994 r. w³¹czono do Poleskiego Parku Narodowego. W 1987 r. pracownicy Muzeum Przyrodniczego Uniwersytetu Wroc³awskiego i Pracowni Atlasu Flory Polskiej PAN we Wroc³awiu opracowali projekt rezerwatu ¿ó³wia b³otnego w Sobiborskim Parku Krajobrazowym, który sta³ siê podstaw¹ utworzenia rezerwatu ¯ó³wiowe B³ota rok póYniej (dokumentacja rezerwatu ¯ó³wiowe B³ota, WOEIR UW w Lublinie). W ówczesnym województwie bialskopodlaskim czyniono starania o objêcie ochron¹ rezerwatow¹ stanowisk lêgowych czapli siwej. W 1973 r. utworzono rezerwat Czapliniec w Uroczysku Feliksówka, zaoe w latach 80. stwierdzono liczniejsze stanowisko w uroczysku Krzyczew. Podjêto wtedy starania o utworzenie tu rezerwatu Czapli Stóg. ,,Projektowany rezerwat, oprócz niezaprzeczalnych wartooeci naukowo-dydaktycznych, posiada du¿e walory krajobrazowe i spo³eczne. Myoel utworzenia tego rezerwatu spotyka siê z gor¹cym poparciem Ma³gorzata Stanicka miejscowej ludnooeci" (£êczycki 1984). Rezerwat Czapli Stóg zatwierdzono w 1987 r. W ówczesnym województwie tarnobrzeskim trwa³y starania o utworzenie rezerwatów g³ównie w Lasach Janowskich, w istniej¹cym od 1978 r. Parku Krajobrazowym Nad Branwi¹, a nastêpnie w utworzonym w 1984 r. Parku Krajobrazowym Lasy Janowskie. Propozycje rezerwatów znalaz³y siê m.in. w projekcie D. Fija³kowskiego z 1983 r., dotycz¹cym rozszerzenia granic Parku nad Branwi¹ oraz jego otuliny. Dokumentacje rezerwatów opracowano w latach 1984­1985 w kilku tomach Rezerwatów Przyrody w Parku Krajobrazowym Lasy Janowskie w województwie tarnobrzeskim. Znalaz³a siê tu dokumentacja rezerwatów Szklarnia, Kacze B³ota, Imielity £ug i Lasy Janowskie. W województwie zamojskim trwa³y prace nad utworzeniem kolejnych rezerwatów: Mi¹czyn, K¹ty, Ostrzyca, Wieprzec, Dobu¿ek (obecna nazwa Skarpa Dobu¿añska), Broczówka, Zalesie i Nowiny. S. Surdacki, który od lat 60. stara³ siê o utworzenie rezerwatów ochrony stanowisk sus³a pere³kowanego na ZamojszczyYnie, w 1981 r. uzasadni³ koniecznooeæ utworzenia kolejnego ­ rezerwatu Hubale. W 1982 r. utworzono dwa rezerwaty faunistyczne wed³ug projektu Surdackiego ­ Gliniska i Hubale. W latach 80. utworzono na LubelszczyYnie 29 rezerwatów (patrz: za³¹cznik). W 1991 r., po wielu latach starañ, wesz³a w ¿ycie trzecia polska Ustawa o ochronie przyrody (Dz. U. nr 114, poz. 492). Ustawa definiowa³a rezerwat jako ,,obszar obejmuj¹cy w stanie naturalnym lub ma³o zmienionym ekosystemy, okreoelone gatunki rooelin i zwierz¹t, elementy przyrody nieo¿ywionej, maj¹ce istotn¹ wartooeæ ze wzglêdów naukowych, przyrodniczych, kulturowych b¹dY krajobrazowych" (Ustawa o ochronie przyrody, 1991, Art. 23). Rezerwaty przyrody, wraz z parkami narodowymi, parkami krajobrazowymi i obszarami chronionego krajobrazu, sta³y siê czêoeci¹ krajowego systemu obszarów chronionych. Wokó³ rezerwatu mo¿e byæ utworzona otulina. Dla obiektów tych tworzy siê plany ochrony, choæ zasady ich tworzenia pojawi³y siê dopiero w 2002 r. w Rozporz¹dzeniu Ministra OErodowiska z dnia 15 kwietnia 2002 r. w sprawie szczegó³owych zasad sporz¹dzania projektu planu ochrony dla rezerwatu przyrody (Dz. U. 2002 nr 55 poz. 496). Od 1 stycznia 1999 r., wraz z wejoeciem w ¿ycie Ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw okreoelaj¹cych kompetencje organów administracji publicznej w zwi¹zku z reform¹ ustrojow¹ pañstwa (Dz. U. nr 106, poz. 668), rezerwaty tworzy wojewoda, który tak¿e zatwierdza plany ich ochrony. S. Mêczyñski i R. Styka z UMCS opracowali w 1991 r. projekt kolejnych na ZamojszczyYnie rezerwatów faunistycznych ­ Suoele Wzgórza oraz Wygon Grabowiecki, które powsta³y w 1996 r. (dokumentacja rezerwatów Suoele Wzgórza i Wygon Grabowiecki, WOEIR UW w Lublinie). W latach póYniejszych zaprojektowali oni dwa kolejne rezerwaty ochrony sus³ów ­ Pastwiska nad Huczw¹ i B³onia Nadbu¿añskie (Mêczyñski, Gr¹dziel, Styka, 2006). Z inicjatywy Departamentu Ochrony Przyrody MOOEZNiL, opracowano w 1996 r. Koncepcjê docelow¹ sieci rezerwatów wodno-b³otnych, w której zaproponowano w granicach obecnego województwa lubelskiego 33 rezerwaty w województwie che³mskim, 10 w województwie bialskopodlaskim i 18 w województwach lubelskim, zamojskim i tarnobrzeskim (karty obiektów w zbiorach Oddzia³u Ochrony Przyrody WOEiR UW w Lublinie). W latach 90. zaproponowano dwa rezerwaty w granicach administracyjnych Lublina, gdzie od 1981 r. istnia³ rezerwat leoeny Stasin. W 1992 r. Wojewódzki Konserwator Przyrody T. J. Chmielewski sformu³owa³ wniosek o utworzenie rezerwatu florystyczno-krajobrazowego Górki Czechowskie, a dokumentacjê obiektu opracowa³ zespó³ pod kierunkiem M. Harasimiuka. D. Fija³kowski zaproponowa³ dodatkowo za³o¿enie w po³udniowym fragmencie lubelskiego arboretum, które mia³o staæ siê czêoeci¹ Ogrodu Botanicznego UMCS. W paYdzierniku 2000 r. Górki Czechowskie naby³a kielecka spó³ka ,,Echo Investment", która planowa³a tam wybudowaæ centrum handlowe. W listopadzie 2001 r. Zarz¹d Miasta Lublina postanowi³ zachowaæ parkowo-rekreacyjne przeznaczenie poligonu, jednak do tej pory trwaj¹ dyskusje nad przysz³ooeci¹ tego terenu. W 1998 r. w wyniku przeprowadzenia inwentaryzacji przyrodniczej miasta T. J. Chmielewski i M. Kucharczyk zg³osili projekt utworzenia rezerwatu Skarpa Jakubowicka (Program Ochrony OErodowiska dla miasta Lublina do roku 2015, 2002). W roku tym zatwierdzono tak¿e rezerwat Piskory w Obszarze Chronionego Krajobrazu Pradoliny Wieprza. Propozycjê ochrony tego obszaru zg³oszono ju¿ w latach 70., lecz jezioro Piskory uleg³o ca³kowitemu zanikowi. W 1993 r. podjêto udan¹ próbê odtworzenia jeziora w ramach pionierskiego w skali kraju programu renaturalizacji i przyrodniczego wzbogacania, koordynowanego przez T. J. Chmielewskiego (Chmielewski 2000). Projekt ,,Renaturalizacja stosunków ekologicznych w rejonie jeziora Piskory" otrzyma³ II nagrodê w ogólnopolskim konkursie na aktywn¹ ochronê terenów wodno-torfowiskowych. Lata 90. to systematyczny przyrost liczby i powierzchni obszarów chronionych. W województwie lubelskim utworzono w tym okresie 22 rezerwaty (patrz: za³¹cznik). W tym okresie zniesiono piêæ rezerwatów: w 1992 r. ­ Durne Bagno, Jezioro Moszne, D³ugie i Torfowisko Or³owskie, w 1994 r. Bagno Bubnów, w³¹czaj¹c je do PPN. Ma³gorzata Stanicka W 1996 r. D. Fija³kowski wraz ze wspó³pracownikami opublikowa³ charakterystykê i analizê rezerwatów przyrody w szeoeciu województwach makroregionu lubelskiego ­ 112 zatwierdzonych oraz 148 projektowanych. Oko³o 30% z obszarów projektowanych D. Fija³kowski zg³asza³ jako godne ochrony jeszcze w latach 60. (Fija³kowski 1996). W latach 1998­1999, w zwi¹zku ze zmian¹ podzia³u administracyjnego Polski, na zlecenie Wojewody Lubelskiego T. J. Chmielewski opracowa³ Projekt doskonalenia systemu obszarów chronionych województwa lubelskiego, który zak³ada³ utworzenie 60 nowych rezerwatów przyrody (Chmielewski, 1999). Do tego czasu utworzono w województwie 83 rezerwaty o ³¹cznej powierzchni 13 256,64 ha. £¹czna powierzchnia obszarów chronionych stanowi³a wówczas 22,4% powierzchni województwa (Plan zagospodarowania przestrzennego województwa lubelskiego, 2002). W planie zagospodarowania przestrzennego województwa lubelskiego z 2002 r. przewidziano, zgodnie z projektem T. J. Chmielewskiego, utworzenie 60 nowych rezerwatów oraz powiêkszenie 24 istniej¹cych. W 2006 r. Biuro Planowania Przestrzennego w Lublinie opracowa³o Raport o stanie zmian w zagospodarowaniu przestrzennym obszaru województwa lubelskiego, w którym oceniono, i¿ ustalenia planu z 2002 r. w zakresie kszta³towania systemu obszarów chronionych zrealizowano w niewielkim zakresie. W raporcie do planowanych rezerwatów do³¹czono kolejne cztery: Torfowisko OEniatycze i Torfowisko Bombowisko w powiecie zamojskim oraz Torfowisko i Bia³e Bagno w powiecie bi³gorajskim (Raport, 2006). W tym okresie utworzono tylko trzy rezerwaty: Machnowsk¹ Górê, Ksiê¿ostany oraz Torfowisko Sobowice (patrz: za³¹cznik). Najm³odszym rezerwatem na LubelszczyYnie jest rezerwat faunistyczny Wis³a pod Zawichostem. W lutym 2008 r. Wojewódzka Rada Ochrony Przyrody, pod przewodnictwem M. Harasimiuka, zaopiniowa³a projekt utworzenia tego rezerwatu przyrody, obejmuj¹cego fragment doliny Wis³y po³o¿ony w granicach województw oewiêtokrzyskiego, podkarpackiego oraz lubelskiego, o ³¹cznej powierzchni 1264 ha (uchwa³a WROP z 13.02.2008 nr 8/08). W województwie lubelskim rezerwat obejmuje 313,33 ha w granicach gminy Annopol. Projekt rezerwatu zosta³ przygotowany w 2007 r. przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków we wspó³pracy ze Stowarzyszeniem Ekologiczno-Kulturalnym ,,Klub Gaja" oraz Regionalnym Zarz¹dem Gospodarki Wodnej w Krakowie ­ administratorem obszaru projektowanego rezerwatu (www.uw.lublin.pl). TWÓRCY DOKUMENTACJI REZERWATÓW PRZYRODY Propozycje rezerwatów w województwie lubelskim zg³aszali po II wojnie oewiatowej przede wszystkim przedstawiciele oerodowisk naukowych, tacy jak: D. Fija³kowski, T. Gr¹dziel, K. Izdebski, K. Karczmarz, M. Kucharczyk, B. Lorens, S. Mêczyñski, Z. Popio³ek, R. Styka, S. Surdacki, F. OEwiês z zespo³ami z Instytutu Biologii UMCS; M. Harasimiuk z zespo³em, A. Kêsik, J. Morawski z Instytutu Nauk o Ziemi, a tak¿e T. J. Chmielewski z Politechniki Lubelskiej oraz W. Skuratowicz i J. Urbañski ­ zoologowie zwi¹zani z Uniwersytetem Poznañskim, S. Gut, Z. Denisiuk z IOP w Krakowie, Z. Czubiñski z UAM w Poznaniu, W. OEcierzyñski z IUNG w Pu³awach, J. Janecki z SGGW AR w Warszawie i inni. Najwiêcej propozycji utworzenia rezerwatów zg³asza³ D. Fija³kowski. Sam lub z innymi badaczami (g³ównie z K. Izdebskim i J. Górskim) lub organizacjami (LOP, PTTK) zg³osi³ oko³o 200 obiektów do ochrony rezerwatowej i, jak oceni³, doprowadzi³ do utworzenia 78% rezerwatów w województwie lubelskim. 5% rezerwatów powsta³o dziêki projektom K. Izdebskiego, by³y to g³ównie rezerwaty na Roztoczu (Fija³kowski 2003). Zoologowie z Zak³adu Anatomii Porównawczej i Antropologii Instytutu Biologii UMCS ­ S. Surdacki, a nastêpnie S. Mêczyñski i R. Styka ­ zaprojektowali osiem rezerwatów chroni¹cych siedliska sus³a pere³kowanego, z czego piêæ zatwierdzono, a tak¿e doprowadzili do wpisania tego gatunku do Polskiej Czerwonej Ksiêgi. Ornitolodzy z UMCS i AR, dzia³aj¹cy jednoczeoenie w Lubelskim Towarzystwie Ornitologicznym (LTO), brali aktywny udzia³ w opracowywaniu dokumentacji paru rezerwatów, zaprojektowali te¿ kilka z nich. CHARAKTERYSTYKA ZBIORU REZERWATÓW PRZYRODY W okresie 1933­2008 utworzono w województwie lubelskim 103 rezerwaty przyrody, z których 11 w³¹czono do Roztoczañskiego i 5 do Poleskiego Parku Narodowego. Powierzchnia 87 istniej¹cych obecnie rezerwatów przyrody województwa lubelskiego stanowi 6,8% powierzchni rezerwatów w Polsce, co daje pi¹te miejsce woeród wszystkich województw (Ochrona OErodowiska, 2008). Rezerwaty nale¿¹ do ooemiu z dziewiêciu rodzajów wyró¿nianych w Polsce ­ 35 rezerwatów leoenych, 16 torfowiskowych, 12 faunistycznych, 8 stepowych, 6 krajobrazowych, 6 florystycznych, 3 przyrody nieo¿ywionej i 1 wodny, w województwie nie ma rezerwatów s³onorooelowych (Rocznik Statystyczny Województwa Lubelskiego, 2007). Najwiêksz¹ powierzchniê zajmuj¹ rezerwaty leoene ­ 53,4% powierzchni wszystkich obiektów, torfowiskowe ­ 27,1% oraz Ma³gorzata Stanicka faunistyczne ­ 9,4%, nastêpnie krajobrazowe ­ 5,5%, wodne ­ 1,7%, florystyczne ­ 1,3%, stepowe ­ 1,3% i przyrody nieo¿ywionej ­ 0,1%. Przeciêtna powierzchnia rezerwatu wynosi 135,9 ha, przy przeciêtnej wartooeci dla kraju 118,6 ha (Ochrona OErodowiska, 2008). Najmniejszymi obiektami ­ o powierzch30 25 20 15 10 5 0 ­5 ­10 ­15 1950­1959 1960­1969 1970­1979 1980­1989 1990­1999 2000­2009 Serie1 Serie2 liczba obiektów lata Ryc. 1. Liczba rezerwatów przyrody utworzonych (serie 1) i zniesionych (serie 2) w województwie lubelskim po II wojnie oewiatowej. ród³o: opracowanie w³asne 6000 5000 4000 Serie1 Serie2 powierzchnia w ha 1950­1959 1960­1969 1970­1979 1980­1989 1990­1999 2000­2009 ­1000 ­2000 ­3000 lata Ryc. 2. Powierzchnia rezerwatów przyrody utworzonych (serie1) i zniesionych (serie 2) w województwie lubelskim po II wojnie swiatowej. ród³o: opracowanie w³asne Rezerwaty przyrody w województwie lubelskim ­ stan na 2002 r. (brakuje 4 rezerwatów przyrody). ród³o: Biuro Planowania Przestrzennego, Lublin 2002 ni 1 ha ­ s¹ rezerwaty: Piekie³ko ko³o Tomaszowa Lubelskiego, Rogów oraz Wolwinów, najwiêkszy zaoe jest rezerwat Lasy Janowskie o powierzchni 2677 ha. Na tle Polski województwo lubelskie zajmuje pierwsze miejsce (!) pod wzglêdem powierzchni rezerwatów stepowych (30,3% powierzchni rezerwatów stepowych w kraju) oraz torfowiskowych (19% powierzchni rezerwatów torfowiskowych w kraju) oraz trzecie miejsce pod wzglêdem powierzchni rezerwatów leoenych (9,7% powierzchni rezerwatów leoenych w kraju). Du¿a powierzchnia rezerwatów leoenych przy niskiej lesistooeci regionu (22,5% i 14. miejsce w kraju) oewiadczy o wartooeci przyrodniczej lasów i du¿ej wadze, jak¹ przywi¹zywano na LubelszczyYnie do ich ochrony. ZAKOÑCZENIE Sieæ rezerwatów w województwie lubelskim wci¹¿ jest niekompletna. Projekt doskonalenia systemu obszarów chronionych województwa lubelskiego z 1999 r. (Chmielewski 1999) zak³ada³ utworzenie 60 nowych rezerwatów przyrody, a przez kolejne 10 lat utworzono ich jedynie 5. W wykazie rezerwatów projektowanych w RDOOE w Lublinie znajduje siê 66 obiektów oraz ich dokumentacje (styczeñ 2009). Wed³ug danych z Oddzia³u Ochrony Przyrody WOEiR UW w Lublinie (obecnie Regionalna Dyrekcja Ochrony OErodowiska ­ RDOOE w Lublinie) w styczniu 2009 r. ¿aden z lubelskich rezerwatów nie posiada³ aktualnego planu ochrony. Wiele planów ochrony rezerwatów utraci³o wa¿nooeæ w wyniku zmiany prawa, co jest ogromnym problemem w skali ca³ego kraju. Mimo solidnych podstaw naukowych opracowanych dokumentacji oraz starañ kolejnych wojewódzkich konserwatorów przyrody, a zw³aszcza J. Górskiego, T. J. Chmielewskiego i B. Sielewicz, wiele projektów ochronnych nie zosta³o do tej pory zrealizowanych. Potencja³ naukowy ooerodka lubelskiego i efekty prac badawczych (projekty planów ochrony, ekspertyzy, programy monitoringu itp.) czêsto nie s¹ wykorzystywane, a wrêcz marnotrawione z powodu braku funduszy lub zmian prawno-organizacyjnych. L I T E R AT U R A C h m i e l e w s k i T. J. red., 1989: Poleski Park Narodowy ­ dokumentacja naukowa. IGPiK, TWWP, Warszawa­Lublin. C h m i e l e w s k i T. J., 1999: Projekt doskonalenia systemu obszarów chronionych Lubelszczyzny po zmianie podzia³u administracyjnego. NAVIP Lublin. C h m i e l e w s k i T. J., 2000: Odtworzenie jeziora Piskory oraz przyrodnicze wzbogacenie jego otoczenia. Biul. Ogr. Bot., 9, 85­88. Ma³gorzata Stanicka D e n i s i u k Z., 1961: Zas³uguj¹ce na ochronê lasy w okolicach Leoenej Podlaskiej. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 1, 18­31 D e n i s i u k Z., 1964: Uroczysko Dêbina ko³o Janowa Podlaskiego, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹. z. 4, 16­25. F i j a ³ k o w s k i D., 1959 a: Szata rooelinna jezior £êczyñsko-W³odawskich i przylegaj¹cych do nich torfowisk. Annales UMCS, Sec. B, vol. XIV, 3, 131­206. F i j a ³ k o w s k i D., 1959 b: Drugie stanowisko dziewiêæsi³u pop³ocholistnego na Wy¿ynie Lubelskiej. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 2, 16­19. F i j a ³ k o w s k i D., 1975: Pomniki przyrody, rezerwaty, parki i krajobrazy województwa lubelskiego. PTTK Lublin, 45­60. F i j a ³ k o w s k i D., 1978: Waloryzacja przyrodnicza Lubelskiego Zag³êbia Wêglowego. IKOE Warszawa. F i j a ³ k o w s k i D., 1983: Ochrona przyrody w makroregionie lubelskim. UMCS Lublin. F i j a ³ k o w s k i D., 1996: Ochrona przyrody i oerodowiska naturalnego w oerodkowowschodniej Polsce. UMCS Lublin. F i j a ³ k o w s k i D., 2003: Ochrona przyrody i oerodowiska na LubelszczyYnie. LTN Lublin. F i j a ³ k o w s k i D., G ó r s k i J., 1964: Aktualny stan ochrony przyrody w województwie lubelskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 4, 3­16. H a r a s i m i u k M. i in., 1982: Rezerwat geologiczno-stepowy w ¯mudzi w województwie che³mskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 6, 46. H a r a s i m i u k M., 1986: Kazimierski Park Krajobrazowy. WOIT, Lublin. Konferencja w sprawach ochrony przyrody w Pu³awach, 1947, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 7/8/9, 2­3. K r a j e w s k i T., 1979: O ochronê torfowiska Dubeczno w województwie che³mskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 4, 38­41. £ ê c z y c k i T., 1984: Projektowany rezerwat faunistyczny Czapli Stóg w województwie bialskopodlaskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 3, 87­91. M a r u s z c z a k H., W i l g a t T., 1955: RzeYba strefy krawêdziowej Roztocza OErodkowego. Annales UMCS, Sec. B, vol. X,1, 1­75. M ê c z y ñ s k i S., 1981: Godne ochrony stanowisko sus³a pere³kowanego Citellus suslicus w miejscowooeci Gliniska w województwie zamojskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 4, 5­13. M ê c z y ñ s k i S., G r ¹ d z i e l T., S t y k a R., 2006: Stan zachowania kolonii oeródpolnych sus³a pere³kowanego na terenie gmin Mi¹czyn, Tyszowce, Uchanie i Grabowiec ­ koncepcja utworzenia sieci rezerwatów przyrody. Lublin. M o r a w s k i J., 1954: Materia³y do znajomooeci kry jurajskiej pod £ukowem. Annales UMCS, Sec. B, vol. IX. M o r a w s k i J., 1961: W sprawie ochrony kier jurajskich pod £ukowem. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 3, 34­40. N o w a c k a M., 1992: Kazimierski Park Krajobrazowy, [w:] Wilgat T., System Obszarów Chronionych Województwa Lubelskiego. UMCS, TWWP, LFOOEN Lublin, 61­94. Ochrona przyrody nieo¿ywionej, 1950: Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 1/2, 50. Ochrona OErodowiska 2008: GUS, Warszawa. Ogólne sprawozdanie z czynnooeci Pañstwowej Komisji Ochrony Przyrody za okres od 1 stycznia 1920 do 30 lipca 1921, 1921, Ochrona Przyrody, z. 2, 87. P a ³ c z y ñ s k i A., 1968: Ochrona przyrody i zasobów torfowisk Polski na tle problemów gospodarczych i naukowych. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 4, 11. P i o t r o w s k a M., W ó j c i a k J., B o r c h u l s k i Z., 1990: Bagno Bubnów, projektowany rezerwat faunistyczny w województwie che³mskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 3, 54­60. Plan Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Lubelskiego, 2002: Biuro Planowania Przestrzennego, Lublin. P o r z y c k i J., 1984: Odkrycie Lubelskiego Zag³êbia Wêglowego i jego znaczenie dla gospodarki narodowej, [w:] Koz³owski S. (red.), Surowce mineralne oerodkowowschodniej Polski. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, 221­232. Raport o stanie zmian w zagospodarowaniu przestrzennym obszaru województwa lubelskiego, Lublin 2006, rozdz. 3, s. 32, www.bpp.lublin.pl/oprac. Rezerwat £êg na Kêpie w województwie lubelskim. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, 1973, z. 5, 56­57. Rocznik Statystyczny Województwa Lubelskiego, 2007, US w Lublinie. Seminarium biocenotyki i ochrony przyrody na Uniwersytecie im. Marii Curie-Sk³odowskiej w Lublinie 1946. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 9/10, 51. Skuratowicz W., 1946: Ma³o znane rezerwaty przyrodnicze Zamojszczyzny. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 3/4, 14­17. Sprawozdanie z dzia³alnooeci Ko³a Ochrony Przyrody, dzia³aj¹cym przy Delegaturze PROP w Pu³awach za okres 5 maja 1922 r. ­ 5 maja 1923 r., 1924, Ochrona Przyrody, z. 5, 45. S u l m a T., 1933: Kresowe stanowiska buka na LubelszczyYnie i ich ochrona, Ochrona Przyrody, r. 13, 78­83. S u r d a c k i S., 1962: Zagadnienie ochrony sus³a w LubelszczyYnie, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 6, 13­17. S u r d a c k i S., 1970: Ponowny alarm w sprawie ochrony sus³a w Polsce. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, z. 3, 11. S y m o n i d e s E., 2007: Ochrona przyrody. Wyd. UW, Warszawa. S z a f e r W., 1929: Projekt rezerwatu dla ochrony kresowej jod³y pod £ukowem. Ochrona Przyrody, r. 9, 149. W a c h n i e w s k a A., 1959: Z historii ochrony przyrody na Roztoczu. Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 3, 11­19. W i l g a t T. red., 1963: Polesie Lubelskie. Wydawnictwo Lubelskie, Lublin. W i l g a t T. red., 1992: System obszarów chronionych województwa lubelskiego. UMCS, TWWP, LFOOEN, Lublin. W i l g a t T., F i j a ³ k o w s k i D., 1975: Projekt ochrony krajobrazu w przysz³ym Lubelskim Zag³êbiu Wêglowym. Ochrona Przyrody, r. 40, 11­44. W i l u s z Z., 1947: Projekt rezerwatów przyrodniczych na obszarze trójk¹ta Pu³awy­Kazimierz­Na³êczów, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 3/4, 55­58. Wspó³praca Pañstwowej Rady Ochrony Przyrody z regionalnymi urzêdami planowania przestrzennego, 1946, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 3/4, 53. Z Komitetu Ochrony Przyrody w Lublinie, 1946, Chroñmy Przyrodê Ojczyst¹, nr 5/6, 24­25. Ma³gorzata Stanicka ZA£¥CZNIK Wykaz rezerwatów utworzonych na obszarze woj. lubelskiego po II wojnie oewiatowej wed³ug kolejnooeci tworzenia (rezerwaty zaznaczone kursyw¹ wesz³y w sk³ad parków narodowych) List of reserves established in the Lublin region after World War II in the order of creation 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. Jata, 1952, M.P. 1952 nr 69 poz. 1049, gmina £uków, powiat ³ukowski; florystyczny leoeny; pow. 1117 ha Stawska Góra, 1956, M.P. 1956 nr 103 poz. 1195, gmina Che³m, powiat che³mski; florystyczny; pow. 4 ha Bukowa Góra, 1957, M.P. 1957 nr 75 poz. 465, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 198,42 ha Nart-Czerkies, 1957, M.P. 1957 nr 10 poz. 74, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 480,51 ha Obrocz, 1957, M.P. 1957 nr 11 poz.78, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 70,97 ha Bachus, 1958, M.P. 1958 nr 63 poz. 361, gmina Sawin, powiat che³mski; florystyczny leoeny; pow. 83 ha Czartowe Pole, 1958, M.P. 1958 nr 63, poz. 363, gmina Józefów, powiat bi³gorajski; krajobrazowy; pow. 164 ha Kozie Góry, 1958, M.P 1958 nr 65 poz. 384, gmina Lubartów, powiat lubartowski; leoeny; pow. 41,04 ha Nad Tanwi¹, 1958, M.P. 1958 nr 62 poz. 355, gmina Susiec, powiat tomaszowski (lubelski); krajobrazowy leoeny; pow. 41 ha 10. Szum, 1958, M.P. 1958 nr 65 poz. 362, gmina Józefów, powiat bi³gorajski; krajobrazowy leoeny; pow. 17 ha 11. Maziarki, 1959, M.P. 1959 nr 102 poz. 551, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; florystyczny; pow. 2,59 ha 12. Jezioro Brzeziczno, 1959, M.P. 1959 nr 97 poz. 527, gmina Ludwin, powiat ³êczyñski; florystyczny torfowiskowy; pow. 87 ha 13. Jezioro OEwierszczów, 1959, M.P. 1959 nr 100 poz. 536, gmina Cyców, powiat ³êczyñski; florystyczny wodny; pow. 46 ha 14. £abunie, 1959, M.P. 1959 nr 97 poz. 526, gmina £abunie, powiat zamojski; florystyczny stepowy; pow. 109 ha 15. Topór, 1959, M.P. 1959 nr 103 poz. 558, gmina £uków, powiat ³ukowski; florystyczny leoeny; pow. 57 ha 16. Torfowisko przy Jeziorze Czarnym, 1959, M.P. 1959 nr 100 poz. 538, gmina Sosnowica, powiat parczewski; florystyczny torfowiskowy; pow. 46 ha 17. Piekie³ko ko³o Tomaszowa Lubelskiego, 1962, M.P. 1962 nr 60 poz. 287, gmina Tomaszów Lubelski, powiat tomaszowski (lubelski); przyrody nieo¿ywionej; pow. 1 ha 18. Jarugi, 1962, M.P. 1962 nr 69, poz.322, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski, leoeny, pow. 112,56 ha; zmniejszony M.P. 1965 nr 63, poz. 345, pow. 112,07 ha 19. Bór Sosnowy na Stokach, 1962, M.P. 1962 nr 53 poz. 257, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 0,31 ha 20. Stoki nad Wieprzem, 1963, M.P. 1963 nr 18 poz. 102, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 5,13 ha 21. £êg na Kêpie w Pu³awach, 1963, M.P. 1963 nr 60 poz. 310, gmina Pu³awy, powiat pu³awski; leoeny; pow. 5 ha 22. Omelno, 1965, M.P. 1965 nr 60 poz. 314, gmina Drelów, powiat bialski; leoeny; pow. 27 ha 23. Rogów, 1965, M.P. 1965 nr 65 poz. 373, gmina Grabowiec, powiat zamojski; florystyczny stepowy; pow. 1 ha 24. Serniawy, 1965, M.P. 1965 nr 63 poz. 351, gmina Sawin, powiat che³mski; leoeny; pow. 37 ha 25. Durne Bagno, 1966, M.P. 1967 nr 10 poz. 60, gromada Urszulin, powiat w³odawski; torfowiskowy; pow. 213,20 ha 26. Chmielinne, 1967, M.P. 1967 nr 61 poz. 289, gmina Leoena Podlaska, powiat bialski; leoeny; pow. 70 ha 27. Królowa Droga, 1967, M.P. 1967 nr 66 poz. 322, gmina Dêbowa K³oda, powiat parczewski; florystyczny leoeny; pow. 39 ha 28. Las Lipowy w Uroczysku Bukowiec, 1967, M.P. 1967 nr 60 poz. 285, gmina Jarczów, powiat tomaszowski (lubelski); leoeny; pow. 12,41 ha 29. Skrzypny Ostrów, 1967, M.P. 1967 nr 61 poz. 291, gmina Krynice, powiat tomaszowski (lubelski); leoeny; pow. 2 ha 30. Kamienna Góra, 1969, M.P. 1969 nr 2, poz. 15, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 29,69 ha 31. Jezioro Moszne, 1971, M.P. 1972 nr 5 poz. 33, gromada Urszulin, powiat w³odawski; torfowiskowy; pow. 205,15 ha 32. £êg Dêbowy ko³o Janowa Podlaskiego, 1972, M.P. 1972 nr 53 poz. 283, gmina Janów Podlaski, powiat bialski; leoeny; pow. 132,38 ha 33. Wolwinów, 1972, M.P. 1972 nr 36 poz. 202, gmina Che³m, powiat che³mski; florystyczny stepowy; pow. 1 ha 34. Krzywionka, 1972, M.P. 1972 nr 36, poz. 202, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; pow. 119,47 ha 35. Rezerwat im. Prof. Z. Czubiñskiego, 1972, M.P. 1972 nr 36, poz. 202, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 131,13 ha 36. Zwierzyniec, 1972, M.P. 1972 nr 53, poz. 283, gromada Zwierzyniec, powiat zamojski; leoeny; pow. 120,85 ha 37. Brudzieniec, 1973, M.P. 1973 nr 5 poz. 38, gmina Wola Uhruska, powiat w³odawski; florystyczny torfowiskowy; pow. 36 ha 38. BrzeYno, 1973, M.P. 1973 nr 5 poz. 38, gmina Che³m i Dorohusk, powiat che³mski; florystyczny torfowiskowy; pow. 158 ha 39. Czapliniec w Uroczysku Feliksówka, 1973, M.P. 1973 nr 5 poz. 38, gmina Radzyñ Podlaski, powiat radzyñski; faunistyczny leoeny; pow. 15,67 ha 40. Podzamcze, 1974, M.P. 1974 nr 28 poz. 172, gmina Bychawa, powiat lubelski; florystyczny stepowy; pow. 3 ha 41. Jezioro Obradowskie, 1975, M.P. 1975 nr 11 poz. 64, gmina Parczew, powiat parczewski; florystyczny torfowiskowy; pow. 82 ha 42. Obary, 1975, M.P. 1975 nr 11 poz. 64, gmina Bi³goraj, powiat bi³gorajski; florystyczny torfowiskowy; pow. 82 ha 43. Siedliszcze, 1975, M.P. 1975 nr 11 poz. 64, gmina Dubienka, powiat che³mski; faunistyczny leoeny; pow. 15 ha 44. Marynopole, 1976, M.P. 1976 nr 24 poz. 108, gmina Gooecieradów, powiat kraoenicki; florystyczny leoeny; pow. 156 ha Ma³gorzata Stanicka 45. Natalin, 1976, M.P. 1984 nr 15 poz. 107, gmina Urzêdów, powiat kraoenicki; florystyczny leoeny; pow. 2 ha 46. Liski I, 1978, M.P. 1978 nr 33 poz. 126, gmina Bia³opole, Horod³o, powiaty che³mski, hrubieszowski; leoeny; pow. 93 ha 47. Jezioro D³ugie, 1978, M.P. 1978 nr 4 poz. 20, gmina Urszulin, powiat w³odawski; torfowiskowy; pow. 640,48 ha 48. Kra Jurajska, 1980, M.P. 1980 nr 30 poz. 171, gmina £uków, powiat ³ukowski; przyrody nieo¿ywionej; pow. 8 ha 49. Las Wagramski, 1980, M.P. 1980 nr 30 poz. 171, gmina £uków, powiat ³ukowski; florystyczny leoeny; pow. 5 ha 50. ¯mudY, 1980, M.P. 1980 nr 30 poz. 171, gmina ¯mudY, powiat che³mski; florystyczny stepowy; pow. 6 ha 51. Czarny Las, 1981, M.P. 1981 nr 26 poz. 231, gmina Milanów, powiat parczewski; florystyczny leoeny; pow. 16 ha 52. Liski II, 1981, M.P. 1981 nr 29 poz. 271; M.P. 1989 nr 17 poz. 119, gmina Drelów, powiat bialski; florystyczny leoeny; pow. 129 ha (w latach 1981­1989 pod nazw¹ Listki) 53. Stasin, 1981, M.P. 1981 nr 29 poz. 271, gmina Lublin (miasto Lublin), powiat Lublin; florystyczny leoeny; pow. 24 ha 54. Gliniska, 1982, M.P. 1982 nr 25 poz. 234, gmina Uchanie, powiat hrubieszowski; faunistyczny; pow. 34 ha 55. Hubale, 1982, M.P. 1982 nr 74 poz. 10, gmina Zamooeæ, powiat zamojski; faunistyczny; pow. 35 ha 56. Torfowisko Or³owskie, 1982, M.P.1982 nr 25 poz. 234, gminy Urszulin i Ludwin, pow. 671,78 ha 57. Chmiel, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Jab³onna, powiat lubelski; florystyczny leoeny; pow. 26 ha 58. Debry, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Adamów, powiat zamojski; florystyczny leoeny; pow. 180 ha (pierwotna nazwa Gilimówka) 59. Dobryñ, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Zalesie, powiat bialski; florystyczny leoeny; pow. 87 ha 60. Kulak, 1983, M.P. 1983 nr 39 poz. 230, gminy Stoczek £ukowski, Wodynie, powiaty ³ukowski, siedlecki; florystyczny; pow. 4 ha 61. Olszanka, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Jab³onna, powiat lubelski; leoeny; pow. 9 ha 62. OEwiêty Roch, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Krasnobród, powiat zamojski; florystyczny leoeny; pow. 203 ha 63. Wierzchowiska, 1983, M.P. 1983 nr 16 poz. 91, gmina Piaski, powiat oewidnicki; leoeny; pow. 25 ha 64. Lasy Janowskie, 1984, M.P. 1984 nr 15 poz. 108, gmina Janów Lubelski, powiat janowski; krajobrazowy leoeny; pow. 2677 ha 65. Lasy Parczewskie, 1984, gmina: Dêbowa K³oda, powiat parczewski; leoeny; pow. 157 ha 66. Czapli Stóg, 1987, M.P. 1987 nr 7 poz. 54, gmina Terespol, powiat bialski; faunistyczny leoeny; pow. 5 ha 67. Czapliniec ko³o Go³êbia, 1987, M.P. 1987 nr 7 poz. 54, gmina Pu³awy, powiat pu³awski; faunistyczny wodny; pow. 19 ha 68. Imielity £ug, 1988, M.P. 1988 nr 5 poz. 48, gmina Modliborzyce, powiat janowski; florystyczny torfowiskowy; pow. 738 ha 69. Kacze B³ota, 1988, M.P. 1988 nr 5 poz. 48, gmina Dzwola, powiat janowski; florystyczny torfowiskowy; pow. 169 ha 70. Ma³oziemce, 1988, M.P. 1988 nr 32 poz. 293, gmina Wola Uhruska, powiat w³odawski; faunistyczny leoeny; pow. 38 ha 71. Popówka, 1988, M.P. 1988 nr 32 poz. 292, gmina Mi¹czyn, powiat zamojski; faunistyczny; pow. 54 ha 72. Warzewo, 1988, M.P. 1988 nr 32 poz. 293, gmina Podedwórze, powiat parczewski; faunistyczny torfowiskowy; pow. 58 ha 73. ¯ó³wiowe B³ota, 1988, M.P. 1988 nr 32 poz. 293, gminy Hañsk i W³odawa, powiat w³odawski; faunistyczny wodny; pow. 734 ha 74. Broczówka, 1989, M.P. 1989 nr 44 poz. 357, gmina Skierbieszów, powiat zamojski; florystyczny stepowy; pow. 6 ha 75. Skarpa Dobu¿añska, 1989, M.P. 1989 nr 44 poz. 357, gmina Tyszowce, powiat tomaszowski (lubelski); florystyczny stepowy; pow. 5 ha 76. Szklarnia, 1989, M.P. 1989 nr 9 poz. 77, gmina Dzwola, powiat janowski; leoeny; pow. 278 ha 77. Roskosz, 1990, M.P. 1990 nr 48 poz. 366, gminy Dorohusk i Kamieñ, powiat che³mski; torfowiskowy; pow. 472,79 ha 78. Wieprzec, 1990, M.P. 1990 nr 48 poz. 366, gmina Zamooeæ, powiat zamojski; florystyczny torfowiskowy; pow. 31,92 ha 79. Nowiny, 1990, M.P. 1990 nr 48 poz. 366, gmina Susiec; powiat tomaszowski; torfowiskowy; pow. 3,80 ha 80. Bagno Bubnów, 1991, M.P. 1991 nr 38, poz. 273, gmina Hañsk, gmina Urszulin, gmina Wierzbica; pow. 1468,63 ha 81. Bagno Serebryskie, 1991, M.P. 1991 nr 38, poz. 273, gmina Che³m, powiat che³mski; torfowiskowy; pow. 376,62 ha 82. Krowia Wyspa, 1991, M.P. 1991 nr 38 poz. 273, gmina Wilków, powiat opolski; faunistyczny wodny; pow. 62,30 ha 83. Skarpa Dobrska, 1991, M.P. 1991 nr 25 poz. 172, gmina Wilków, powiat opolski (lubelski); krajobrazowy; pow. 39,70 ha 84. Kania, 1995, M.P. 1996 nr 5 poz. 45, gmina Trzebieszów, powiat ³ukowski; leoeny; pow. 29 ha 85. Stary Las, 1995, M.P. 1995 nr 6 poz. 95, gmina Konstantynów, pow. bialski; florystyczny leoeny; pow. 6 ha 86. Suoele Wzgórza, 1995, M.P. 1996 nr 5 poz. 58, gmina Do³hobyczów, powiat hrubieszowski; faunistyczny; pow. 27 ha 87. Szwajcaria Podlaska, 1995, M.P. 1995 nr 6 poz. 96, gmina Terespol, powiat bialski; florystyczny leoeny; pow. 24 ha 88. Wygon Grabowiecki, 1995, M.P. 1996 nr 5 poz. 62, gmina Grabowiec, powiat zamojski; faunistyczny; pow. 6 ha 89. G³êboka Dolina, 1996, M.P. 1996 nr 67 poz. 633, gmina Kraoeniczyn, powiat krasnostawski; florystyczny krajobrazowy; pow. 289 ha 90. Jezioro Orchowe, 1996, M.P. 1996 nr 75 poz. 680, gmina W³odawa, powiat w³odawski; florystyczny torfowiskowy; pow. 58 ha 91. Magazyn, 1996, M.P. 1996 nr 75 poz. 685, gmina W³odawa, powiat w³odawski; florystyczny; pow. 52 ha 92. Trzy Jeziora, 1996, M.P. 1996 nr 75 poz. 693, gminy W³odawa i Wola Uhruska, powiat w³odawski; krajobrazowy torfowiskowy; pow. 749 ha 93. Wodny Dó³, 1996, M.P. 1996 nr 42 poz. 414, gmina Krasnystaw, powiat krasnostawski; krajobrazowy leoeny; pow. 186 ha Ma³gorzata Stanicka 94. Do³y Szczeckie, 1997, M.P. 1997 nr 56 poz. 532, gmina Gooecieradów, powiat kraoenicki; leoeny, przyrody nieo¿ywionej; pow. 204 ha 95. Las Królewski, 1997, M.P. 1997 nr 56 poz. 540, gmina Krzczonów, powiat lubelski; florystyczny leoeny; pow. 49 ha 96. Piskory, 1998, M.P. 1998 nr 166 poz. 1230, gmina ¯yrzyn, powiat pu³awski; leoeny; pow. 203,02 ha 97. Przecinka, 1998, M.P. 1998 nr 161 poz. 1098, gmina Rachanie, powiat tomaszowski (lubelski); leoeny; pow. 33 ha 98. Zarooele, 1998, M.P. 1998 nr 161 poz. 1103, gmina Tomaszów Lubelski, powiat tomaszowski (lubelski); leoeny; pow. 64 ha 99. Jalinka, 2000, Dz. U. Woj. Lub. 2000 nr 16, poz. 340, gmina Lubycza Królewska, w powat tomaszowski (lubelski); florystyczny leoeny; pow. 3,80 ha. 100. Machnowska Góra, 2003, Dz. Urz. Woj. Lub. 2003 nr 213, poz. 4044, gmina Lubycza Królewska, powiat tomaszowski; stepowy; pow. 25,3 ha 101. Ksiê¿ostany, 2004, Dz. Urzêd. Woj. Lub. z 2004 r. nr 3, poz. 32; gmina £abunie, powiat: zamojski; leoeny; pow. 50,55 ha 102. Torfowisko Sobowice, 2004, Dz. Urz. Woj. Lub. nr 53 poz. 1021, gmina Che³m, powiat che³mski; torfowiskowy, pow. 95,46 ha 103. Wis³a pod Zawichostem, 2008, Rozp. nr 25 Woj. Lub. z dnia 30.09.2008 r., Dz. Urz. nr 217, poz. 2907; gmina Annopol, powiat kraoenicki; gmina Radomyoel nad Sanem, powiat stalowowolski; gmina Dwikozy, gmina Zawichost, powiat sandomierski; faunistyczny; pow. 1264 ha SUMMARY The nature reserves are one of the oldest forms of nature conservation. Legal basis for their establishment in Poland gave the Nature Conservation Act of 1934, but much earlier, it originated on private land or in state forests. The natural environment of the Lublin Region was poorly understood. Only after the emergence of Maria Curie-Sk³odowska University in Lublin in 1944, there started intensive research, mainly in Roztocze and Polesie Lubelskie. The development of the natural science enhanced learning activities for the protection of natural objects. The author presents the history of the creation of nature reserves in the Lublin Region from 1933 to 2008. The first reserves ­ Jata and Topór were approved in 1933 in the £uków Forests. In 1934 the famous reserve Bukowa Góra in Roztocze, in Zamoyski Ordination, was approved. In the period 1933­2008, 103 nature reserves were established in the Lublin Region, of which 11 were included in the Roztoczañski and 5 in the Poleski National Park. The area of 87 existing nature reserves in the Lublin Region is 6.8% of the reserves in Poland. The reserves represent 8 from 9 types distinguished in Poland ­ 35 forest reserves, 16 peat, 12 faunal, 8 steppe, 6 landscape, 6 floral, 3 inanimate nature, and 1 water reserve. Against the background of Poland, the Lublin province takes the first place (!) in terms of reserves in the steppe area (30.3% of steppe reserves in the country) and peat (19% of the peat reserves in the country), and the third in terms of the area of forest reserves (9.7% of forest reserves in the country). A large area of forest reserves in the region of low forest cover (22.5% and 14th place in the country) shows the value of natural forests and note that is attached to their protection in the Lublin Region. The annex contains a list of 103 reserves established in the Lublin Region after World War II.

Journal

Annales UMCS, Geographia, Geologia, Mineralogia et Petrographiade Gruyter

Published: Jan 1, 2010

There are no references for this article.